{"id":68670,"date":"2026-09-06T10:06:43","date_gmt":"2026-09-06T09:06:43","guid":{"rendered":"https:\/\/nabarralde.eus\/?p=68670"},"modified":"2026-09-06T10:06:43","modified_gmt":"2026-09-06T09:06:43","slug":"lauburua-baskoniaren-ikur-kultural-baten-erregistro-beharra","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/lauburua-baskoniaren-ikur-kultural-baten-erregistro-beharra\/","title":{"rendered":"Lauburua: Baskoniaren ikur kultural baten erregistro beharra"},"content":{"rendered":"

\"\"
\nZenbait lurralde hor ari dira izugarrizko diru kopuruak ordaintzen lurralde marka identifikatuko duen sinboloa aukeratzeko. Logikoa, denak nahi dute ikur potente eta erakargarriaz ezagutaraztea. Baskoniak, hor dauka ia ahalegin berezirik egin gabe, biztanlegoak bere egin duen ikur kulturala, eskura berez etorri zaiona, <\/span>Lauburua<\/b>.<\/span><\/p>\n

Lurralde marka gisa antolatzeko eta legeztatzeko unea heldu da<\/b><\/p>\n

Altxorra dugu eskuetan. Bestela ez da esplikatzen zela bere egin duen euskal jendeak. Historian zehar erabilia izan da, hainbat marka utzi ditu zenbait harrietan gizaldietan zehar, baina orain ere oso erabilia da zenbait aplikazioetan. Euskal souvenirrik ia ez dago lauburu gabe, janarietan ere oso erabilia da, zenbait bitxik darabilte, etxeetako hainbat sarreretan ere hor agertzen da, hilerrietako hilarrietan, hainbat oialetan ere hor da, beste zenbait detailetan den moduan.<\/span><\/p>\n

Eta ikur hori ez da, inongo erakundeak bilatu duelako, baizik eta urteetan zehar bere baitan euskal lurrak bere egin duelako. Ikur kulturala da, zentzu horretan erabiltzen da gaur egun. Beste abantaila handia ere badu, ez dute alderdi politikoek aukeratu, ez dute ideologiek berari lotu, historian zehar gizartean garatu den zerbait da. Berebiziko indarrarekin garatu dena. Lauburua, beraz, espazio kultural partekatu baten adierazle da.<\/span><\/p>\n

Testu honetan lurralde markari buruz ariko naiz, markaren parte txiki batetaz, sinboloaz. Lurralde markak nazioaren sena identifikatzen du. Ez da bakarrik izena, sinboloa, ereserkia, nazio markak bere sena helarazten du. Askotan sinboloarekin identifikatzen bada ere. Une egokia da lurralde marka gisa antolatzeko zein legeztatzeko aukerak aztertzeko.<\/span><\/p>\n

Zergatik da Lauburua Baskoniaren identifikazio ikur<\/b><\/p>\n

Erreputazio ikuspegitik, Euskal lurraldeak horrelako ikurra edukitzeak merezi du babesa izatea. Horretarako, zergatik ez eman Lauburu-ari presentzia gehiago? Zein da bere eboluzio historikoa? Merezi ote du arautzea? Babestu daiteke euskal ikur gisa?<\/span><\/p>\n

Lauburua aurkeztean denak identifikatzen dute Baskonia lurraldearekin. Baskoniako lurraldean oso errepikatua den sinboloa da, jende orok preziatzen duena. Galdeketa egingo balitzaio, euskal lurralde eta inguruetako bizilagunei, gehiengo zabalak ongi identifikatu luke euskal lurraldearen ikur dela.<\/span><\/p>\n

\"\"Batzuetan kritikatua izan da elementu folkloriko bat besterik ez dela, baina ongi pentsatuta hori da benetako indarra, ez du behar inon ideia ideologikoekin lotu. Geurea den sinbolo bat da, ez besterik.<\/span><\/p>\n

Zenbaitek diote eboluzionatutako esbastika bat dela, hitza sanskritotik dator eta zori ona edo ongizatea esan ei du, angelu zuzenean okertutako besoak dituen gurutze geometrikoa da. Indiatik edo ekialdetik datorrena. Hinduismo, budismo eta jainismoan erabili izan da, Jainkotasuna, eguzkia, oparotasuna eta zorte ona adierazten ditu. Santanak <\/span>1<\/span><\/a>garatu du era oso argian tesi hau.<\/span><\/p>\n

Beste batzuk diote Lauburua ez dela esbastika bat. Esbastikaren forma hori errepikatzea oso erraza dela sinbolo gisa, mundu osoan garatua dela, eta hemen hedatu dena desberdina dela, lau buru biribil dituela eta era kurbatuan marrazten dela; ez dela esbastikaren eboluzioa, baizik eta elementu apaingarri berritua. Hala ere, oraingo era honetan identifikatzen den modua XVII. mendean hasten da agertzen, lehenagokorik ez baita ezagutzen. Nahiz eta Baskonian garatu batez ere, Alemanian eta Kastila, zein Kantauri itsas ertzean ere badaude ale bakanak. Elkarrizketa eder batean ongi azaltzen du Txomin ezizenekoak Xabier Aguayo-k Exploraciones Txomin-i <\/span>2<\/span><\/a>egindako bideoan.<\/span><\/p>\n

Santiago de Pablo-k <\/span>3<\/span><\/a>ere dio Lauburua ez dela aurrehistoriatik milaka urtetik datorren ikurra, baizik XVII. mendean sortu zen apaingarri bat, dekorazio-sinbolo gisa, beste inongo lotura gabe. Egun ez duela eztabaidarik sortzen.<\/span><\/p>\n

Aurreko garaietan Lauburuaren antzeko motiboak ageri dira, adibidez Foruko San Kristobal<\/span>4<\/span><\/a> ermitako Kristo aurreko irudia, baina arkeologoek argi adierazi dute ez dela Lauburua bera, baizik eta motibo proto-lauburutar edo espiral geometriko baten adibide goiztiarra. Horrek erakusten du irudiaren bidea aspalditik zabalik egon zela, nahiz eta gaur egungo forma eta esanahia XVII. mendetik aurrera finkatu.<\/span><\/p>\n

\"\"
\nForua, Bizkaia. San Kristobal ermita. Kristo aurreko figura<\/span><\/i>\u00a0<\/span><\/p>\n

Zer irudikatzen du<\/b><\/p>\n

Kontuan izanik apaingarri bat dela, urteetan zehar hainbat azalpen desberdin ere eman zaizkio, aro bakoitzak zuen aztarna mota edo inprontaren arabera: gurutze santua sinbolizatzen duela, lau herrialdeak direla, eguzkiaren sinboloa dela, etab. Eskuinera (dextrorrotatorioa) egiten badu, bizia; ezkerrera (leborrotatorioa) bada, heriotza.<\/span><\/p>\n

Baskonia osatzen duten hiru eremu instituzionaleko etxeetako sarreren gainean, bi eratara ere agertzen da askotan, baita ere era bakarrean, adibide hauetan ikus daitekeen moduan:<\/span><\/p>\n

\"\"
\nBizkai-ko Elorrio-ko Iguria auzoko Ibarluzea Olakoa arkuaren inposta, 1770 urtekoa. Argazkia: Txelu Angoitia.<\/span><\/i><\/p>\n

\"\"
\nArmendaritze, Lapurdi. Domingo Ainciondo eta Maria Arhetchek eraikia, 1775 urtekoa.\u00a0<\/span><\/p>\n

\"\"
\nUxue, Antonio Aiesa eta Theresa Marco-k San Anton kalean eraikitako etxea, 1772 urtekoa. Argazkia: IA\u00a0<\/span><\/p>\n

Laburbilduz bi kritika nagusi izan ditu Lauburuak: bata, nazien esbastikatik datorrela, gaur egun indarra galdu duen argudioa, frogatuta geratzen baita irudi desberdina dela; eta bestetik, folklorikoa dela, zer hobe folkloretik, hau da herri bertatik, sortua den irudia bada. Batak zein besteak ez du zentzu handirik. Batez ere Baskoniak bere egiten jarraitzen duelako<\/span>[iv]<\/span><\/a>5<\/span><\/a>.<\/span><\/p>\n

Lauburua lurralde markaren identifikazio ofizial gisa<\/b><\/p>\n

Lauburua babestu eta arautzea proposamen zentzuzkoa da, batez ere bere erabilera ordenatzeko eta euskal produktuen identifikazioan koherentzia emateko. Gaur egun hainbat enpresek erabiltzen dute, batzuk erregistratuta, beste batzuk ez, eta horrek erabilera desorekatuak sortzen ditu.<\/span><\/p>\n

Babesak ez luke pertsona partikularren erabilera mugatuko; helburua merkataritza eta ekoizpen esparruan koherentzia eta gardentasuna bermatzea litzateke. Oraingo erabilera partikularrak errespetatuz.<\/span><\/p>\n

Noski, ez legoke eragozpenik pertsona konkretu batek bere etxean marrazteko edo bitxi moduan zintzilikatzeko. Horretan bakoitza libre da.<\/span><\/p>\n

Izan behar luke:<\/span><\/p>\n