Sorginkeria gure euskal mitologiako topiko bat da. Emaginak aipatu dizkigute, sendatzaileak, belarren boterea ezagutzen zuten emakume zaharrak, gizonen aginpidea edo sotanaz jantzitako elizarena onartzen ez zuten emakume jakintsuak. Denok entzun ditugu sorginkerien kontakizunak, festa saturnalak ospatzen ziren leku ezkutuak, ukendu miragarriak, erratz gaineko hegaldiak edo ekaitzen azpikoak, maitasun-edabeak, auzokide biluzien dantzak, deabruaren gurtzak, baita haurrak hiltzen eta uztak suntsitu eta goseteak zekartzaten madarikazio kolektiboak ere, familien arteko mendekuak… Gauza bitxia zera da, gutako askok sinpatiaz ikusten ditugula burutazio zentzugabe horietako protagonistak, eta interpretazio onargarriak bilatzen dizkiegula, antzinako ustezko kultura bati lotuak, gure lurralde ezkutuari dagokiona, Europan zeuden sinesmen eta joerez kutsatu gabea. Izan ere, gure herriak zibilizazio erromatarra baino lehenagoko praktikak, trebetasunak eta erlijioak gordetzen zituen.<\/p>\n
Baina, hala ere, nolabaiteko eszeptizismoz ikusita, euskal sorginak ez dira inoiz existitu. Eman zitzaien izena ere, sorgina, ez da fabulazio esoteriko horretara egokitzen. Orduan, beste buelta bat eman zioten kontakizunari, eta pertsona independente, errebelde batzuk aurkeztu zizkiguten, eliza katolikoaren orojakintza-presuntzioa desafiatzen zuen antzinako jakintza zutenak.<\/p>\n
Eta ziria sartzen jarraitzen zuten. Egia esan, kontakizunetik harago begiratu behar da fabula ulertzeko. Publizistek dioten bezala \u2013 eta honetaz eliza ama santuak badaki berea; duela milaka urtetik hona \u2013, ez daturik, ez arrazoirik; giza burmuina istorioz elikatzen da. Gogora ditzagun ebanjelioak eta parabolen bidez ideologia zabaltzeko duten trebetasun metaforikoa. Ez kredorik, ez kontsigna iraultzailerik, ez estatistika makroekonomikorik. Bai, bai, horrek guztiak balio du… Baina, funtsean, masa konbentzitzeko, ez dago samariar onaren parabola on bat bezalakorik, edo seme galduarena, edo Loten alabak, edo ogiak eta arrainak biderkatzeko taula, zeina aritmetika kuantikoa baita, eta ez Einsteinena. Eta ez didazue ukatuko argumentua iradokitzailea zela: neska biluziak, askeak, morboa, sekretuak, maitasun- eta heriotza- edabeak, landaguneko gorrotoak eta mendekuak, nolabaiteko azalpena (gure egungo egia esoteriko, terraplanista, konspiranoikoen antzera) nekazarien existentziaren zorigaitz ilunen aurrean…<\/p>\n
Kontakizun horietako konstante bat, baita kritikoek ere, emakume horiek erlijio arrazoiengatik jazartzen zirela da; Pirinioetako mendietan, betiko Saltus Vasconum zaharrean, tradizio arkaniarrak ezkutatzen ziren, eldarnio pagano moduko bat, kutsatu gabeko edo kristautu aurreko landa-ohituretatik eratorritako kosmobisio naturalista, eta Eliza etortzean mundu guztia tente-tente jartzen zen. Inkisizioak, oso intolerantea eta misoginoa izanik, ez baitzuen barkatzen.<\/p>\n
Fabulazio horietan gaur egun ere zerbait gertatzen den bakoitzean ezkutatzen zaigun gako bat ezkutatzen da: espainiar inperioaren esku beltza. Baudelairek zioenez, deabruaren amarrurik handiena da gu konbentzitzea ez dela existitzen. Eta, izan ere, Nafarroan ezarri berri zen boterearen interes, azpijoko eta estrategiak kontuan hartu gabe istorio horiek ulertzea ezinezkoa da. Aktore nagusia ezkutatzen zaigu.<\/p>\n
Oroimenerako tokiak esanahiaren arabera definitzen dira; eta euskal sorginkeria da horietako bat, zalantzarik gabe. Gure nortasunaren parte da. Horregatik, garrantzitsua da ulertzea sorginkeria-prozesuak eta sutan erretzea nafar konkistatu berrien aurkako errepresio gordinaren distortsioa eta mozorroa direla, eta memoria hori guztia gure iraganeko gertakari tristeenetako batekin lotzea. Inork ez luke txantxarik egingo Holokaustoko errausketa-labeen kontakizunarekin, ezta gertakari hura hutsalduko ere; eta, hala ere, horixe da Balantza lizentziatuak erretzeko agindu zuen sorginen fantasiarekin saltzen digutena. Izan ere, herritarren aurkako indarkeriaren pasarte bat izan zen, batez ere gerran beren etxeetan zeuden emakumeen aurkakoa, Espainiaren nagusitasunarekin uzkur ziren jende batzuen aurkako menderatze- eta heriotza-ariketa bat.<\/p>\n
Apirileko lehen astean Nabarraldek memoria gune honen inguruko ikerketa eta dibulgazio-jardunaldi bat antolatuko du Astigarragan, Udalaren partaidetzarekin.<\/p>\n
Erlijioa, misoginia, botere espainiarra, genero-politikak, identitatea, kultura, euskara. Botereari eta elizari ez zaie azken hitza utzi behar.<\/p>\n
La bruja vasca, un argumento de ficci\u00f3n<\/strong><\/p>\n La brujer\u00eda es un t\u00f3pico de nuestra mitolog\u00eda vasca. Nos hablaron de parteras, sanadoras, ancianas que conoc\u00edan el poder de las hierbas, mujeres sabias que no aceptaban la autoridad masculina o la de una iglesia vestida de sotana. Todos hemos escuchado relatos de encantamientos, lugares escondidos donde se celebraban fiestas saturnales, ung\u00fcentos milagrosos, vuelos sobre escobas o debajo de tormentas, pociones amorosas, bailes de vecinas desnudas, adoraciones al Diablo, incluso de maldiciones colectivas que se llevaban por delante ni\u00f1os, cosechas, hambrunas, venganzas entre familias\u2026<\/p>\n Lo curioso de esas f\u00e1bulas es que muchos de nosotros acabamos por ver con simpat\u00eda a las protagonistas de esas ocurrencias disparatadas, y les buscamos interpretaciones plausibles, vinculadas con una presunta cultura ancestral, propia de nuestra tierra rec\u00f3ndita, no contagiada de las creencias y tendencias que se daban en el entorno europeo. Nuestra tierra conservaba pr\u00e1cticas, habilidades y religiones anteriores a la civilizaci\u00f3n romana.<\/p>\n Pero, sin embargo, lo cierto es que, visto con un cierto escepticismo, nunca han existido las brujas vascas. Ni siquiera el nombre que se les adjudic\u00f3, sorgi\u00f1a, se remite a esa fabulaci\u00f3n esot\u00e9rica. Entonces, le dieron otra vuelta de tuerca al relato, y nos presentaron a unas personas independientes, rebeldes, con un saber ancestral que desafiaba la presunci\u00f3n de omnisciencia de la iglesia cat\u00f3lica.<\/p>\n Y segu\u00eda siendo una patra\u00f1a. La verdad es que hay que mirar m\u00e1s all\u00e1 del relato para entender la f\u00e1bula. Como dicen los publicistas \u2013y de esto la santa madre iglesia sabe lo suyo; desde hace milenios\u2013, ni datos, ni razones; el cerebro humano se nutre de historias. Recordemos los evangelios y su habilidad metaf\u00f3rica para difundir ideolog\u00eda mediante par\u00e1bolas. Nada de credos, ni consignas revolucionarias, ni estad\u00edsticas macroecon\u00f3micas. S\u00ed; s\u00ed; todo ello vale\u2026 Pero, en el fondo, para convencer a la masa, nada como una buena par\u00e1bola del buen samaritano o el hijo pr\u00f3digo o las hijas de Lot o la tabla de multiplicar panes y peces que eso s\u00ed que es aritm\u00e9tica cu\u00e1ntica y no la de Einstein. Y no me negar\u00e9is que el argumento era sugerente: chicas desnudas, liberadas, morbo, secretos, p\u00f3cimas de amor y muerte, odios y venganzas rurales, una cierta explicaci\u00f3n (al estilo de nuestras actuales verdades esot\u00e9ricas, terraplanistas, conspiranoicas) ante las oscuras calamidades de la existencia campesina\u2026<\/p>\n Una constante de esos relatos, incluso los cr\u00edticos, es que se persegu\u00eda a esas mujeres por razones religiosas; algo as\u00ed como que en la monta\u00f1a pirenaica, en el viejo Saltus Vasconum <\/em>de toda la vida, se ocultaban tradiciones arcanas, una especie de delirio pagano, una cosmovisi\u00f3n naturalista derivada de unas costumbres rurales no contaminadas o previas a la cristianizaci\u00f3n, y ven\u00eda la Iglesia y pon\u00eda a todo cristo contra las cuerdas. Que la Inquisici\u00f3n era muy intolerante, mis\u00f3gina, quisquillosa, y no perdonaba.<\/p>\n En estas fabulaciones se esconde una clave que hoy mismo se nos sigue ocultando siempre que algo pasa; la mano negra del imperio espa\u00f1ol. Dec\u00eda Baudelaire que la mayor argucia del Diablo es convencernos de que no existe. Y, en efecto, entender estas historias sin tener en cuenta los intereses, a\u00f1agazas y estrategias del poder que acababa de imponerse en Navarra es una tarea imposible. Se nos escamotea el actor principal.<\/p>\n Los lugares de memoria se definen por su significado; y la brujer\u00eda vasca es uno de ellos, sin lugar a dudas. Forma parte de nuestra identidad. Por ello es importante entender el episodio de la quema de hogueras, los procesos de brujer\u00eda, la distorsi\u00f3n y enmascaramiento de una represi\u00f3n cruda contra la poblaci\u00f3n navarra, reci\u00e9n conquistada, y vincular toda esa memoria con uno de los episodios m\u00e1s tristes de nuestro pasado. Nadie har\u00eda bromas ni banalizar\u00eda el relato de los hornos crematorios del Holocausto; y sin embargo es lo que nos venden con la fantas\u00eda de las brujas que mand\u00f3 quemar el licenciado Balanza. De hecho fue una historia de violencia contra la poblaci\u00f3n, sobre todo contra las mujeres que permanec\u00edan en sus casas durante la guerra, un ejercicio de sometimiento y muerte contra unas gentes reacias al dominio espa\u00f1ol.<\/p>\n La primera semana de abril Nabarralde organiza una jornada de estudio y divulgaci\u00f3n en torno a este lugar de memoria en Astigarraga, con la participaci\u00f3n del ayuntamiento.<\/p>\n Religi\u00f3n, misoginia, poder espa\u00f1ol, pol\u00edticas de g\u00e9nero, identidad, cultura, euskera. No hay que dejar al poder ni a la iglesia la \u00faltima palabra.<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Sorginkeria gure euskal mitologiako topiko bat da. Emaginak aipatu dizkigute, sendatzaileak, belarren boterea ezagutzen zuten emakume zaharrak, gizonen aginpidea edo sotanaz jantzitako elizarena onartzen ez zuten emakume jakintsuak. Denok entzun ditugu sorginkerien kontakizunak, festa saturnalak ospatzen ziren leku ezkutuak, ukendu miragarriak, erratz gaineko hegaldiak edo ekaitzen azpikoak, maitasun-edabeak, auzokide biluzien dantzak, deabruaren gurtzak, baita haurrak […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":38831,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[78],"tags":[],"class_list":["post-63605","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-egunekoa"],"yoast_head":"\n