Ana Oliveira Lizarribar

Un congreso analizará “sin complejos” y con espíritu científico la conquista de Navarra

Pello Mariñelarena, Eugenio Arraiza, Angel Rekalde, Joseba Asiron y Mikel Sorauren.

La localidad de Viana será escenario, los días 18 y 19 de septiembre, del I Congreso de historiadores de Navarra. Hacia el 5º Centenario de la conquista española. En esta primera cita, los ponentes tratarán de analizar “sin complejos” y desde el “punto de vista científico” los sucesos acaecidos durante el proceso de “aniquilación de uno de los estados más antiguos de Europa”, según explica Joseba Asiron, historiador y director técnico del simposio.

Promovido por Nabarralde, el congreso ha contado con el patrocinio de Juan Zelaia y Caja Laboral, además de la colaboración de numerosas entidades que han querido sumarse a esta iniciativa, casos de Eusko Ikaskuntza, Sabino Arana Fundazioa, Nafarroako Ikastolen Elkartea (NIE), Erentzun Fundazioa, el colectivo Aberri Askearen Jende Librea Jaiki, Nafarroa Bizirik, Euskokultur Fundazioa, la Sociedad de Estudios e Iniciativas Iturralde, Pacharán La Navarra, el Hotel Palacio Pujadas y el Ayuntamiento de Viana. Este concurrido listado da cuenta, en palabras de Angel Rekalde, coordinador de Nabarralde, del origen social y académico de este encuentro. “Estos debates se suelen plantear siempre desde las instituciones, pero en esta ocasión surge desde una sociedad civil culta, seria y documentada”. Respecto al público al que va dirigida esta cita, Rekalde opina que, como es lógico, los primeros interesados serán los historiadores, profesores e investigadores, así como los alumnos de Humanidades, ya que “no suelen abordarse estas cuestiones en las aulas”, pero, por supuesto, también tendrá atractivo “para cualquier persona interesada en la historia y la realidad de Navarra”.

sin eufemismos Para Joseba Asiron, este congreso es “oportuno” porque existe un “debate vigente” en torno a los acontecimientos que comenzaron en 1512, cuando “el Duque de Alba dio inicio a una guerra de conquista que duró 18 años, hasta 1530”, que “produjo miles de muertos y mucho sufrimiento”. Uno proceso que, a juicio del historiador, durante siglos se ocultó “por miedo a que existieran extrapolaciones de tipo político” y, con los años, se interpretó de manera interesada. “La manipulación de los hechos, cuando no abiertas falsedades e imposturas, se convirtieron en ley en los manuales, sobre todo en la segunda mitad del siglo XX”, apunta Asiron, que destaca cómo aquel período de conquista militar se ha llegado a enunciar como una anexión o, incluso, como una feliz unión entre iguales. “Así se ha ocultado también que los navarros lucharon por su independencia”, añade el director técnico de este congreso que quiere acabar con esos “eufemismos” y “anomalías que perduran en pleno siglo XXI”. Tanto es así, que hoy es el día en que “en los libros de Historia se mencionan a personajes como El Cid Campeador, Alfonso X o Catalina de Aragón, pero los escolares navarros no saben quiénes fueron el Mariscal Pedro de Navarra o el papel de los Jaso en la defensa de Navarra”.

Respecto a la posible organización de otros actos relacionados con el 5º centenario por parte del Gobierno de Navarra, Asiron dice que el congreso de Viana no surge contra nada ni contra nadie. “Nosotros hemos querido reunir a los historiadores más avezados en la materia”, cuenta y añade que cuando lleguen esos otros eventos “ya veremos cómo son y seguro que habrá debate”. Para Angel Rekalde, la aportación de este I Congreso de historiadores de Navarra es que “por primera vez se realizará una revisión crítica de este tema desde una perspectiva académica independiente”, rebasando la versión oficial de los hechos.

Publicado por Noticias de Navarra-k argitaratua

Konkistaren egien bila

Euskal Herriko Historialarien I. Biltzarra antolatu du Nabarralde elkarteak Vianan, Nafarroako 1512ko konkistari buruz

Historiografia ofizialak «ezkutatu duen errealitateaz» eztabaida piztu nahi dute

Eufemismoak izan dira orain arte nagusi 1512an hasi tako Nafarroako Erresumaren konkistaz hitz egiterakoan. Hori da Joseba Asiron historialariaren iritzia, eta adibideak aipatu ditu: anexioa, parekoen arteko ituna eta zorioneko bateratzea. Horiek dira historiografia ofizialak «errealitatea ezkutatzeko» erabili dituen hitzetariko batzuk, haren iritziz, baina izan «odolez eta garrez egindako konkista bat» izan zen. Horregatik, konkistaren egien bila abiatzea izango da helburua Euskal Herriko Historialarien I. Biltzarrean. Hilaren 18an eta 19an izango da, Vianan (Nafarroa), Espainiar konkistaren V. mendeurrenerantz lelopean. Haren zuzendari lanetan ari da Asiron, eta, azaldu duenez, behar baino gutxiagotan erabili den metodoa erabiliko dute konkista sakonago ezagutzeko: metodo zientifikoa.

Bi urte barru beteko da konkistaren hasieraren bosgarren mendeurrena, eta urteurrenaren gertutasuna aukeratu du Nabarralde elkarteak biltzarra antolatzeko. Garrantzitsua da egun hori, Asironek dioenez, ordukoaren ondorioak ere halakoak direlako. «Europako estaturik zaharrenetariko baten desagerpena ekarri zuen konkista prozesu luze eta bihurri baten hasiera izan zen. Uztailaren 21ean hasi zuen Albako dukeak erasoaldi militarra, eta 1530era arte iraun zuen konkistak, milaka hildako eta sufrimendu handia eraginez».

Hala ere, egia hori bazterrean utzi dute, maiz, historialariek. Asironek azaldu duenez, ez da nahaste baten ondorio izan, estrategia bati erantzuten dion jarrera baizik. «Sistematikoki ezkutatu dute inbasio eta konkista prozesua». Horretarako hiru arrazoi aipatu ditu: «Egoera historiko berezia, gertakari haren interpretazio interesatuei izan zaien beldurra eta, batez ere, konkista haren izaera politikoko estrapolazioei izan zaien izua». Horregatik, historialariek ezin izan omen dute konkistaren gaia «era objetiboan, era irekian eta inhibiziorik gabe» landu. Eta horri aurre egiteko asmoz sortu dute biltzarra.

Manipulazioak, lege

Larriak dira, Asironen hitzetan, egia ezkutatzeko Espainiako eta Nafarroako historiografia ofizialak egin dituen saioak, gertatua eraldatu egin dutelako. «Gertaeren gaineko manipulazio eta gezurrak lege bihurtu dira historia gidaliburuetan, eta 1512. eta 1530. urteen artean gertatuaren egia guztiz irauli dute». Horregatik, eufemismoena.

Asmo horrekin aldatu zaizkie izenak Nafarroako errege-erregina izandakoei ere, Asironek adierazi duenez. «Nafarroako Juan III.a eta Katalina I.goa, Albreteko Juan eta Foixeko Katalina bihurtu dituzte, errege-erregina izendapena ezkutatzeko». XXI. mendean ere indarrean diren «anomaliak» dira hauek, Asironen hitzetan, eta irakasten den historiaren oinarrian daude.

Nafarrek beren independentziaren alde eginiko defentsa izan da urteetan zehar historia liburuetatik desagertu den beste errealitateetariko bat. «Behin eta berriz gutxietsi dute nafarren borroka hori. Ez zela existitu esan dute denbora luzez, baina egun badakigu egon egon zela».

Zaila izango da egoera horri buelta ematea, baina hori da Vianan ospatuko den biltzarraren helburua. Halere, Asironek zehaztu duenez, ez da «kontra-kongresu bat» izango. «Adituak bilduko ditugu, haiek dakitenari buruz hitz egin dezaten. Eztabaida piztea espero dugu, noski, eztabaida hori baita interesgarriena». Betiere dokumentazioan oinarrituz eta irizpide zientifikoa erabiliz aritzea da helburua. «Konplexurik gabe».

Hainbat aditu arituko dira Vianan hitzaldiak ematen. Bertan izango dira konkistaren inguruko aditu garrantzitsuenetako batzuk, Pedro Esarte eta Peio Monteano, adibidez, baita hauek ere: Bixente Serrano Izko eta Mikel Sorauren historialariak, Nafarroako gortean aditu den Jon Oria, Jean-Louis Davant idazlea, gazteluetan aditu den eta Nafarroako gazteluei buruzko hainbat liburu argitaratu dituen Iñaki Sagredo historialaria, Mikel Legorburu numismatika aditua eta Floren Aoiz idazle eta analista politikoa. Hitzaldi bana emango dute denek, eta hitzaldi motzagoak ere izango dira beste hainbat historialariren eskutik.

Nortasunaren oinarrian

Angel Rekalde Nabarraldeko koordinatzaileak azaldu duenez, bere elkarteak antolatu du kongresua, baina babes zabala jaso du ekimenak. Eusko Ikaskuntza, Sabino Arana fundazioa eta 1512-2012 Nafarroa Bizirik elkartea, Euskokultur fundazioa eta Nafarroako Ikastolen Elkartea aipatu ditu, besteak beste, laguntzaileen zerrenda luzean. «Biltzarraren pisua indartzen laguntzen du zerrenda horrek», Rekalderen hitzetan. Kongresua interesa duten guztientzat da. «Nafarroako konkistaz hitz egiterakoan, ez gara historiaz soilik ari, baizik eta baita geure buruaz eta geure nortasunaz ere, eta, beraz, Nafarroaren errealitatean interesaturik dagoen edonorentzat izan daiteke interesgarri biltzarra».

Biltzarra bere sorterrian izanik, Pablo Antoñana idazlea omenduko dute hilaren 19an.

Egitaraua

IRAILAK 18

12:00: Inaugurazio ekitaldia, Humberto Astibiaren hitzaldi akademikoa eta Joseba Asironen inaugurazio hitzaldia.

13:00: Bisita gidatua Vianan, Juan Cruz Labeaga Mendiolarekin.

17:00-20:00: Hitzaldiak: Jon Oria, Mikel Sorauren, Peio J. Monteano, Mikel Legorburu, Floren Aoiz, Bixente Serrano Izko, Iñaki Sagredo.

IRAILAK 19

10:00-14:00: Hitzaldiak: Jean Louis Davant, Pello Esarte. Komunikazioak: Luis Maria Martinez Garate, Idoia Arrieta, Eva Aranguren…

14:00: Bazkaria eta omenaldia Pablo Antoñanari.

Izena emateko: Nabarralderen Iruñeko Bidankoze kaleko bulegoan eta (34)948-21 10 57 telefono zenbakira deituta.

Berria-k argitaratua