{"id":66124,"date":"2025-12-19T12:03:33","date_gmt":"2025-12-19T11:03:33","guid":{"rendered":"https:\/\/nabarralde.eus\/?p=66124"},"modified":"2025-12-19T12:03:33","modified_gmt":"2025-12-19T11:03:33","slug":"los-que-encendieron-el-fuego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/los-que-encendieron-el-fuego\/","title":{"rendered":"Los que encendieron el fuego"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-weight: 400;\"><em>[beherago, euskaraz]<\/em><\/p>\n<p>Todas las guerras, habidas y por haber, suelen tener una motivaci\u00f3n com\u00fan: el territorio. Los pueblos no admiten que les conquisten, ni que les partan, ni que separen sus tribus y sus lenguas, sedimentadas durante milenios. La obsesi\u00f3n colonialista de debilitar a las naciones partiendo sus mugas con regla y cartab\u00f3n, ha sido y es el manantial de los conflictos. Alsacia y Lorena provocaron guerras mundiales; el puzzle de los Balcanes sigue sangrando; el Ulster, tan cercano\u2026 Hoy d\u00eda, Palestina, Dombass o el Sahara nos recuerdan que con la tierra no se juega. Y todos los d\u00edas maldecimos a los canallas que provocan estas guerras, negando a los pueblos el derecho a decidir sobre su propia cartograf\u00eda.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Si a inicios de los 70 alguien hubiera dicho que Navarra no formaba parte del Pa\u00eds Vasco, hubiera sido tratado de tonto. Por encima de las diferencias administrativas, toda la tradici\u00f3n hist\u00f3rica lo confirmaba. \u201cEuskal Herria, \u2013dice el Espasa Calpe\u2013 es el territorio que comprende las provincias espa\u00f1olas de Navarra, \u00c1lava, Guip\u00fazcoa y Vizcaya y los antiguos pa\u00edses de Labourd, la Soule y la Baja Navarra\u201d. Toda la prensa navarra reconoc\u00eda esa territorialidad. Hasta el Diario de Navarra, ten\u00eda secciones como \u201cEuskalerrian barna\u201d, y su director, Ollarra, afirmaba en 1982 que \u201cEuskalerria es una realidad\u201d.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">La banca navarra apostaba p\u00fablicamente por la unidad vasconavarra, desde que en 1867 la propia Diputaci\u00f3n Foral propusiera a sus tres hermanas hacer un banco com\u00fan. Desde 1924 funcionaba la Federaci\u00f3n Vasco-Navarra de Cajas de Ahorro, y hasta los a\u00f1os 80 sosten\u00edan la revista Vida Vasca, en la que se anunciaban todas las grandes empresas navarras. En 1978 ya aparec\u00edan ikurri\u00f1as en sus p\u00e1ginas y la CAN segu\u00eda poniendo su publicidad. La Caja de Ahorros Municipal edit\u00f3 para sus clientes un mapa de Euskal Herria; en 1973, el Banco de Vasconia edit\u00f3 otro, presente en todas sus sucursales. El \u00c1rbol de Gernika, el escudo de Navarra y las siete monta\u00f1as del Zazpiak bat presid\u00edan la cartela, con la carga simb\u00f3lica en los tiempos que corr\u00edan.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">En los a\u00f1os 70, todo eran asociaciones vasco-navarras: de Arboricultura, Arquitectos, Enfermer\u00eda, Genealog\u00eda, Guionistas, Hematolog\u00eda y Hemoterapia, Salud Mental, M\u00fasicos, Pediatr\u00eda, Seguros, Automovilismo, \u00f3rdenes religiosas y muchas m\u00e1s, siguiendo la tradici\u00f3n unionista del sigo XIX. Los obispos vascos hac\u00edan pastorales conjuntas y consiguieron que la Conferencia Episcopal espa\u00f1ola aprobara la \u201cProvincia Eclesi\u00e1stica Vasca de Pamplona y Tudela, acogiendo en su seno las di\u00f3cesis de Bilbao, San Sebasti\u00e1n y Vitoria\u201d. Miles de sacerdores y comunidades de base respaldaban la petici\u00f3n. En los a\u00f1os 70, todos los sindicatos navarros pon\u00edan ikurri\u00f1as en sus sedes y se apellidaban \u201cde Euskadi\u201d. UGT, con Urralburu al frente, defend\u00eda el derecho de autodeterminaci\u00f3n. Lo mismo ocurr\u00eda con todos los partidos pol\u00edticos no franquistas. Nada m\u00e1s legalizarse la ikurri\u00f1a, los ayuntamientos, a\u00fan \u201cfranquistas\u201d, comenzaron a colocarla en las casas consistoriales, comenzando por Iru\u00f1ea. Pueblos de la Zona Media y Ribera la izaron con naturalidad: Falces, Villafranca, Larraga, Tafalla, Arr\u00f3niz, Aibar&#8230; En Agoitz y Villaba-Atarrabia, convocaron refer\u00e9ndums que se ganaron con holgura.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">En 1977 se celebraron las primeras elecciones, y el triunfo de los que ven\u00edan defendiendo la unidad de Euskal Herria fue rotundo: 150.000 votos frente a 107.000. Todos los partidos ganadores solicitaron incluir a Navarra en el Distrito Universitario vasco. Hasta el Frente Navarro Independiente, impulsado por sonoros apellidos (Irazoqui, Taberna, Valima\u00f1a, Zubiaur, Arbeloa, Tom\u00e1s Caballero, Mal\u00f3n, Urmeneta\u2026), dec\u00eda que \u201ccomo navarros, tronco y ra\u00edz de Euskalerr\u00eda, queremos vivir en s\u00f3lida vinculaci\u00f3n con el resto del Pa\u00eds Vasco\u201d. En 1979, en las elecciones al Parlamento Navarro, volvieron a ser mayor\u00eda los partidarios de la unidad vasca (37-33).\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Desde la sentina del Estado profundo, mandaron a parar. El 23 de febrero de 1981, Tejero da el golpe de estado. Apenas un mes m\u00e1s tarde, el PSOE navarro celebra su Congreso Regional y cambia totalmente su centenaria postura pro-unidad vasca, alegando que en los a\u00f1os republicanos el partido no hab\u00eda sido partidario de un estatuto vasco com\u00fan. Una mentira colosal, basta leer, entre otros, el comunicado del Frente Popular Navarro firmado en 1936. El PSOE se me\u00f3 encima de las tumbas de Constantino Salinas, Juan Arrastia, Jos\u00e9 San Mart\u00edn, Clemente Ruiz, Jes\u00fas Boneta y miles de socialistas fusilados. Una cuadrilla de felones y corruptos, encabezados por Urralburu y Arbeloa, tergiversaron la historia y ah\u00ed est\u00e1n las actas del Congreso, que afortunadamente tenemos, para demostrarlo.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Telesforo Monz\u00f3n advirti\u00f3 que Navarra era el principal foco de la violencia estatal. Hasta el dirigente Mario Onaindia, desde El Pa\u00eds, calific\u00f3 de \u201cirresponsable\u201d y de \u201cgraves consecuencias\u201d la pol\u00edtica de su partido, postura \u201csuicida\u201d que fomentaba \u201cla continuidad de la lucha armada y la desestabilizaci\u00f3n de la democracia\u201d.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">A partir de entonces se dedicaron a desmontar lo que la historia hab\u00eda tejido durante siglos. Disolvieron las asociaciones vasconavarras y la Federaci\u00f3n de Cajas; paralizaron la unidad eclesi\u00e1stica; persiguieron la ikurri\u00f1a y los mapas; impusieron la Ley del Euskera; los navarros dejaron de ser vascos y los vascones desaparecieron hasta de la arqueolog\u00eda. Y por encima de todo, negaron al pueblo navarro la posibilidad de votar, siendo la \u00fanica comunidad, junto con Ceuta y Melilla, que no refrend\u00f3 su Estatuto, dejando clara nuestra situaci\u00f3n colonial.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Solo por la imposici\u00f3n militar y por la canallada criminal del PSOE, se comprende la prolongaci\u00f3n de la lucha armada durante 30 a\u00f1os m\u00e1s. Nunca hubo m\u00e1s navarros militando en ETA, y en todos los procesos negociadores hubo dos puntos claves sobre la mesa: el derecho a decidir y la unidad vasconavarra, puntos que, aunque no se compartieran los m\u00e9todos, los respaldaba la mayor\u00eda de la sociedad vasca.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">El Estado colonialista espa\u00f1ol, con un rey corrupto al frente, combati\u00f3 brutalmente la insurgencia vasca, con toda su violencia militar y medi\u00e1tica. Las torturas y el terrorismo de Estado incitaron todav\u00eda m\u00e1s la rebeli\u00f3n de muchos j\u00f3venes vascos. Partir un pa\u00eds, negarle a decidir su destino, tiene sus consecuencias, aqu\u00ed y en cualquier parte del mundo. Todav\u00eda pod\u00eda haberse armado una mucho mayor. Que no vengan ahora a acusarnos de pir\u00f3manos los que encendieron el fuego.\u00a0<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b>Sua piztu zutenak<\/b><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><i><span style=\"font-weight: 400;\">Jose Mari Esparza Zabalegi<\/span><\/i><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">Gerra guztiek, izandakoek eta etorriko direnek, motibazio komun bat izaten dute: lurraldea. Herriek ez dute onartzen inork haiek konkistatzea, zatikatzea, beren hizkuntza eta tribuak banantzea, milurteko luzez elkar harturik ibili eta gero. Herriak ahultzeko obsesio kolonialista, haien mugak erregelaz eta kartaboiz erditik moztuz, gatazken sorburu izan da. Alsaziak eta Lorrenak mundu gerrak eragin zituzten, Balkanetako puzzlea odoletan da oraindik, Ulster ere bai, hain hurbil&#8230; Gaur egun, Palestinak, Donbassek eta Saharak lurrarekin ez dela jokatzen gogorarazten digute. Egunero madarikatzen ditugu gerra horiek eragiten dituzten kriminalak, ukatu egiten baitute herriei beren mapaz erabakitzeko eskubidea.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u00a0 \u00a0 \u00a0 <\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">70eko hamarkadaren hasieran, norbaitek esan izan balu Nafarroa ez zela Euskal Herriaren parte, ergeltzat joko zuten. Administrazio ezberdintasunen gainetik, tradizio historiko osoak babesten zuen ikuspegi hori. \u00ab<\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">Euskal Herria<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\"> -dio Espasak frankismo gorrian- <\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">es el territorio que comprende las provincias espa\u00f1olas de Navarra, \u00c1lava, Guip\u00fazcoa y Vizcaya y los antiguos pa\u00edses de Labourd, la Soule y la Baja Navarra<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">\u00ab. Nafarroako prentsa osoak onartzen zuen lurraldetasun hori: <\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">Diario de Navarra<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\"> egunkariak ere \u00abEuskalerrian barna\u00bb bezalako atalak zituen, eta Ollarra zuzendariak 1982an esan zuen \u00abEuskalerria errealitate bat dela\u00bb.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">Nafarroako bankak euskal batasunaren aldeko apustu publikoa egiten zuen. Noiztik? 1867an, Foru Aldundiak berak beste hiru ahizpei banku komun bat egitea proposatu zienetik. 1924tik goiti, Euskal Herriko Aurrezki Kutxen Federazioak funtzionatzen zuen, <\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">Federaci\u00f3n Vasco-Navarra de Cajas de Ahorro<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\"> delakoa, eta 80ko hamarkadara arte <\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">Vida vasca<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\"> aldizkaria argitaratzen zuen: Nafarroako enpresa handi guztiek jartzen zioten publizitatea. 1978an, ikurrinak agertzen ziren bere orrialdeetan eta CANek bere publizitatea jartzen jarraitzen zuen. Udal Aurrezki Kutxak Euskal Herriko mapa bat argitaratu zuen bere bezeroentzat; 1973an, berriz, Banco de Vasconiak beste bat argitaratu zuen, bere sukurtsal guztietan erakutsia. Mapa horren kartelaren buruan, <\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">Gernikako Arbola<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">, Nafarroako armarria eta Zazpiak Bateko zazpi mendiak agertzen ziren, garai hartako karga sinboliko guztiarekin.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">70eko hamarkadan, non-nahi ernatzen ziren \u201cvasconavarras\u201d deituriko elkarteak: arborikultura elkartea, arkitektoena, erizaintzakoa, genealogia, gidoilariak, hematologia eta hemoterapia, osasun mentala, musikariak, pediatria, aseguruak, automobilismoa, ordena erlijiosoak eta beste asko, batasunaren aldeko XIX. mendeko tradizioari lotuz. Euskal gotzainek pastoral bateratuak egiten zituzten, eta lortu ere egin zen Espainiako Gotzainen Biltzarrak \u00abIru\u00f1ea eta Tuterako Euskal Eliz Probintzia\u00bb onartzea, haren barnean Bilbo, Donostia eta Gasteizko elizbarrutiak bilduz. Milaka apaizek eta herri elkartek babestu zuten eskaera. 70eko hamarkadan, Nafarroako sindikatu guztiek ikurrina jartzen zuten beren egoitzetan, eta \u00abEuskadiko\u00bb hitza zeramaten aurretik. UGTk, Urralburu buru zuela, autodeterminazio eskubidea defendatzen zuen. Joera berekoak ziren alderdi politiko ez-frankista guztiak. Legeztatu bezain laster, udalak, artean \u00abfrankistak\u00bb, ikurrinak<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">jartzen hasi ziren beren balkoietan, Iru\u00f1etik hasita. Nafarroa Erdialdeko eta Erriberako herriek naturaltasunez jarri zuten: Faltzesek, Alesbesek, Larragak, Tafallak, Arroizek, Oibarrek&#8230; Agoitzen eta Atarrabian, ikurrinari buruzko erreferendumak antolatu ziren, baita aise irabazi ere.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">1977an egin ziren lehen hauteskundeak, eta Euskal Herriaren batasuna aldezten zutenek garaipen osoa eskuratu zuten: 150.000 boto, kontra zituztela 107.000 boto. Alderdi irabazle guztiek Nafarroa Euskal Unibertsitate Barrutian sartzea eskatu zuten. Nafar Fronte Independenteak berak, deitura ezagunek bultzatuak (Irazoqui, Taberna, Valima\u00f1a, Zubiaur, Arbeloa, Tomas Caballero, Malon, Urmeneta&#8230;), esaten zuen \u00abnafarrak, Euskalerriaren enborra eta sustraia garen aldetik, lotura sendoan bizi nahi dugu Euskalerriko gainerako lurraldeekin\u00bb. 1979an, Nafarroako Parlamenturako hauteskundeetan, euskal batasunaren aldeko aukerak izan ziren berriro gehiengoa (37-33).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">Aldiz, estatu sakonetik gelditzeko agindu zuten. 1981eko otsailaren 23an, Tejerok estatu kolpea eman zuen. Hilabete eskas geroago, Nafarroako PSOEk kongresua egin zuen, eta euskal batasunaren aldeko jarrera erabat aldatu zuen, argudiatuz Errepublikaren urteetan alderdia ez zela izan euskal estatutu komunaren aldekoa. Gezur galanta, aski da irakurtzea, besteak beste, 1936an sinatutako Nafarroako Fronte Popularraren komunikatua. PSOEk, bada, pixa egin zuen Juan Arrastia, Jose San Martin, Clemente Ruiz, Jesus Boneta eta fusilatutako milaka sozialistaren hilobien gainean. Urralburu eta Arbeloa buru zituen azpisuge eta ustel koadrila batek historia desitxuratu zuen. Zorionez, kongresu horretako aktak gelditu zaizkigu, froga ukaezinak.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">Telesforo Monzonek ohartarazi zuen Nafarroa zela estatu indarkeriaren gune nagusia. Mario Onaindia buruzagiak ere, <\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">El Pa\u00eds<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">etik, \u00abarduragabetzat\u00bb jo zuen bere alderdiaren politika, eta \u00abondorio larriez\u00bb ohartarazi. Jarrera \u00absuizidatzat\u00bb zuen, \u00abborroka armatuaren jarraipena eta demokraziaren ezegonkortzea\u00bb sustatzen zuena.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">Orduz geroztik, historiak mendetan ehundu zuena desmuntatzeari ekin zioten. Elkarte bateratuak (<\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">vasco-navarras<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">) eta Kutxen Federazioa desegin zituzten, Elizaren batasuna geldiarazi zuten, ikurrina eta mapak jazarri zituzten, Euskararen Legea ezarri zuten, nafarrek euskal herritar izateari utzi zioten, eta baskoiak desagertu ere egin ziren arkeologiatik. Eta beste ezeren gainetik, botoa emateko aukera ukatu zioten Nafarroako herriari: Ceuta eta Melillarekin batera, bere estatutua berretsi ez zuen erkidego bakarra izan zen, agerian utziz gure egoera koloniala.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u00a0 \u00a0 \u00a0 <\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">Soilik inposizio militarragatik eta PSOEren zitalkeria kriminalagatik ulertzen da borroka armatua beste 30 urtez luzatzea. Inoiz ez zen nafar gehiago egon ETAn militatzen, eta negoziazio prozesu guztietan funtsezko bi puntu izan ziren mahai gainean: erabakitzeko eskubidea eta euskal batasuna. Puntu horiek, metodoekin bat ez etorri arren, euskal gizartearen gehiengoak babesten zituen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">Espainiako estatu kolonialista, errege ustel bat buru zuela, bortizki borrokatu zen euskal erresistentziaren kontra, bere indarkeria militar eta mediatiko guztiaz. Torturek eta estatu terrorismoak are gehiago bultzatu zituzten euskal gazte asko matxinadara. Herrialde bat zatitzeak, bere etorkizuna erabakitzeko eskubidea ukatzeak, bere ondorioak ditu, hemen eta munduko edozein bazterretan. Gauzak okerragora joan zitezkeen. Orain ez gaitzatela deitu piromanoak sua piztu zutenek.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[beherago, euskaraz] Todas las guerras, habidas y por haber, suelen tener una motivaci\u00f3n com\u00fan: el territorio. Los pueblos no admiten que les conquisten, ni que les partan, ni que separen sus tribus y sus lenguas, sedimentadas durante milenios. La obsesi\u00f3n colonialista de debilitar a las naciones partiendo sus mugas con regla y cartab\u00f3n, ha sido [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":18,"featured_media":39080,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[78],"tags":[],"class_list":["post-66124","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-egunekoa"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Los que encendieron el fuego - Nabarralde<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/nabarralde.eus\/los-que-encendieron-el-fuego\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"es_ES\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Los que encendieron el fuego - Nabarralde\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[beherago, euskaraz] Todas las guerras, habidas y por haber, suelen tener una motivaci\u00f3n com\u00fan: el territorio. Los pueblos no admiten que les conquisten, ni que les partan, ni que separen sus tribus y sus lenguas, sedimentadas durante milenios. La obsesi\u00f3n colonialista de debilitar a las naciones partiendo sus mugas con regla y cartab\u00f3n, ha sido [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/nabarralde.eus\/los-que-encendieron-el-fuego\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Nabarralde\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/nabarraldefundazioa\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-12-19T11:03:33+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/Jose-Mari-Esparza-Zabalegi.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"452\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"I\u00f1aki Idigoras\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@Nabarralde\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@Nabarralde\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Escrito por\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Jose Mari Esparza Zabalegi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tiempo de lectura\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minutos\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/los-que-encendieron-el-fuego\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/los-que-encendieron-el-fuego\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"I\u00f1aki Idigoras\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/8b3e7787e979b08b925031433aaa6f11\"},\"headline\":\"Los que encendieron el fuego\",\"datePublished\":\"2025-12-19T11:03:33+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/los-que-encendieron-el-fuego\\\/\"},\"wordCount\":1929,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/los-que-encendieron-el-fuego\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/04\\\/Jose-Mari-Esparza-Zabalegi.jpg\",\"articleSection\":[\"Egunekoa\"],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/los-que-encendieron-el-fuego\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/los-que-encendieron-el-fuego\\\/\",\"name\":\"Los que encendieron el fuego - Nabarralde\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/los-que-encendieron-el-fuego\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/los-que-encendieron-el-fuego\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/04\\\/Jose-Mari-Esparza-Zabalegi.jpg\",\"datePublished\":\"2025-12-19T11:03:33+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/8b3e7787e979b08b925031433aaa6f11\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/los-que-encendieron-el-fuego\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"es\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/los-que-encendieron-el-fuego\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/los-que-encendieron-el-fuego\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/04\\\/Jose-Mari-Esparza-Zabalegi.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/04\\\/Jose-Mari-Esparza-Zabalegi.jpg\",\"width\":536,\"height\":452},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/los-que-encendieron-el-fuego\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/es\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Los que encendieron el fuego\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/\",\"name\":\"Nabarralde\",\"description\":\"Kultur Ekimenak eta Sustapenak\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/8b3e7787e979b08b925031433aaa6f11\",\"name\":\"I\u00f1aki Idigoras\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/0dd5d12b6375229c675eb140c0526db8f7c53d6409b8b696167311ae863d5622?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/0dd5d12b6375229c675eb140c0526db8f7c53d6409b8b696167311ae863d5622?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/0dd5d12b6375229c675eb140c0526db8f7c53d6409b8b696167311ae863d5622?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"I\u00f1aki Idigoras\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/es\\\/author\\\/inaki\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Los que encendieron el fuego - Nabarralde","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/nabarralde.eus\/los-que-encendieron-el-fuego\/","og_locale":"es_ES","og_type":"article","og_title":"Los que encendieron el fuego - Nabarralde","og_description":"[beherago, euskaraz] Todas las guerras, habidas y por haber, suelen tener una motivaci\u00f3n com\u00fan: el territorio. Los pueblos no admiten que les conquisten, ni que les partan, ni que separen sus tribus y sus lenguas, sedimentadas durante milenios. La obsesi\u00f3n colonialista de debilitar a las naciones partiendo sus mugas con regla y cartab\u00f3n, ha sido [&hellip;]","og_url":"https:\/\/nabarralde.eus\/los-que-encendieron-el-fuego\/","og_site_name":"Nabarralde","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/nabarraldefundazioa","article_published_time":"2025-12-19T11:03:33+00:00","og_image":[{"width":536,"height":452,"url":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/Jose-Mari-Esparza-Zabalegi.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"I\u00f1aki Idigoras","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@Nabarralde","twitter_site":"@Nabarralde","twitter_misc":{"Escrito por":"Jose Mari Esparza Zabalegi","Tiempo de lectura":"11 minutos"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/los-que-encendieron-el-fuego\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/los-que-encendieron-el-fuego\/"},"author":{"name":"I\u00f1aki Idigoras","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#\/schema\/person\/8b3e7787e979b08b925031433aaa6f11"},"headline":"Los que encendieron el fuego","datePublished":"2025-12-19T11:03:33+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/los-que-encendieron-el-fuego\/"},"wordCount":1929,"image":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/los-que-encendieron-el-fuego\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/Jose-Mari-Esparza-Zabalegi.jpg","articleSection":["Egunekoa"],"inLanguage":"es"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/los-que-encendieron-el-fuego\/","url":"https:\/\/nabarralde.eus\/los-que-encendieron-el-fuego\/","name":"Los que encendieron el fuego - Nabarralde","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/los-que-encendieron-el-fuego\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/los-que-encendieron-el-fuego\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/Jose-Mari-Esparza-Zabalegi.jpg","datePublished":"2025-12-19T11:03:33+00:00","author":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#\/schema\/person\/8b3e7787e979b08b925031433aaa6f11"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/los-que-encendieron-el-fuego\/#breadcrumb"},"inLanguage":"es","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/nabarralde.eus\/los-que-encendieron-el-fuego\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/los-que-encendieron-el-fuego\/#primaryimage","url":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/Jose-Mari-Esparza-Zabalegi.jpg","contentUrl":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/Jose-Mari-Esparza-Zabalegi.jpg","width":536,"height":452},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/los-que-encendieron-el-fuego\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Los que encendieron el fuego"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#website","url":"https:\/\/nabarralde.eus\/","name":"Nabarralde","description":"Kultur Ekimenak eta Sustapenak","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/nabarralde.eus\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"es"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#\/schema\/person\/8b3e7787e979b08b925031433aaa6f11","name":"I\u00f1aki Idigoras","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/0dd5d12b6375229c675eb140c0526db8f7c53d6409b8b696167311ae863d5622?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/0dd5d12b6375229c675eb140c0526db8f7c53d6409b8b696167311ae863d5622?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/0dd5d12b6375229c675eb140c0526db8f7c53d6409b8b696167311ae863d5622?s=96&d=mm&r=g","caption":"I\u00f1aki Idigoras"},"url":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/author\/inaki\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66124","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/users\/18"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=66124"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66124\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":66125,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66124\/revisions\/66125"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media\/39080"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=66124"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=66124"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=66124"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}