Zeharkako erregistroa
Gipuzkoan dozenaka eliza erregistratu ditu gotzaindegiak, zeharkako bide bat erabilita: elizak dauden lurrak jarri ditu bere izenean
Gehienak 80koak dira, baina bada erregistro berririk: uztailean egin zuten katedralarena
Nafarroan jarri dute zeresana elizen erregistroek, baina handik at ere badira mugimenduak. Gipuzkoan ere aritu da Eliza ondasunak bere izenean jartzen. Zeharkako bide bat erabili du horretarako Donostiako Elizbarrutiak: eraikinak ez, elizak dauden lurrak jarri ditu bere izenean. Parrokien izenean ipini ditu ondasunak Jabetzaren Erregistroan, baina, hori bai, parrokiaren ordezkari gisa gotzaina jarrita. 1980ko hamarkadakoak dira erregistro gehienak, Jose Maria Setienen garaikoak. Hala ere, badira aurten eginikoak ere: Donostiako katedrala dagoen orubea uztailean jarri du bere izenean gotzaindegiak. Erregistroko paperek diote udala dela jabea.
Eliza ondasunez jabetzen ari dela Nafarroan azaleratu zuten orain dela bost urte. Talde baten salaketaren ostean, parlamentuak informazioa eskatu zion Espainiako Gobernuari. Erantzuna: 1.087 ondasun erregistratu zituen Iruñeko eta Tuterako Artzapezpikutzak 1998tik 2007ra, legeak ematen dizkion abantailez baliatuta. Espainiako zenbait lekutan ere gisa berean jardun dute gotzainek. Informazioa lortzea izan da arazo, ordea. Areago orain: PP gobernuan dagoenetik, oztopoak jartzen ari da Espainiako Justizia Ministerioa —haren menpe dago Jabetzaren Erregistroa—. Gipuzkoako Batzar Nagusiek, esate baterako, eskatua dute informazioa.
Gobernuak ez du informaziorik eman, baina Nafarroakoaren gisako jardunak Gipuzkoan ere badirela jakin ahal izan du BERRIAk. Elizak herri txikietan eta handietan erregistratu ditu ondasunak.
Mende luzez inoren izenean ez dira egon elizak eta haiek dauden lurrak. Lehen aldiz eraman ditu erregistrora Elizak. Hori gertatu da Elduainen. 1982an, azaroaren 25ean, bi lursail jarri zituzten Santa Katalina parrokiaren izenean: Santa Katalina eliza bera dagoen orubea, eta Santa Kruz baselizarena —erre egin zen 2005ean—. Parrokiako agintari gisa Setien gotzaina ageri da erregistroko paperetan, eta argi diote elizak dauden lurra dela erregistratutakoa.
Nafarroako jardun bertsua
Badaude aldeak Nafarroako eta Gipuzkoako elizen jardunean. Iruñeko eta Tuterako Artzapezpikutzak bere izenean jarri ditu ondasunak; Gipuzkoan, gehienetan, herri bakoitzeko parrokien izenean. Hala ere, hutsala da aldea, Gipuzkoan paperetan gotzaina ageri baita arduradun. Nafarroan argudiatu dute seguruagoa dela artzapezpikutzaren izenean jartzea.
Lege pribilegioak aprobetxatzea da bi elizbarrutien antzekotasuna. Espainiako Hipoteka Legeak bidea ematen dio Elizari bere burua ondasun baten jabe egiteko. Hori egin du Donostian: Parte Zaharreko Koruko Andre Mariaren basilika dagoen lurra immatrikulatuta dauka Elizak 1983tik.
Zergatik erregistratu zituzten lurrak, eta ez eraikinak, Nafarroan bezala? Ezin zutelako, azken batean. 1980ko hamarkadan jo zuen Gipuzkoako Elizak Jabetzaren Erregistrora, eta orduan ez zeukan modurik eraikin erlijiosoak bere izenean jartzeko, legeak ez baitzion aukera ematen. Zeharkako bidea hartu zuen: lursailak bere izenean jarri zituen jabe gisa azaltzeko. Hori da erregistroaren xedea: publikoki azaltzea jabetza.
Elizak ez, baina beste eraikin batzuk jar zitzakeen bere izenean. Bada horrelakorik Gipuzkoan: Aizarnan (Zestoa), apaizetxea erregistratuta dauka. Lurren jabetza hartzeko aukera ere bazeukan.
Elizak 1998tik dauka aukera eraikin erlijiosoekin gauza bera egiteko. Gipuzkoan, ordea, apenas hartu duen bide hori. Lursailak erregistratzen jarraitu du. Azkena, orain dela hilabete pasatxo: Donostiako Artzain Onaren katedrala dagoen orubea bere izenean jarri zuen Donostiako Elizbarrutiak —parrokien izenean egin dituzte gehienak, baina hori, gotzaindegiarenean—. Maiatzaren 23an egin zuen eskaria Jose Ignacio Munillaren gotzaindegiak, eta uztailaren 7an eman zioten baietza.
Katedraleko lurra, udalarena
Eliza herriaren ondasunez jabetzen ari dela salatu dute Nafarroan. Argia da Donostiako katedralaren kasua. Elizak eta udalak itun bat egin zuten 1887an; herriko etxeak orube bat utzi zion gotzainari, eliza eraikitzeko. Baldintza batzuk jarri zizkion. Haietan, argi adierazten da udala dela lursailaren jabea. Besteak beste, Elizak onartu zuen dena delakoagatik katedrala ixten badu «jabe den udalari» itzuli beharko dizkiola lurrak, eta eliza ere bai. Hala ere, orubea erregistratu egin du Munillak.
Zaharragoak dira gainerako elizak, eta zailagoa da ondasun horiek herrienak direla frogatzea. Elduainen Santa Kruz ermita egitea adostu zuteneko paperak badira. Honela diote: «Ermitarik ez zutenez prozesioak egiteko, [elduaindarrek] beste leku batzuetako elizetara eta ermitetara jo behar izaten zuten, eta horrek deserosotasunak sortzen zizkien. Aurrerantzean halakorik ez izateko, herritarrek eta bizilagunek erabaki dute gurutze santua gurtzeko ermita bat egitea». 1603ko irailaren 21ean onartu zuen baseliza egitea udalbatzak; 1604ko urriaren 31rako amaitu zituzten obrak.
Ermita erre zuen suak, eta gaur egun lursaila besterik ez dauka han Elizak. Beste herri batzuetan, ordea, balio handiko ondasunak eskuratu ditu Gipuzkoako Elizbarrutiak. Orubeak bakarrik kontuan hartuta ere, handia da aberastasuna. Pentsa: Donostiako katedrala dagoen lursailak 3.078 metro koadro ditu, hiriburu erdian; Parte Zaharreko Koruko Andre Mariaren basilikak, 2.773.
Monumentu izendatuta
Lursail hutsak ez dira, nolanahi ere. Balio handiko eraikinak daude horietan. Katedrala eta Koruko Andre Mariaren basilika monumentu izendatuta dauzka Eusko Jaurlaritzak. Parte Zaharreko elizak atari ikusgarria du, eta zaharberritze lan handiak egin dituzte azken urteetan: 2008an itxi egin zuten urtebete pasatxorako, obrak egiteko; bost milioi euroko aurrekontua zuten, eta parrokia kexu da orain, erakundeek ez diotelako eman «agindutako» dirua. 2,7 milioi euroko zuloa du parrokiak. Diputazioak milioi bat euro pasa eman dizkio parrokia horri 2007az gero.
Erregistratutako lurretan dauden parrokiekin hori guztia. Ordea, erregistratzaileek argi diote: inork ez dauka betebeharrik ondasunak Jabetzaren Erregistrora eramateko. Litekeena da jabetza gehiago izatea Elizak. Badauzka lursail gehiago bere izenean jarrita, katastroan, adibidez, baina horiei buruzko informazioa lortzea zaila da, pribatua izaten da eta.
Zer da immatrikulatzea?
Ondasun bat Jabetzaren Erregistroan lehen aldiz erregistratzea da immatrikulatzea. Ondasun horri buruzko orria egiten dute han, eta kode bat (matrikula) ematen diote. Jabea nor den ere zehazten dute agirian. Herri gehienetan, elizak-eta erregistratu gabe egon dira, eta Elizak immatrikulatu egin ditu. Hori egiteko, abantailak ematen dizkio legeak.
Zapaterok tiraderan utzi zuen pribilegioak ezabatzeko legea
Ondasunak bere izenean jartzeko Elizak dituen abantailak kentzea esku artean izan zuen PSOEren gobernuak, baina, azkenean, atzera egin zuen. Erlijio askatasunerako lege proiektuan proposatu zuen gobernuak pribilegio horiek kentzea. Azkenean, ordea, atzera egin zuen Jose Luis Rodriguez Zapatero gobernuburuak: «Beharrezkoa da legea, baina ez presazkoa», adierazi zuen. Esan zuen adostasunik ez zela lege berriari buruz.
Orain, PP gobernuan dela, ez dago Elizari pribilegioak kentzeko asmorik. Espainiako Senatuan eztabaidatu zuten auzia uda aurretik; Elizak erregistroan dauzkan abantailak kentzea proposatu zuten ezkerreko alderdiek. PPk eta CiUk elkar hartu zuten mozioa atzera botatzeko.
Iruñeko Artzapezpikutzak bere izenean jarririko ondasunak.
1998tik 2007ra, 1.087 ondasun jarri zituen bere izenean Iruñeko Artzapezpikutzak; hiru egunean behin, bat. 651 eliza, 191 ermita, bederatzi basilika, bi eliz atari, 42 etxe, 26 lokal, 38 belardi, hamabi mahasti eta frontoi bat.
Jabetza bai, gastua ez
Nafarroan mila ondasun baino gehiago jarri ditu bere izenean Elizak. Uko egin die orain batzuei, egoera txarrean daudelako isunak jarri dizkiote eta.
G. Goikoetxea
Egoeraren berri badaukate Nafarroan, eta beste urrats batzuk egiten hasi dira orain. Elizak milatik gora ondasun bere izenean dauzkala jakinda, «presio egiten» ari dira. «Ondarea erortzen ari da leku askotan. Elizak ez du konpontzen; herriak egin dezan nahi du. Udalek badute modua lanak egitera behartzeko, eta, egiten ez badu, isuna jartzeko». Jose Mari Esparza Nafarroako Ondarearen Defentsarako Plataformako kideak mahai gainean jarritakoa hasi dira egiten. Lezoko Udalak 45.000 euroko isuna jarri dio Elizari hiru eliza ez konpontzeagatik. Proposamen bat egin dio hark herriko etxeari orain: isuna barkatzeko, prest dago jabetzari uko egiteko. Lehenbiziko kasua da Nafarroan.
Horrelako soka sortuko zenik gutxi esperoko zuen Esparzak berak, 2007an Tafallako Jabetzaren Erregistrora joan zenean. Hark jo baitzuen alarma. «Tafallako historia idatzi nuen, eta zalantza sortu zitzaidan, nola geratu ote zen elizaren jabetzaren auzia. Erregistrora jo nuen galdera egitera».
Eliza azkarrago ibili zen. «Sei hilabete aurretik zeukaten erregistratuta Tafallako eliza». Inguruko herrietako parrokiei buruz galdetu, eta berdin. «Prentsara jotzea erabaki nuen». Eskandalu monumentala izeneko artikulua kaleratu zuen, besteak beste, BERRIAn. Orduan zabaldu zen auzia.
Nafarroako Parlamentuak eskatu zuen informazio xehatua, eta artzapezpikuaren jarduna azaleratu. «Isilik aritu da Eliza, ez publikoki. Ondasunak erregistratzeko, jendaurrean jarri behar dute eskaria beste guztiek; Elizak, ez», salatu du Esparzak. Informazioa biltzen segitzea da taldearen xedea. «Ez da Nafarroako arazoa soilik; leku guztietan egin dute. Ez dakit zergatik inork ez duen deus esaten beste herrialdeetan».
Isiltasuna izan da Iruñeko eta Tuterako Artzapezpikutzaren estrategia. Aldian-aldian erantzun du, argudio berberak emanez: elizak bereak dituela «aspaldi-aspalditik» eta legezkoa dela bere izenean jartzea. BERRIA orain bi hilabete jarri zen harremanetan gotzaindegiarekin, elkarrizketa bat eskatzeko; oraindik ez du «denborarik» izan eskariari erantzuteko.
Gero eta babes handiagoa
Plataformak indarra hartzen jarraitzen du bitartean. «Sekulako erabakiak eta onarpenak ari dira izaten», nabarmendu du Esparzak. Alor politikoan, ehun udalek baino gehiagok bat egin dute Elizaren jardunari aurre egiteko; Zangozako eta Tafallako herriko etxeak batu dira azkeneko. Babesa auzitegietan ere beharko dute, nolanahi ere. «Gobernuek eta parlamentuek jarrera aldatzen badute, epaileak ere hasiko dira. Uholdea sortzea da kontua», dio plataformako kideak. Mugimenduak gero eta babes handiagoa du herritarren aldetik: «Lortu dugu garrantzitsuena: gizartea gure alde jartzea. Elizari inork ez dio zuritzen aurpegia, kristauek ere ez».
Elizaren ondasunei buruzko erreportaje sorta BERRIAn
Elizak ondasunak bere izenean jarri izanak sortutako auziari buruz erreportaje sorta bat argitaratuko du aste honetan BERRIAk. Gaur hasi du saila, Gipuzkoako egoeraren berri emanez. Lege ikuspegitik eta historikotik ere aztertuko du auzia bihartik aurrera, baita herriz herriko kasuak ere, adituen eta lekukoen iritziekin.
Bere izenean dituen eraikinen zergarik ez du pagatzen Elizak
Ondasunak bere izenean oldean jarri arren, Elizak ez du gastu berezirik horiek mantentzen. Zergarik ez du pagatzen eraikin horiengatik. Kulturako lekuak salbuetsita egoten dira, eta, Eliza katolikoaren kasuan, baita etxeak, lokalak eta bestelakoak ere. Hainbat udaletan mozioak onartu dituzte horren aurka.
