Astebeterik ere ez da lagun min batek Galeanoren azkena kontatu zidala: «Etxeko izakirik garrantzitsuenari eskaintzen zaio gelarik handiena. Herri kapitalistetan izaki garrantzitsuenak garajean egiten du lo». Asmakizuna erraza zen: autoa. Ez da hitzez hitz horrela izango Galeanok idatzitako aforismoa, ahoz aho bidaiatzen duen literatura bat erdietsi zuelako bere azken urteetan, gaztetako uholde kreatiboa urteekin zorrozten, mehetzen eta zehazten joan zen heinean. Hori zuen meritu ikaragarria: errealitateari buelta ematea denok ulertzeko moduan, pentsatzera ere ausartzen ez ginen gauzak zaplazteko baten moduan orriratzea, baina inoiz galdu ez zuen (eta ziurrenik bere nortasunaren oinarri tinkoena zen) gozotasun batean bildurik. Bere lumak pentsarazi egiten zizun; Galeano maitatu egiten zenuen, zergatik jakin gabe. Edo bai: beti galtzaileen ondora lerratu zelako, eta haien ikuspuntutik ematen ziolako historiari errepasoa.
Oso gazterik, 30 urte edo zituelarik, anti-kapitalismoaren biblia idatzi zuen: Las venas abiertas de América Latina. 2000. urtean Venezuelara bidaiatu nuenean ministro-orde baten bulegoan ikusi nuen liburua. Egun haietan Hugo Chavez presidentea agertu zen telebistan, liburua eskuetan zuela; luze hitz egin zuen bere mamiaz. AEBetako garaiko presidente Bill Clintoni bidali ziola opari esan zuen. Liburu kanoniko hau, hizkuntza askotara itzulia, Hego Amerikako unibertsitate guztietan ikasi beharreko ezinbesteko testu bilakatu da, hala egiten den ez dakidan arren. Hartu nuen, eta zaila zen irakurtzeko, dokumentatua, ekonomiaz, giza-harremanen botereaz, dominazioaren mekanismoei buruzkoa, baina eskuetan dar-dar egiten zizun; sentitzen zenuen han zegoela inongo testu liburuk kontatuko ez zuena, inperialismo politiko zein ekonomikoak beti ezkutatu nahi izan zuena.
Geroztik, urte askotan, beti poza ematen zidan Galeanoren liburu berri bat erosteak. Bazenekien gauza asko ikasiko zenituela, begiak irekiko zizkizula, adimentsuago egingo zintuela. Zure iritzi kritikoa bazkatuko zela dotore idatzitako orri haietan. Zenbat liburu gogoangarri: Patas arriba: escuela del mundo al revés, El libro de los abrazos, Memoria del fuego. Eta zenbat esaldi ahaztezin: «Fruituak ematen dituzten arbolak dira harrikadarik gogorrenak jasaten dituztenak», edo «Karitatea umiliagarria da, bertikalki eta goitik gauzatzen delako; elkartasuna horizontala da, eta elkarren errespetua dakar».
Ez du hutsunerik utziko Galeanok gure bizitzan, betetasun eder bat baizik, ezinbestekoa. Luma zuen berezia, batzuetan bisturi gisan erabiltzen zuena, pintzel bat bezala bestetan.
BERRIA
