Pasa den mendean, 1930-1936 aldian, hainbatetan egin zen ahalegina Hego Euskal Herriko lau lurraldeak batzeko. Testuinguru horretan, EAJ eta karlisten artean adosturiko Lizarrako egitasmoak, bi alderdiek osaturiko koalizioaren oinarrizko programa bilakatu zenak, ez zuen aurrerabiderik eduki, batetik, ezkerreko alderdiak aurka zeudelako eta, bestetik, Konstituzioaren arabera, Gorteetan onartu behar zelako. Gauzak horrela, udalen gehiengo oso zabal batek aldeko iritzia agertu arren, Elizaren eta Estatuaren arteko harremanen nondik norakoa jasotzen zuen artikulua dela bide, Konstituzioaren kontrakoa zela iritzi eta Gorteek atzera bota zuten erabat. Hurrengo saiakeran, ezkerra nagusi zen Diputazioek abiaraziriko prozesuan, Estatutuari bestelako kutsua -akonfesionala eta ezkertiarra- eman ziotenez, Nafarroa Garaiko udal gehienek -gehienak karlisten menpe-, Foruen aurka zegoela argudiatuta, kontra bozkatuko zuten… beraz, XVIII. mendetik, liberalen eta karlisten arteko liskarretatik zetorren konpondu ezinak bizirik segitzen zuen.
Diktadurak, ezkertiarren eta abertzaleen kontra abiaraziriko jazarpenak, bai eta altxamenduaren alde karlistek jokaturiko paper esanguratsuak ere, ez zuten lagundu elkarri bizkarra emanda bizi zirenak hurrera zitezen… honi gehitu, abertzaletasuna goiburutzat hartuz, besteren artean Nafarroako bazterrak indarkeriarekin kolpatu eta horren itzalean defendatu den egitasmo politiko totalitarioa… beraz, orain arte, ez da giro aproposik egon, ez eta aukerarik ere Nafarroa Garaian gizartearen aldekotasunetik, izaera errespetatzetik egitasmo politiko partekatu bat hezurmamitzen joateko.
Aldaketaren alde azaltzen direnek, inor bazterren laga gabe, denontzako erosoa den egitasmoa abian jartzeko erantzukizuna dute. Halakorik egin, bestelako moldeak eta jokabideak dituztela erakutsi ezean, aukera historiko hau galdu eta hamarkadetan atzera egin litekeelako. Ondorioz, tentuz, aurrera begira-tzeko, eskuzabaltasunez jokatzeko, garaia iritsi da!
Egonen da aldaketa bizkorrak egitearen alde azalduko denik, herritarren atxikimendua gorabehera. Alabaina, asmoz eta jakitez jardutea da behar duguna, Nafarroa Garaiko herritarren ongizatea bilatzeari, bai eta etorkizunean, lurralde desberdinetako euskal herritarrak hurbiltzeari begira ere.
Deia
