{"id":67778,"date":"2026-05-02T17:29:26","date_gmt":"2026-05-02T16:29:26","guid":{"rendered":"https:\/\/nabarralde.eus\/?p=67778"},"modified":"2026-05-02T17:29:26","modified_gmt":"2026-05-02T16:29:26","slug":"alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\/","title":{"rendered":"\u00c1lvaro Cunqueiro & Gernikako bonbardaketari buruzko gezurra"},"content":{"rendered":"

\"\"
\n\u00c1lvaro Cunqueiro, \u00abGuernikako Arbola\u00bb artikuluaren (1937) eta \u00abXente de aqu\u00ed e de acol\u00e1\u00bb liburuaren (1971) autorea. (ACME photo | Getty Images)\u00a0<\/span><\/p>\n

Inoiz ere ez da gaur egun bezainbeste gezur esan esparru publiko-politikoan. Ezta modu hain sistematiko, lotsagabe eta etengabean, idazleen kolaborazioarekin, komunikabideen jabegoari esker eta teknologia berrien baliabideekin.<\/span><\/p>\n

Hala ere, gezur politikoa ez da gauza berria. Kontaezinbeste dira memoria historikoak gorde behar lituzkeen gezur itzel gogoangarriak. Adibide txiki bat hartuko dugu, \u00c1lvaro Cunqueiro idazle galegoak Gernikako bonbardaketari buruz idatzitakoa 1937ko udaberri zoritxarreko hartan.\u00a0<\/span><\/p>\n

\"\"
\n\u00c1lvaro Cunqueirok Gernikako bonbardaketari buruz idatzi zuen artikulua.<\/span><\/p>\n

GERNIKAKO BONBARDAKETA<\/span><\/h5>\n

1937ko apirilaren 26an gertatu zen Gernikako hiriaren bonbardaketa eta ia erabateko suntsidura. Ondo ezagunak dira, azkenean, hegazkin erasoaren nondik norakoak. Zehazki prestatu zen, Salamancako Espainiako Armadaren kuartel nagusiak eman zion Wolfram F. von Richthofen oberstleutnantari, telegrama bidez, bonbardaketarako agindua, eta Luftwaffe \u201caire indar\u201d alemanaren Kondor Legioak exekutatu zuen, italiar Aviazione Legionariarekin koordinaturik, apirilaren 26 hartako arratsaldean, 16.20 eta 19.40 bitartean. Suntsidura ikaragarria izan zen.<\/span><\/p>\n

Apirilaren 27an Gernikatik, Euzko Jaurlaritzaren Herrizaintzako sailburua zen Telesforo Monzonek telegrama desesperatu bat igorri zion Jose Antonio Agirre lehendakariari:<\/span><\/p>\n

\u00ab<\/span>Guernica fue. Hoy no es m\u00e1s que brasa cenizas. En este momento arde todav\u00eda pueblo tres horas bombardeo intens\u00edsimo bombas incendiarias lo han destrozado totalmente. Aldasoro, Torre yo llegamos all\u00ed espantados. Diez mil mujeres ni\u00f1os huyen carreteras temiendo ser ametrallados por aviaci\u00f3n ma\u00f1ana al amanecer como lo fueron esta tarde. Ante esta cat\u00e1strofe con amenaza hecha hoy mismo destrozar incendiar Bilbao esta semana s\u00f3lo suplicamos h\u00e1ganse cargo situaci\u00f3n angustiosa<\/span><\/i>\u00bb.<\/span><\/p>\n

Apirilaren 28ko \u201cEguna\u201d egunkariko titularra hau izan zen:<\/span><\/p>\n

\u00abGernika, euskotarren uri maitea, birrindu nai izan dabe zearo\u00bb.<\/span><\/p>\n

Birrindu nahi izan zuten eta, egin ere, birrindu egin zuten. Euzko Jaurlaritzak ohar bat argitaratu zuen gertatutakoa salatuz: alemaniar hegazkinek hiru ordu eta erdiz Gernikako hiria errauts bihurtu zutela, jende asko hil zela eta beste asko izu-ikaraturik zebilela ihesean.<\/span><\/p>\n

Gernikako bonbardaketa itzelaren egia laster zabaldu zen. Ez zen halako lehenengo bonbardaketa, martxoaren 31n gertatu zen Durangokoa, baina prentsarik gabe. Apirilean, kazetariak adi zeuden Emilio Molaren mehatxuak zelan konplituko ziren, eta Gernikako suntsiduraren egiak kronista prestuak izan zituen.<\/span><\/p>\n

Oso sinesgarria eta hunkigarria izan zen, esate baterako, George Steer kazetariaren \u201cThe tragedy of Guernica\u201d, Londresko \u201cThe Times\u201d eta \u201cThe New York Times\u201d egunkarietan argitaratu zena apirilaren 28an. Steer-en idazlanak hegazkin alemanek zibilen kontra eragindako suntsidura eta erabilitako gerra teknika berriak salatzen zituen. Frantzian ere argitaratu zen artikulu horren itzulpena, \u201cL\u2019Humanit\u00e9\u201d egunkarian. Gernikakoaren berri hantxe irakurri omen zuen Pablo Picassok\u2026<\/span><\/p>\n

BONBARDAKETARI BURUZKO GEZURRAK<\/span><\/h5>\n

Francisco Francok berak eman omen zuen gezurra zabaltzeko agindua, telegramaz, apirilaren 27an, goizeko zazpietan:<\/span><\/p>\n

\u00ab<\/span>Guernica est\u00e1 destruida por el fuego y la gasolina. La han incendiado y convertido en ruinas las hordas rojas al servicio del perverso y criminal Aguirre [que] ha lanzado la mentira infame -porque es un delincuente com\u00fan- de atribuir a la heroica y noble aviaci\u00f3n de nuestro ej\u00e9rcito nacional este crimen…<\/span><\/i>\u00bb.<\/span><\/p>\n

Ez zen gezur sinple edo soil moduan sortu, baizik aginte militar berriaren gobernatzeko modu lez, manipulazio eta propaganda aparatu boteretsuaren benetako gezurra (gezurra nahiko handia denean bihurtzen da benetako). Honela zabaldu zuen Radio Nacional de Espa\u00f1ak bene-benetako gezur hori:<\/span><\/p>\n

\u00ab<\/span>No es la primera vez que miente Aguirre, mandar\u00edn de la Rep\u00fablica de Euzkadi. Aguirre ha declarado hoy que la aviaci\u00f3n extranjera al servicio de la Espa\u00f1a nacional ha bombardeado la ciudad de Guernica y la ha incendiado para herir a los vascos en lo m\u00e1s profundo de sus sentimientos. \u00a1Miente Aguirre, miente, bien lo sabe \u00e9l! En primer t\u00e9rmino no hay aviaci\u00f3n alemana ni extranjera en la Espa\u00f1a nacional\u2026<\/span><\/i>\u00bb.<\/span><\/p>\n

Alemaniak Salamancan zeukan enbaxadoreak ere bertsio ofizial hori hedarazi zuen Berlinen: \u201cBerliner Lokal-Anzeiger\u201d egunkariak Gernika \u201cboltxebikeek\u201d erretiratu ahala erre zutela informatu zuen. \u201cV\u00f6lkischer Beobachter\u201d kazetak Agirreren hitzak gezur \u201cboltxebike\u201d lotsagabeak zirela esplikatu zuen. Artean, bonbardaketan parte hartu zuten pilotu alemanei gaia ez aipatzeko eskatu zitzaien. Italian ere bertsio hori nagusitu zen.<\/span><\/p>\n

Eliza Katolikoa, hala zela eta, gezurraren alde jarri zen, pulpituetatik. Eta ez Gernikan benetan gertatutakoa ez zekielako, Alberto Onaindiak ondo informatuta baitzegoen Isidro Gom\u00e1 kardinala. Egia ez zitzaien bereziki interesatzen ez Francori ez Gom\u00e1ri. Kasu horretan, benetako gezurraren beharra zeukaten, irabaztea besterik ez zitzaien interesatzen.<\/span><\/p>\n

Kardinalak honela erantzun zion gertatutakoa kontatu zion Onaindia abertzaleari:<\/span><\/p>\n

\u00ab<\/span>Los pueblos pagan sus pactos con el mal y su protervia en mantenerlos [\u2026]. Me permito responder a su angustiosa carta con un simple consejo: que se rinda Bilbao, que hoy no tiene m\u00e1s soluci\u00f3n. Puede hacerlo con honor, como pudo hacerlo hace dos meses. Cualquiera que sea el bando autor de la destrucci\u00f3n de Guernica, es un terrible aviso para la gran ciudad<\/span><\/i>\u00bb.<\/span><\/p>\n

Estatuak edo Elizak armen eta bertutearen monopolioa nahi zuten. Eta, armena eta bertutearena bezala, egiarena. Egia bandera moduan erabili nahi zuten, baina gezur asko eta handiak behar zituzten horretarako.<\/span><\/p>\n

GERNIKAKO ARBOLA<\/span><\/h5>\n

\u00c1lvaro Cunqueirok artikulu bitxi bat idatzi zuen \u201cEl Pueblo Gallego\u201d egunkarian (1937-05-07), titulua \u201cGuernikako arbola\u201d, u-rekin, euskaldunez. Jende xume eta iluna, euskaldunak, erromesak pasatzen ikustera bidera ateratzen zirenak melodia lauso bat abestuz:<\/span><\/p>\n

\u00ab<\/span>Pelegrinuak datoz\u00a0<\/span><\/i><\/p>\n

Santiagotikan,<\/span><\/i><\/p>\n

atea ireki beza<\/span><\/i><\/p>\n

ikusteagatikan\u2026<\/span><\/i>\u00bb<\/span><\/p>\n

Baina euskaldunak, zoritxarrez, ez dira ja antzinakoak bezain sinple, garbi eta ezezagunak. Euskaldunak, tamalez, politizatu egin dira, kazetetan agertzen dira. Arima gogortu zaie eta, aspaldiko donejakue kantuak barik, orain beste abesti batzuk kantatzen dituzte (\u201cEusko gudariak gara\u201d?; \u201cInternazionala\u201d?). Eta orain, hara, sua eman diote Gernikari. Zuhaitz zaharraren adarreko habiatik abesten zuen miruak ez ditu ja ikusten erromesak pasatzen, baizik eta lurralde horretako gudarien arima nahastuak. Antzina ur garbi eta bertakoa (<\/span>areal<\/span><\/i>, \u201cbertakoa\u201d da galegoz) zena, gaur egun ur lohi kanpotarra bihurtu da, separatista zein gorri. Hara, euskaldun zahar baldartu horiek, euskaldun berriok, erre dute euron plaza eta etxea.<\/span><\/p>\n

Jende ernegatu horrek eman dio sua haritzaren eta foruen hiri osoari (<\/span>anterga<\/span><\/i>, \u201cosoa\u201d da galegoz). Horrela zikindu dute euskaldunek baserritarren bizimodu librea, betirako alferrik galduz legitimitatea:<\/span><\/p>\n

\u00ab<\/span>Han hecho as\u00ed renuncia mortal y solemne del derecho a su patria, a su Euzkadi\u2026<\/span><\/i>\u00bb.<\/span><\/p>\n

Jainkoak (\u00ab<\/span>El Dios de nuestras victorias<\/span><\/i>\u00bb) eman diezaiela euskaldunei damu sakona Jainkoaren, askatasunaren eta bakearen izenean zin egiteko lekua suntsitzeagatik. Jainkoak eman diezaiela euskaldunei damu sakona Espainiak eskaini dien Aberria, Ogia eta Justizia ez onartzeagatik. Jainkoak eman diezaiela euskaldunei damu sakon-sakona, garratzagoa egin dakien Gorbeian zorrozten den lurraldea berriz ez ikusteko mina.<\/span><\/p>\n

Lagun euskaldun konkretuak aipatzen ditu Cunqueirok bere artikuluan. Nortzuk-eta, Xabier Lizardi gozoa (olerki ederrenen autorea), Mariano Ciriquiain Gaiztarro (Goierriko portuzalea, Gipuzkoako Aldundiko idazkari gisa hilko zena) eta Pedro Mourlane Michelena (poligrafo falangista). Euskaldunen deiturak (<\/span>alcume<\/span><\/i>, \u201cgoitizena\u201d da galegoz) indioenak bezalakoak dira, itzuli egin beharko lirateke.<\/span><\/p>\n

\u00abEne Lizardi\u00bb, diotso Cunqueirok Lizardiri, \u201c<\/span>O meu Freixedo<\/span><\/i>\u201d esan ziezaiokeen Lizardi naturazaleari, Lizardi ameslariari. Baina, harrigarria da, Cunqueirok ez zukeen aintzat hartuko, ostera, Xabier Lizardi pentsatzailea, Xabier Lizardi politikoa, eta are gutxiago Jose Maria Agirre subjektu soziala…<\/span><\/p>\n

\"\"
\n<\/span>Zakur bakarti bat noraezean, errautsen pare geratu ziren Gernikako kaleetan. (ACME photo | Getty Images)<\/span><\/p>\n

\u00abC\u00d3MPRE M\u00c1IS SER GALEGOS QUE SER LIBRES\u00bb<\/span><\/h5>\n

\u00c1lvaro Cunqueiro galegista zen, baina galegista zentzu \u201ckulturalean\u201d, ez \u201cpolitikoan\u201d. Vicente Riscoren ildotik, lurraldearekiko lotura telurikoan sinesten zuen, eta lotura hori estetika eta etika bihurtzearen alde zegoen, ez politika. Politikaren alorrean, klasista eta Europako tradizio kristauaren defendatzailea, penintsula boltxebikeengandik defendatu behar zela uste zuen Cunqueirok. Eta ez zitzaion batere gustatu 1936ko otsailean Partido Galegista Frente Popularrean integratzea.<\/span><\/p>\n

Vicente Riscok formulatu zuen galegismo kontserbadorearen goiburua: \u201c<\/span>Denantes ser escravos que deixar de ser galegos<\/span><\/i>\u201d, esan nahiz, hobe galegoa izaten jarraitu, libertate politiko berriak bilatu gabe, Dikotomia faltsua zen, ze, hain galego geratu nahirik, esklabo eta espainol bihurtu behar, serbidunbrea onartzen duen galegoa espainol bihurtzen delako. Cunqueiro, galegismo teluriko primario horretatik, frentepopulismoaren kontra, nazionalismo espainol filofalangistara jausi zen berehala 1936ko uztailaren 18an. Hizkuntzaz ere mudatu zen, bide batez, derrigorrez, naturaltasunez, galegoa utzi eta espainiera hartuz gerra-arma gisa.<\/span><\/p>\n

Galegismoa politizatu nahi ez zuena, 1936ko hazilean ja \u201c<\/span>jefe local de prensa y propaganda de Falange Espa\u00f1ola<\/span><\/i>\u201d zen Santa Marta de Ortiguerian. Aldizkari falangista bat argitaratzen zuen hantxe: \u201cEra Azul: gui\u00f3n de Falange Espa\u00f1ola de las J.O.N.S. de Ortigueira\u201d.<\/span><\/p>\n

1937ko urtarrilean, falangistek Vigoko \u201cEl Pueblo Gallego\u201d konfiskatu zutenean, kolaboratzeko deitu zioten. Eta egunkari horretan argitaratu zuen Cunqueirok \u201cGuernikako arbola\u201d artikulua, euskaldunez. Lehenago ere idatzia zen egunkari horretan, Errepublika denboran, galizieraz eta zentzu galegistan. Orain, Altxamendu Militarraren glosagile bihurtu zen\u2026<\/span><\/p>\n

Gezur politikoaren erabilera taktiko eta estrategikoaz gainera, Estatuaren edota Elizaren gezur handiez aparte, oso humanoa da gertatutakoa emendatzeko joera. Egia faktuala baino erosoagoa izaten da, askotan, gezurra. Gainera, ondo eraikitako gezurrak, enuntziatu ahala, errealizatu egiten dira. Egiantzekotu eta egiak balira bezala zabaltzen dira.<\/span><\/p>\n

Ahalmen misteriotsu bat du gizakiak: \u00abeguzkia egiten du\u00bb esan dezake kristalaren beste aldean euri zaparrada bat jausten ikusten duen artean. Gizakiaren askatasunik ederrenetakoa da ez-dena imajinatzeko eta pentsatzen-ez-duguna adierazteko gaitasun hori. Idazleek aisa erabiltzen dute egundo gertatu ez dena azaltzeko abilezia, eta fikzioa deitzen diote, eta asko estimatzen da. Trebezia hori, hain zilegia literaturan, modu miresgarrian landu zuen Alvaro Cunqueirok.<\/span><\/p>\n

Baina, gezurra esateko askatasunaren aldean, egia esateko askatasuna dago, eta horixe da askatasunik behinena. Gernikako bonbardaketa hari buruz, Francok gezurra esan zuen, jakinaren gainean, askatasunaren kontra. Gom\u00e1k ere gezurra esan zuen, jakinaren gainean, askatasunaren kontra. Zalantzazkotzat har daiteke Cunqueirok gezurra apropos idatzi zuen (apropos izan ezik, ez litzateke gezurra, ezta), ala ekibokatu egin zen, gaizki informatuta zegoelako. Baina, ez zuen gezur hori bakarrik esan Cunqueirok, ia egunero idatzi zuen gezurra, urtetan, benetako gezur horietan murgilduta bizi zen. Interes orokor argi batzuk zituen. Eta egia faktual konkretuak ez zitzaizkion interesatzen.<\/span><\/p>\n

\u00abLA VOZ DE ESPA\u00d1A\u00bb<\/span><\/h5>\n

1938an Vigotik Donostiara aldatu zen Cunqueiro, lanean, \u201cLa Voz de Espa\u00f1a\u201d egunkarian eta \u201cV\u00e9rtice\u201d aldizkari ilustratuan. \u201cLa Voz de Espa\u00f1a\u201d egunkari frankistan (1936-1980) eta \u201cV\u00e9rtice\u201d aldizkari falangistan (hau ere Donostian fundatu zen 1937ko apirilean, gero Madrilera joateko). Gerraren amaiera aldeko egun haiek oroiminez gogoratuko zituen Cunqueirok \u201cAlmendros en flor\u201d izeneko artikuluan:<\/span><\/p>\n

\u00ab<\/span>Cuando fui, en 1938 y 1939, redactor de \u2018La Voz de Espa\u00f1a\u2019 y subdirector de \u2018V\u00e9rtice\u2019, viv\u00ed en San Sebasti\u00e1n unos hermosos meses, que recuerdo como d\u00edas ricos y alegres, espiritual, sentimental y culinariamente hablando\u2026<\/span><\/i>\u00bb (\u201cLa Noche\u201d, 1960-02-16).<\/span><\/p>\n

Giro alai eta zoriontsua Donostiako erretagoardiakoa zentzu espiritual, sentimental eta kulinarioan, burkideak ja Katalunia konkistatzen ari zirela.<\/span><\/p>\n

Prentsa nazionalean kolaboratzeaz aparte, galegista ohiak liburu frankistak argitaratzen zituen: Antonio de Obregonek (1937ko urtarrilean Salamancan Miguel Unamunoren hilkutxa eraman zuen falangistetakoa) eta biek idatzitako \u201cLaureados 18 de julio de 1936\u201d liburua, esate baterako, Donostian argitaratu zen 1940an. Prologoa jeneral frankista batek egin zien, Jos\u00e9 Enrique Varelak. Ilustrazioak, Jos\u00e9 Pic\u00f3k, Eduardo Santonjak eta Domingo Villadomatek.<\/span><\/p>\n

1940an ja, Cunqueiro Madrilen bizi zen. Talentu handiko idazle fama mereziarekin publikatzen zuen \u201cABC\u201d eta \u201cArriba\u201d egunkarietan. Eugenio Montes han ibiliko zen, hori ere azentu galegoarekin, eta Jose Maria Castroviejo. Josep Pl\u00e1k ere Madrilen argitaratzen zuen orduan, eta azentu katalan markatua entzungo zitzaion. Auskalo azentu euskaldunekoak ziren Pedro Mourlane Michelena, Jacinto Miquelarena, Jos\u00e9 Mar\u00eda Alfaro, Rafael S\u00e1nchez Mazas eta enparauak. Gerrako irabazleak, morrontzaren ederresleak, idazle epidiktikoak: frankismoaren hitza eta bitsa.<\/span><\/p>\n

Ideologia politikoaz aparte ere, lotsagabe hutsak ziren irabazle haietako asko. Cunqueiroren bizizaletasun mugagabeak, esate baterako, onaren eta txarraren arteko mugak gainditu zituen. Gautxori eta diru gutxi, Cunqueirok \u201c<\/span>falcatruada\u201d<\/span><\/i> (iruzur) batzuk egin behar izan zituen dibertsioaren erritmoa mantentzeko. Falangetik bota zuten 1943an-edo, eta kazetari karneta ere kendu zioten. Julio Caro Barojak \u201ckontakatilu\u201d eta \u201cgaltzaile\u201d moduan erretratatzen du Cunqueiro \u201cLos Baroja\u201d liburuan.<\/span><\/p>\n

Ez zen eroso bizi Madrilen, eta, benetan lur jota itzuli zen Mondo\u00f1edora 1947an, dibortziatuta, dirurik eta ogibiderik gabe.<\/span><\/p>\n

\u00abNON TE\u00d1O NINGUNHA AUTORIDADE MORAL\u00bb<\/span><\/h5>\n

Eskerrak Francisco Fern\u00e1ndez del Riego, Domingo Garc\u00eda Sabell eta halako kriptogalegista batzuek errenkore eta mendeku handirik gabe onartu zutela berriro laguna artean. 1949an, Cunqueiro Santiagoko \u201cLa Noche\u201d arratsalderokoaren suplemento kulturalean hasi zen kolaboratzen. 1950ean, Galaxia editoriala fundatu zen, eta Ram\u00f3n Pi\u00f1eirok parez pare zabaldu zizkion Cunqueirori hango ateak. \u201cFaro de Vigo\u201d egunkarian ere laster hasiko zen zutabeak idazten. \u201cGrial\u201d aldizkarian ere testu ederrak publikatuko zituen.<\/span><\/p>\n

Eta 1955ean, errelato luze bat argitaratu zuen Cunqueirok Galaxian: \u201cMerlin e familia\u201d. Erdi Aroko paper zaharrekin, trobadoreen doinuekin, erudizio asmatuekin, eta XX. mendeko gerren arteko abangoardia artistikoen modernotasunarekin, errealitatea mitologia bihurtuz eta mitologia errealitatetzat hartuz. Gezur politikoaz jardun dugu, baina antzera, fikzio literarioa asmatzen zuen Cunqueirok. Errealitatea birfundatzen zuen bertan bizitzen geratzeko moduko hizkera miresgarrian.<\/span><\/p>\n

\u201cMerlin e familia\u201d hori argitaratzea izar distiratsu bat agertzea izan zen derrepentean literatura galegoaren harrizko gau ilun luzean\u2026<\/span><\/p>\n

Xose-Luis M\u00e9ndez Ferrinek \u00abidazle kolosal\u00bb kalifikatu zuen Cunqueiro momentu batean. Ferrinek berak bestela deskalifikatu zuen beste momentu batean: \u00abErreakzionario konprometitu eta krudela\u00bb.<\/span><\/p>\n

Literaturaren alorrean, Cunqueiro ez zen makurtu: errealismoaren paradigma berria loratu zenean ere 70eko hamarkadan, berak bere ikuspegi subjektibo eta fantasiazalea mantendu zuen, modapera makurtu gabe.<\/span><\/p>\n

Politikaren alorrean, Espainia inperialaren alde eta nazio galegoaren aurka hainbeste jardun ondoren, bere ahultasun etikoaren kontzientzia zuen Cunqueirok, Ram\u00f3n Pi\u00f1eirori 1952an idatzitako gutun batean aitortzen zuenez:<\/span><\/p>\n

\u00ab<\/span>Pro non debes esquecer que, faga eu o que faga p\u00f3lo noso vello pa\u00eds -p\u00f3la naz\u00f3n galega e p\u00f3lo seu mensaxe- eu non te\u00f1o ningunha autoridade moral. D\u00edgocho con tristura, pro \u00e9 eis\u00ed e non hai que facerlle\u2026<\/span><\/i>\u00bb.<\/span><\/p>\n

Hala zen eta ez zegoen zereginik. Ez zuen autoritate etikorik nahi Cunqueirok. Gero ere, komenentziaren arabera joan zen beti politikoki egokitzen, Manuel Fraga Iribarnek utzitako espazioan, azken aldian menpekotasuna onartzen zuen galegismo ustez apolitiko batean: \u00ab<\/span>C\u00f3mpre m\u00e1is viver con certas comodidades que arriscar o que temos<\/span><\/i>\u00bb.<\/span><\/p>\n

Ohikoak eta oso humanoak dira gezurrak, txikiak edo handiak, baina bada okerragorik. Oso ohikoa da, eta oso humanoa, interes orokor handiengatik batzuetan, egia konkretuak ez interesatzea.<\/span><\/p>\n

https:\/\/www.naiz.eus\/eu\/hemeroteca\/7k\/editions\/7k_2026-04-26-07-00\/hemeroteca_articles\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00c1lvaro Cunqueiro, \u00abGuernikako Arbola\u00bb artikuluaren (1937) eta \u00abXente de aqu\u00ed e de acol\u00e1\u00bb liburuaren (1971) autorea. (ACME photo | Getty Images)\u00a0 Inoiz ere ez da gaur egun bezainbeste gezur esan esparru publiko-politikoan. Ezta modu hain sistematiko, lotsagabe eta etengabean, idazleen kolaborazioarekin, komunikabideen jabegoari esker eta teknologia berrien baliabideekin. Hala ere, gezur politikoa ez da gauza […]<\/p>\n","protected":false},"author":18,"featured_media":65662,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[78],"tags":[],"class_list":["post-67778","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-egunekoa"],"yoast_head":"\n\u00c1lvaro Cunqueiro & Gernikako bonbardaketari buruzko gezurra - Nabarralde<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/nabarralde.eus\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"es_ES\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u00c1lvaro Cunqueiro & Gernikako bonbardaketari buruzko gezurra - Nabarralde\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u00c1lvaro Cunqueiro, \u00abGuernikako Arbola\u00bb artikuluaren (1937) eta \u00abXente de aqu\u00ed e de acol\u00e1\u00bb liburuaren (1971) autorea. (ACME photo | Getty Images)\u00a0 Inoiz ere ez da gaur egun bezainbeste gezur esan esparru publiko-politikoan. Ezta modu hain sistematiko, lotsagabe eta etengabean, idazleen kolaborazioarekin, komunikabideen jabegoari esker eta teknologia berrien baliabideekin. Hala ere, gezur politikoa ez da gauza […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/nabarralde.eus\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Nabarralde\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/nabarraldefundazioa\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-05-02T16:29:26+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Joseba-Sarrionandia.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"705\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"435\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"I\u00f1aki Idigoras\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@Nabarralde\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@Nabarralde\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Escrito por\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Joseba Sarrionandia\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tiempo de lectura\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"13 minutos\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"I\u00f1aki Idigoras\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/8b3e7787e979b08b925031433aaa6f11\"},\"headline\":\"\u00c1lvaro Cunqueiro & Gernikako bonbardaketari buruzko gezurra\",\"datePublished\":\"2026-05-02T16:29:26+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\\\/\"},\"wordCount\":2233,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/11\\\/Joseba-Sarrionandia.webp\",\"articleSection\":[\"Egunekoa\"],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\\\/\",\"name\":\"\u00c1lvaro Cunqueiro & Gernikako bonbardaketari buruzko gezurra - Nabarralde\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/11\\\/Joseba-Sarrionandia.webp\",\"datePublished\":\"2026-05-02T16:29:26+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/8b3e7787e979b08b925031433aaa6f11\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"es\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/11\\\/Joseba-Sarrionandia.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/11\\\/Joseba-Sarrionandia.webp\",\"width\":705,\"height\":435},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/es\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u00c1lvaro Cunqueiro & Gernikako bonbardaketari buruzko gezurra\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/\",\"name\":\"Nabarralde\",\"description\":\"Kultur Ekimenak eta Sustapenak\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/8b3e7787e979b08b925031433aaa6f11\",\"name\":\"I\u00f1aki Idigoras\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/0dd5d12b6375229c675eb140c0526db8f7c53d6409b8b696167311ae863d5622?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/0dd5d12b6375229c675eb140c0526db8f7c53d6409b8b696167311ae863d5622?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/0dd5d12b6375229c675eb140c0526db8f7c53d6409b8b696167311ae863d5622?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"I\u00f1aki Idigoras\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/es\\\/author\\\/inaki\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u00c1lvaro Cunqueiro & Gernikako bonbardaketari buruzko gezurra - Nabarralde","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/nabarralde.eus\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\/","og_locale":"es_ES","og_type":"article","og_title":"\u00c1lvaro Cunqueiro & Gernikako bonbardaketari buruzko gezurra - Nabarralde","og_description":"\u00c1lvaro Cunqueiro, \u00abGuernikako Arbola\u00bb artikuluaren (1937) eta \u00abXente de aqu\u00ed e de acol\u00e1\u00bb liburuaren (1971) autorea. (ACME photo | Getty Images)\u00a0 Inoiz ere ez da gaur egun bezainbeste gezur esan esparru publiko-politikoan. Ezta modu hain sistematiko, lotsagabe eta etengabean, idazleen kolaborazioarekin, komunikabideen jabegoari esker eta teknologia berrien baliabideekin. Hala ere, gezur politikoa ez da gauza […]","og_url":"https:\/\/nabarralde.eus\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\/","og_site_name":"Nabarralde","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/nabarraldefundazioa","article_published_time":"2026-05-02T16:29:26+00:00","og_image":[{"width":705,"height":435,"url":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Joseba-Sarrionandia.webp","type":"image\/webp"}],"author":"I\u00f1aki Idigoras","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@Nabarralde","twitter_site":"@Nabarralde","twitter_misc":{"Escrito por":"Joseba Sarrionandia","Tiempo de lectura":"13 minutos"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\/"},"author":{"name":"I\u00f1aki Idigoras","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#\/schema\/person\/8b3e7787e979b08b925031433aaa6f11"},"headline":"\u00c1lvaro Cunqueiro & Gernikako bonbardaketari buruzko gezurra","datePublished":"2026-05-02T16:29:26+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\/"},"wordCount":2233,"image":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Joseba-Sarrionandia.webp","articleSection":["Egunekoa"],"inLanguage":"es"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\/","url":"https:\/\/nabarralde.eus\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\/","name":"\u00c1lvaro Cunqueiro & Gernikako bonbardaketari buruzko gezurra - Nabarralde","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Joseba-Sarrionandia.webp","datePublished":"2026-05-02T16:29:26+00:00","author":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#\/schema\/person\/8b3e7787e979b08b925031433aaa6f11"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\/#breadcrumb"},"inLanguage":"es","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/nabarralde.eus\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\/#primaryimage","url":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Joseba-Sarrionandia.webp","contentUrl":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Joseba-Sarrionandia.webp","width":705,"height":435},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/alvaro-cunqueiro-gernikako-bonbardaketari-buruzko-gezurra\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u00c1lvaro Cunqueiro & Gernikako bonbardaketari buruzko gezurra"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#website","url":"https:\/\/nabarralde.eus\/","name":"Nabarralde","description":"Kultur Ekimenak eta Sustapenak","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/nabarralde.eus\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"es"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#\/schema\/person\/8b3e7787e979b08b925031433aaa6f11","name":"I\u00f1aki Idigoras","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/0dd5d12b6375229c675eb140c0526db8f7c53d6409b8b696167311ae863d5622?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/0dd5d12b6375229c675eb140c0526db8f7c53d6409b8b696167311ae863d5622?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/0dd5d12b6375229c675eb140c0526db8f7c53d6409b8b696167311ae863d5622?s=96&d=mm&r=g","caption":"I\u00f1aki Idigoras"},"url":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/author\/inaki\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67778","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/users\/18"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=67778"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67778\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":67785,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67778\/revisions\/67785"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media\/65662"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=67778"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=67778"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=67778"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}