Didako Lopitz II.a Harokoa euskal handiki bat izan zen, leinu ezagun bateko eta aristokrazia gerlariko kide garrantzitsua. Espainiar historiografiak Ona goitizena gehitu izan dio haren abizenari batzuetan. Naiaran 1150 inguruan sortu eta Burgosen zendu zen 1214an. Naiarako Andre Maria Erregina elizan du hilobia, bere leinuak bezala. Bitan ezkondu zen, Maria Manrique Larakoarekin eta Tota Peritz Azagrakoarekin, baita hainbat seme-alaba munduratu ere. Bizkaiko jaun tituluaz, Lope Diaitz II.a Harokoa izan zuen ondorengo. Leinuaren interes feudaletan oinarrituz, Nafarroari erauzi zion Euskal Herria mendebaldea, eta Gaztelara pasa zuen indarrez. Euskaldunen artean, Didako nafarren kinka larri baten protagonista izan zen: Nafarroa mendebalde edo itsasaldearen inbasioa, euskaldunen zisma historikoa, Pierre Narbaizek adierazi duenez.
Leinua ikur totemiko bati loturik agertzen da hasieratik: otsoa (lupus), Bizkaiko armarrian irudikaturik gelditu zena, eta 1986an kendua. Hala ere, leinuak Errioxan zuen bere indarraren erdigunea. Didakoren arbaso bat, Gartzia, Antso III.a Nagusia erregearen garaian aipatzen da nafar tenente lanetan Baigorrin (1033). Gartziak bazuen anaia bat, Eneko Lopitz Ezkerra, leinuko arbaso ezagunena, Naiarako tenente 1044tik 1077ra (Errioxa). Antso IV.a Gartzeitz Iruñeko erregea Peñalenen azpijokoz erail zutenean, Gaztelak eta Aragoik Nafarroa elkarren arten erdibitu zuten. Alfontso VI.aren zerbitzari lanetara sartua, Eneko atera zen inbasioaren onuradun. Hurrengo urteetan, Lope Enekoitz semea Araba, Bizkai eta Gipuzkoako jaun izendaturik agertzen zen, jada Gaztelaren orbitan. 1117an, Didako Lopitz I.ak Haro mendean zuenez, orduz gero leinuari erantsita agertu izan da toki izen hori.
Didako Lopitz II.a gaztea Cuencaren konkistaren buru agertzen da 1177an. Gainera, Alarcosko Gudura joan zen almohadeen kontrako borrokara Alfontso VIII.a Gaztelako erregearekin (1195). Errege horren anbizio politikoak porrotera eraman zuen operazioa, eta Didako ondoezik atera zen bataila hartatik. Une horretan, gaztelar erregeak bekozkoa jarri zion batailako haren jokabideagatik.
XII. mendearen bigarren erdialdean, Didako Lopitzek Beila Ladron jaun eta tenentea, Nafarroari atxikia, izan zuen aurrez aurre mendebaldeko hainbat euskal eskualdetan. Beilatarrak Gebara leinuaren ernamuin izan ziren. 1179an, Nafarroak Enkarterri eta Arabako, Errioxako eta Gaztelako hainbat eskualde galduta, Didako Bizkaiko jaun izendatzen zuen bere burua. Didakok, ordurako, hainbat tenentzia eta jaurerri zituen.
Lopiztarren leinuko konde honek harreman bihurriak izan zituen Gaztelako Alfontso VIII.a erregearekin, baina gaztelarrak ikusi zuen oso lagungarri zuela Nafarroako kostalde estrategikoa bere aldera ekartzeko. Izan ere, militarki trebea zen, eta eskarmentua zuen. Didakok Naiarako (Errioxako) kontrola eskuratu eta, 1199ko maiatzaren 6an, Pancorbotik abiatuz, aipatu errege gaztelarraren espedizioko burua izan zen Nafarroa mendebaldea inbaditzeko: Araba, Durango eta Gipuzkoa. Berehala, bere zerbitzuen ordainetan, hainbat posizioren jabe agertzen da: Soria, Marañon eta Donostia, Naiaraz gain.
Luze gabe, ostera, Gaztelako erregea harekin zapuztu zen, jaurerriei eta domeinuei buruz bat ez zetozelako. Didakok Gaztela Zaharrean, Trasmieran eta Bureban zituen jaurerriak galdu zituen. Alfontsok, ordea, haren premia zuen, eta haren konfiantza eskuratu. 1204an, Bizkaiko jaurerria Didakori itzultzea agindu zuen hilzoriko testamentuan, azkenean hil ez bazen ere. Lopitz Harokoa Gaztelako errege alferez ere bilakatu zen 1206an: Gaztelaren errege armadako buruzagi nagusi. 1212an, gurutzaden eroaldiaren erdian, Navas de Tolosako Gudu erabakigarrian parte hartu zuen 500 infantzoiren buru. Haren laguntza militarraren saritan, Alfontsok Nafarroari kendutako Durangoko tenentzia eman zion Didakori, esan nahi baita haren jabetza bihurtzen zela, herentziaz pasatzekoa. Luze gabe Didakok Bizkaiko bere jaurerriari lotu zion Durango.
