![\"\"](\"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/image1-1.jpg\")
\nEskoziako independentisten manifestazio bat Edinburgon, 2021eko irailean. JON OLANO URAIN\u00a0<\/span><\/p>\n
Orain dela 10-15 urte, hiru prozesu independentista zeuden martxan munduan.\u00a0Izan ere, Eskozian, Katalunian eta Kaledonia Berrian erreferendumak egin zituzten 2014an, 2017an\u00a0eta 2018an. Eskozian eta Kaledonia Berrian aukera ez-independentista nagusitu zen, eta, ondorioz, ez ziren banandu Erresuma Batutik eta Frantziatik, hurrenez hurren. Kataluniakoa, berriz, legez kanpokotzat jo zuen Espainiako Gobernuak. Hamar bet urte geroago, inon ez dago independentzia\u00a0erreferendumik aurreikusita.<\/span><\/p>\n Horrek ez du esan nahi, ordea, gisa horretako prozesuak berriro martxan jarri ezin direnik,\u00a0independentisten\u00a0masak ez baitira desagertu.\u00a0\u00abPosible da prozesuak berriz piztea. Edonoiz gerta daiteke zerbait prozesua berrabiaraziko duena\u00bb, azaldu du Matthias Scantamburlo Deustuko Unibertsitateko Zientzia Politikoetako irakasleak.\u00a0\u00abHistoriak erakusten du estatuen mugak ez direla finkoak\u00bb, gehitu du, horren harira,\u00a0Nicola\u00a0McEwen Glasgowko Unibertsitateko Zientzia Politikoetako irakasleak.\u00a0\u00abDena den, gaur egun, munduan, ez da erraza horri buruz hitz egitea, beharbada lehentasunak aldatu direlako\u00bb, ohartarazi du.\u00a0<\/span><\/p>\n Hori bai, hasteko, aldagai batzuk ezinbestekoak dira molde horretako prozesuak abiarazteko.\u00a0\u00abEgiturazkoez\u00bb\u00a0mintzo da\u00a0Scantamburlo, telefonoz. Haren esanetan,\u00a0\u00abidentitate ezberdinak eta laido ekonomikoak, politikoak, kulturalak\u00bb behar dira; baita\u00a0\u00abantolatzeko gaitasuna\u00bb ere,\u00a0\u00abprozesuak ez baitira ezerezetik sortzen\u00bb. Nabarmendu nahi du, baina,\u00a0\u00aboso derrepentean bezala, ezustean\u00bb pitz daitezkeela. Gogorarazi du, adibidez, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak 2010ean Kataluniako Estatutua murrizteko kaleratutako epaiaren harira hasi zela hango prozesua.\u00a0\u00abGure ikerketaren bidez esan dezakegu sententziak bihurtu zuela bat-bateko,\u00a0eta aldatu egin zituela jendearen lehentasunak\u00bb. Hain zuzen, mugimendu independentistak zergatik sortzen diren aztertu du<\/span> Lost autonomy triggers and the rise of secessionism<\/span><\/i> lanean (Autonomia galeraren eragileak eta sezesionismoaren goraldia, 2025),\u00a0Felix Schulterekin (ECMI Gutxiengoen Auzietarako Europako Zentroa)\u00a0eta\u00a0Maria Ackrenekin batera (Groenlandiako Unibertsitatea).\u00a0\u00abKontrako adibidea da Hego Tirolgoa. 2001etik, erreforma baten bidez, gure autonomia [hangoa da] higatu du Italiako\u00a0Estatuak, baina modu motel batean, burokratikoki. Ez da inoiz izan halako une sinbolikorik\u00bb.<\/span><\/p>\n McEwen\u00a0ere antzeko elementuei buruz aritu da; lurralde bat, zeinean hango herritarrek\u00a0\u00abidentitate nazionaleko sentipen bat\u00bb izango duten; alderdi bat edo alderdi batzuk identitate hori\u00a0\u00abpolitizatzeko\u00bb; eta, azkenik, telematikoki esan duenez,\u00a0\u00abaldagai horiek guztiak batuko dituen katalizatzaile bat\u00bb. Oroitarazi\u00a0du, halere, Eskoziako erreferendumari dagokionez ez zela\u00a0egiazki katalizatzailerik egon, eta hori\u00a0\u00abezohikoa\u00bb izan zela.\u00a0\u00abAukera politiko bat sortu zen\u00bb. 2011ko Eskoziako Parlamenturako bozetan gehiengo oso historiko bat\u00a0lortu zuen SNP Eskoziako Alderdi Nazionalak, eta, kanpainan agindu bezala, erreferendum bat planteatu zion Londresi, eta hark onartu.\u00a0\u00abHorrek ekarri zuen independentziaren aldeko mugimendu masibo bat sortzea\u00bb.\u00a0McEwenek\u00a0uste du, ordea, ez dela beharrezkoa galdeketa bat deituta egotea mugimendu bat sortzeko.<\/span><\/p>\n Mugimendu horiek, prozesuak beraiek bezala,\u00a0\u00abhigatu\u00bb egiten dira denborarekin.\u00a0\u00abEzin duzu biztanleria oso bat mobilizatuta eduki denbora guztian\u00bb, argitu du Deustuko Unibertsitateko irakasleak. Berretsi du edonoiz pitz daitezkeela prozesuak, eta zera azpimarratu:\u00a0\u00abAzkenean, estatuak, nolabait, denbora erosten du instituzio autonomikoen bidez\u00bb.<\/span><\/p>\n Munduan zer gertatzen den, garaian garaiko joerak zeintzuk diren, horrek ere markatzen du bide bat.\u00a0\u00abMundu mailan ikusten da badagoela olatu birzentralizatzaile bat. Karakalpakstanen, Kaxmirren, Karabakh Garaian, Krimean… Ikus dezakegu autoritarismo berri bat, saiatzen dena boterea birzentralizatzen. Baina Mendebaldeko demokrazietan ere dakusagu, nahiz eta motelago joan, era instituzionalizatuago batean\u00bb, adierazi du\u00a0Scantamburlok, eta adibidea jarri: Vox Espainian, M5S 5 Izar Mugimendua Italian; Reform UK Erresuma Batuan…\u00a0<\/span><\/p>\n Azken urteetan gorantz egin du eskuin muturrak globalki, eta bide horretan jarraitzen du.\u00a0McEwenen iritziz,\u00a0ultren gorakadak eragindako \u00abbeldurrak\u00bb ekarri du, beharbada, lehentasunak aldatzea. Eta egon daitezkeen beste beldur batzuez ere mintzo da:\u00a0\u00abBeldurra Asiako beste indar batzuei, europarrek munduan duten rolari…\u00a0 Horrelako gauzei\u00bb. Prozesu independentista bat hasteko orduan\u00a0nazioarteko jokalekua garrantzitsua delakoan dago.\u00a0\u00abEta independentziak, nonahi sortzen dela ere, arriskuak sortzen ditu, eta ezinegona piztu. Beraz, jendeak arriskuak kontuan hartuko lituzke erreferendum batean\u00bb. Iruditzen zaio, finean,\u00a0\u00absegurtasun gabeziaren sentsazioak\u00bb ez diela mesederik egiten Europan sor daitezkeen mugimendu sezesionistei.\u00a0\u00a0\u00abNoiz-eta Europa eta Europako Batasuna bera ahaleginetan ari direnean munduko ordena berrian beren lekua topatzeko\u00bb.<\/span><\/p>\n Hori bai,\u00a0Scantamburlok pentsatzen du prozesu independentistak\u00a0\u2014\u00abEskoziakoa, adibidez\u00bb\u2014 euste horma baten modukoak direla \u00abeskuin berriaren aurka\u00bb. Esplikatu du, gainera, Europa ekialdeari buruzko ikerketa batean diotela gutxiengo nazional antolatuak dauden lekuetan \u00abautokratizazio prozesuak\u00bb\u00a0motelagoak direla.\u00a0\u00abGutxiengo horiek euste horma bat izan daitezke. Noski, gero estatu bakoitzaren araberakoa da… Katalunian, esaterako, beste leku batzuetan baino geroago azaleratu da eskuin muturra; baita Eskozian ere. Eta euskal identitateak lotuta daude demokrazia liberalari babes handiagoa ematearekin. Hori diote datuek\u00bb.<\/span><\/p>\n Horrekin lotuta, azaldu du ez dagoela prozesu sezesionistei buruzko literatura askorik, baina jasota dagoela eskualde aberatsagoek besteek baino joera handiagoa dutela sezesionismorako. \u00abDesindustrializazioak asko ahuldu zuen klase gatazka, eta, neurri batean, horregatik azaldu da etno-nazionalismo berri hori\u00bb. Scantamburlok gogorarazi nahi izan du, ordea, \u00abfuntzionatu duten prozesu gehienak\u00bb leku \u00abpobreetan\u00bb izan direla. Adibide gisa aipatu du deskolonizazio prozesuek eta Sobietar Batasuna desegiteak eragin zutena, eta hausnarketa bat plazaratu gaur egunera etorrita: \u00abEkonomia globalizatu bateko eskualde aberatsenetan, sezesioaren kostuak txikiagoak dira. Baina, eskualde aberats horietan, jauziak gero kostu bat dauka… Jendeak galtzeko zerbait duen lekuan…\u00bb. Eta\u00a0Glasgowko Unibertsitateko irakasleak, berriz, zera erantsi du: \u00abMugimendu sezesionistak, historikoki, ekonomia aldetik aberatsak diren lurraldeetan sortu izan dira. Orduan sortzen dira batez ere, nazioak ahulak direnean baino gehiago\u00bb.<\/span><\/p>\n Alberta probintzia, esaterako, Kanadako aberatsena da, petrolio industria indartsu bat duelako. Bada, urriaren 19an kontsulta bat egitekoak dira probintzian bertan, galdetzeko hango herritarrei ea hasi nahi duten prozesu bat Kanadatik banantzeko. Kasu horretan ez da aintzat hartu behar identitate-kultura-hizkuntza propioaren aldagaia. \u00abZientzia politiko klasikoenak esango lizuke bereiz daitezkeela sezesionismo identitarioa eta interesetan oinarritutakoa. Baina nazionalismoei buruzko literaturak esango lizuke ez dagoela sezesionismorik identitaterik gabe\u00bb, esplikatu du\u00a0Deustuko Unibertsitateko irakasleak, eta nabarmendu Albertan ere beren identitatea dutela. \u00abKontu kontserbadore bat da gehiago; esaten dutenez, elite liberal baten kontrakoa\u00bb.<\/span><\/p>\nEuste hormak<\/span><\/h3>\n
![\"\"](\"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/image2-1.jpg\")
\nEspainiako Auzitegi Konstituzionalak Kataluniako Estatutuaren aurka hartutako erabakiaren ondoren, 2010eko uztailean Bartzelonan egindako manifestazioa. MARTA PEREZ \/ EFE<\/span><\/p>\n