{"id":60908,"date":"2024-02-13T11:04:08","date_gmt":"2024-02-13T10:04:08","guid":{"rendered":"https:\/\/nabarralde.eus\/?p=60908"},"modified":"2024-02-13T11:04:08","modified_gmt":"2024-02-13T10:04:08","slug":"irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\/","title":{"rendered":"Irulegiko eskua eta euskalduntze Berantiarra"},"content":{"rendered":"

 <\/p>\n

<\/p>\n

Euskalduntze Berantiarraren hipotesiak 100 urte\u00a0 ditu eta planteatzen duena hauxe da:\u00a0erromatarrak etorri aurretik\u00a0gaurko Bizkaia, Gipuzkoa eta Araban bizi ziren aurrehistoriako herriek\u00a0\u00a0euskaraz\u00a0ez zutela\u00a0hitz egiten,\u00a0hizkuntza\u00a0zelta\u00a0bat baizik eta inbasioaren ondoren latina:\u00a0autrigoiak,\u00a0karistioak eta\u00a0barduloak dira herri horiek\u00a0hurrenez hurrez. Horrela, V-VI mendean gaurko Nafarroa Garaitik edo agian Akitaniatik etorri zen baskoien inbasio batek ekarri zuen euskara lurralde hauetara.<\/p>\n\n\n\n\n
<\/td>\n<\/tr>\n
Joseba Ariznabarreta Garabieta<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Hipotesi honen bultzatzaile nagusiak\u00a0Espainiako historia akademikoak\u00a0dira\u00a0eta\u00a0ETBren bidez\u00a0Bizkaiko Diputazioko Teknikaria den Alberto Santana, salbuespenak-salbuespen.\u00a0Guztien buru, Mart\u00edn Almagro dago,\u00a0Espainiako Historiaren Errege Akademiako \u201canticuario perpetuo\u201d titulua daukanak, bere aitaren hipotesi pan-zeltaren eta arioaren jarraitzaile sutsua dena.<\/p>\n

HIPOTESIAK EZ DU FROGARIK<\/strong><\/p>\n

Egia esan, Euskalduntze Berantiarraren hipotesiak ez du inolako euskarri zientifikorik. Horrela, gainazaleko laburpen bat eginez, hau esan genezake:<\/p>\n

Alde historikoan:\u00a0ez dago inongo dokumenturik inbasio horretaz aritzen denik.<\/p>\n

<\/p>\n

Epigrafia eta filologiaren aldetik: Koldo Mitxelena erabat\u00a0hipotesiaren\u00a0kontra zegoen eta\u00a0Luis Mari Zalduak euskaltzainak atera zuen liburuan agerian gelditzen den bezala,\u00a0hipotesiak ez du linguistikaren aldetik inongo indarrik, ez baita ageri euskara edo latina izan zitekeen beste edozein hizkuntzaren aztarna nahikorik gure artean\u00a0(Gipuzkoa Antzinaroan<\/em>\u00a0-2021-), horregatik, Zalduak hipotesia baztertzen du.<\/p>\n

<\/p>\n

Fernando P\u00e9rez de Laborda:\u00a0\u00abEuskera en Navarra. S\u00edntesis de una historia\u00bb.\u00a0Euskaraz idatzitako lehenengo hitzak hemen irakurri daitezke:\u00a0<\/em><\/p>\n

https:\/\/lehoinabarra.blogspot.com\/2022\/11\/euskarazko-lehen-hitzak.html<\/em><\/a><\/p>\n

Gainera, Zalduak bere liburuaren lehenengo orrietan argi esaten duen bezala, hipotesi hau demostratzeko gutxiengo baldintza bat euskara eta aitzin-euskararen bilakaera ondo jakitea da, hain zuzen, hipotesi honen aldeko inork betetzen ez duena.<\/p>\n

<\/p>\n

Beste euskarazko izen batzuk:\u00a0\u00a0Gainera, bardulo, karistio edo autrigoien artean ere euskarazko hitzak agertu dira, \u00abDesmontando la Vasconizaci\u00f3n Tard\u00eda\u00bb (2017) nire liburuan biltzen ditudanak. Ordutik, euskarazko hitz berriak agertu dira karistioen artean: Avnia, Muna edo Atta esate baterako.<\/p>\n

Arkeologiaren aldetik:\u00a0Euskal Herrian orain arte egindako indusketa guztietan aurkitutako materialetan, jende beraren jarraipen bat egon dela argi gelditzen da. Beraz, ez da\u00a0modu esanguratsu batean\u00a0kanpotik etorritako jenderik asentatu gure lurrean azken 3.000 bat urteetan.<\/p>\n

<\/p>\n

ADN azken ikerketek ere\u00a0hipotesi hau desmuntatu dute. Harvard\u00a0(2019) eta Bartzelonako Unibertsitateko (2021) ikerketek demostratu dute, azken 3.000 urteetan, euskaldunok ez dugula ADN berririk jaso. Hau da, ez gara beste herri batzuekin oraintsu arte nahastu.<\/p>\n

Peio Monteano historian doktoreak esan berri duenez, 2023ko abenduan emandako elkarrizketa baten: \u00ab…baztertuko nuke Akitaniatik etorritako Euskalduntze Berantiarraren hipotesia.\u00a0Hipotesi horren oinarria, bere hizkuntzarekin etorri zen mugimendu demografiko handia da, eta hizkuntza erromanikoak edo latina hitz egiten zuten pertsonei inposatu. Hori erori egin da, eta eraisteko azken ukitua herrien genetika da.<\/p>\n

Genetikak frogatu duenez, euskaldunek, oro har, Burdin Arotik aurrera ez dute beste herri batzuek dituzten fluxu genetikorik. Ez da ikusten ez erromanizazioa ez garai islamiarraren eragina\u00bb.<\/p>\n

<\/p>\n

ZER DAGO HIPOTESIAREN ATZETIK<\/strong><\/p>\n

Orduan, zergatik espainol akademikoek\u00a0egiten dute\u00a0hain sutsuki hipotesi honen alde?\u00a0Arestian komentatutako espainiar historialari horientzat\u00a0Espainiaren batasuna oso inportantea delako, eta Euskalduntze Berantiarraren hipotesiak horretan lagungarri suertatzen zaie.<\/p>\n\n\n\n\n
<\/td>\n<\/tr>\n
\u00abDe los Iberos y de los Celtas a Franco \u00abUnidad de destino universal\u00bb Edelvives 1941<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Euren nahiaren arabera, \u00abpenintsula iberiarraren hastapenetan\u00bb denak zeltak edo iberoak ziren, ez zegoen beste herririk (askotan, baskoiak ere ez dira euren mapetan eta artikuluetan agertzen \u00a1!), gero, Euskal Herriko mendebaldean latina hitz egiten zela azpimarratu nahi dute eta ez euskara, \u00abEspainiako\u00bb txoko ia guztietan bezala (horrelako anakronismoak ere oso ohizkoak dira).<\/p>\n

Adibidez, hipotesi honen alde egon zen politikari eta historialari inportanteenak, Claudio S\u00e1nchez Albornoz espainol historialari eta presidente errepublikarrak, hauxe esan zuen: \u201cy me parece seguro que quienes hoy se llaman vascos \u2013 en verdad est\u00e1n vasconizados- no son, mal que les pese, sino espa\u00f1oles todav\u00eda no romanizados de manera integral\u201d, euskaldunen kontrako\u00a0gorroto zantzu argiak dituena.<\/p>\n

IRU\u00d1A-VELEIA<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n
<\/td>\n<\/tr>\n
2022an agertutakoa, epaiaren ostean<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Iru\u00f1a-Veleiaren auziak hipotesi honekin zer ikusi zuzena dauka. Okako Iru\u00f1an agertutako euskarazko hitzek, Euskalduntze Berantiarra hipotesia bertan behera uzten dute, eta Espainiako hainbat historialari agertu ziren hasieratik euren benekotasunaren aurka, ostrakok ikusi eta aztertu gabe ere. Haien argudio bakarra zera zen, euskarazko hitzak ezin zirela\u00a0Arabako erromatar hiri baten\u00a0agertu, bertan hizkuntza hori ez zelako hitz egiten euren esanetan.<\/p>\n

<\/p>\n

Epaiaren ostean agertutako Iru\u00f1a-Veleiako \u00abAvnia Secvndiana\u00bb, Luadion ere agertu zen izen hau erromatar garaiko beste lauza baten Isasi auzoan:<\/em><\/p>\n

<\/p>\n

IRULEGIKO ESKUA\u00a0<\/strong><\/p>\n

Irulegiko eskuak zer aportatzen du auzi honetan?\u00a02022ko azaroaren 14an Nafarroa Garaian, Irulegiko Erdi Aroko nafar gazteluaren azpian, baskoien kastro aurre-erromatarrean aurkitu zen metalezko xafla historikoa da, Aranzadi Zientzia Elkarteko ikertzaileek euskal hizkuntzan idatzitako testurik zaharrena aurkitu zutelako, gaurko euskararen aurrekaria.<\/p>\n

K.a. I. mendekoa den eskuak, euskaldunen agrafismoaren mitoa ere bertan behera botatzen du, eta Euskalduntze Berantiarraren hipotesiari traba berri bat jartzen dio, ordurako Nafarroa Garaian euskara hitz egiten zela ere zalantzan jartzen dutelako Santana bezalako historialari eta katedradun espainolek, Akitanian bakarrik hitz egingo zen ordurako euren ustez.<\/p>\n

Luis Nu\u00f1ez Astrainek \u201cEl euskera arcaico\u201d (2002) bere liburuan, egoera hau ez zela apartekoa aipatu zuen: \u201ceuskararen izaera agrafo zaharra, Ingalaterrako hego-mendebaldeko hizkuntza zeltak ere partekatu zuten, galesak, hangoko Herriaren hizkuntza bakarra, hala ere, honek ez zuen inolako arrasto idatzirik utzi.\u00a0Eta, gainera, idazten ez ziren bi hizkuntza izanik \u2014patuaren ironiak\u2014: bai galesa, bai euskara, mendebaldeko Europako bi hizkuntza bakarrak dira, Erromaren menpe egon arren, gaur egun arte iraun dutenak\u201d.<\/p>\n

Baina,\u00a0esan bezala,\u00a0Irulegiko eskuak uste hau erdi ustel utzi du, orain badakigulako erromatarren inbasioaren aurretik, baskoiek behintzat, euskaraz idazten zutela iberiar hizkiz.<\/p>\n\n\n\n\n
<\/td>\n<\/tr>\n
Harri hau Erriberriko erdigunean indusketa batzuetan\u00a0agertu zen,\u00a0Erdi Aroan San Jorgi kapila zegoen tokian, Paradorea eta Andra Mari elizaren artean, Irulegiko eskuaren hizki berdineko inskripzio bat du, eta ez da bakarra, Andeloseko indusketetan ere aurkitu dute, Mendigorrian\u00a0<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Seguruenik, aurkikuntza honek beste batzuk ekarriko ditu euskaldunak ibero eta zeltiberoen maila berean jarriz kultura eta idazkeraren aldetik. Erriberri-Oliten, esate baterako, hizkera berdinean idatzitako esaldi bat agertu da.<\/p>\n

Posible da orain idazkera honen\u00a0eremua mendebaldera zabaltzea eta bertoko barduliarrak eta karistioen artean horrelako testuak aurkitzea\u00a0aitzin-euskaraz idatziak, batez ere gaurko Araban, lurralde erromatartuena eta galtzadarik inportanteena zuena.<\/p>\n

Mitxelenak bezala Luis Nu\u00f1ez Astrainek honako beste hau zioen ere: \u201cEuskara arkaikoaren ezaugarri oso bereizgarria da h (aspirazio-ikurra) izatea, inguruko hizkuntzetan ez zegoelako (hizkuntza zeltak eta iberiarrak), eta horrek asko errazten du hitz arkaikoa euskaldun gisa identifikatzea\u201d.<\/p>\n\n\n\n\n
<\/td>\n<\/tr>\n
UMMESAHAR, NARHUNGESI y ABINSUNHARI
\n(Lerga, Goi Nafarroa).<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Irulegiko eskuari esker, orain badakigu\u00a0bi txanponetan agertu zen\u00a0\u00abT\u00bb hizkia ere aitzin-euskarak propioa zuela eta inguruko hizkuntzetatik bereizten zituela:\u00a0ontikes eta unambaate.<\/em><\/p>\n\n\n\n\n
<\/td>\n<\/tr>\n
https:\/\/monedaiberica.org\/v2\/type\/1695<\/em><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Gainera, Irulegikoa izango zen euskarazko lehen testua eta ez\u00a0Donemiliaga Kukulako monasterioan agertu ziren biak orain arte bezala, hau ere aldatu beharko da. Horrek, euskara eta erromantzeen jatorria urruntzen ditu, nahiz eta biak Nafarroako Estatuko lurraldeak izan.<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

EZ GARA GURE HISTORIAREN JABE<\/strong><\/p>\n

Arazoaren gakoa, euskaldunek ez daukagula gure Historia Akademiarik da (ezta edukitzeko proiekturik ere), euskara batua eta Euskaltzaindia\u00a0ditugun bezala, horregatik espainolen eta frantsesen Historia Akademiek esaten dutena onartzen dugu. Euskal Herriko eskola-ikastola eta unibertsitateetan, gure historia gutxi irakasten da, beti frantses edo espainolen historiaren parte bat bezala:\u00a0\u201cunidad de destino universal\u201d. Beraz, ez gara gure historiaren jabe, besteen kontakizunak darabilkigu beti, gure arbasoak gureak ez balira bezala.<\/p>\n

Adibidez, Baskoniako edo Nafarroako erregeen zenbat izen dakigu? Eta espainol edo frantses erregerenak? Azken hauenak askotzaz gehiago, seguru, nahiz eta gureak baino gutxiago izan, eta inork gutxi daki Euskal Herrian aurten betetzen direla 1200 urte euskaldunek Nafarroako gure Estatua sortu genuela\u00a0https:\/\/lehoinabarra.blogspot.com\/2024\/01\/1200-urte-nabarrako-euskaldunen-estatua.html<\/a><\/p>\n

https:\/\/lehoinabarra.blogspot.com\/2024\/01\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze.html<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

  Euskalduntze Berantiarraren hipotesiak 100 urte\u00a0 ditu eta planteatzen duena hauxe da:\u00a0erromatarrak etorri aurretik\u00a0gaurko Bizkaia, Gipuzkoa eta Araban bizi ziren aurrehistoriako herriek\u00a0\u00a0euskaraz\u00a0ez zutela\u00a0hitz egiten,\u00a0hizkuntza\u00a0zelta\u00a0bat baizik eta inbasioaren ondoren latina:\u00a0autrigoiak,\u00a0karistioak eta\u00a0barduloak dira herri horiek\u00a0hurrenez hurrez. Horrela, V-VI mendean gaurko Nafarroa Garaitik edo agian Akitaniatik etorri zen baskoien inbasio batek ekarri zuen euskara lurralde hauetara. Joseba Ariznabarreta […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":60909,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[79],"tags":[],"class_list":["post-60908","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nabarmena"],"yoast_head":"\nIrulegiko eskua eta euskalduntze Berantiarra - Nabarralde<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/nabarralde.eus\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"es_ES\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Irulegiko eskua eta euskalduntze Berantiarra - Nabarralde\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"  Euskalduntze Berantiarraren hipotesiak 100 urte\u00a0 ditu eta planteatzen duena hauxe da:\u00a0erromatarrak etorri aurretik\u00a0gaurko Bizkaia, Gipuzkoa eta Araban bizi ziren aurrehistoriako herriek\u00a0\u00a0euskaraz\u00a0ez zutela\u00a0hitz egiten,\u00a0hizkuntza\u00a0zelta\u00a0bat baizik eta inbasioaren ondoren latina:\u00a0autrigoiak,\u00a0karistioak eta\u00a0barduloak dira herri horiek\u00a0hurrenez hurrez. Horrela, V-VI mendean gaurko Nafarroa Garaitik edo agian Akitaniatik etorri zen baskoien inbasio batek ekarri zuen euskara lurralde hauetara. Joseba Ariznabarreta […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/nabarralde.eus\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Nabarralde\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/nabarraldefundazioa\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-02-13T10:04:08+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/word-image-60908-1.jpeg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"400\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"299\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Nabarralde\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@Nabarralde\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@Nabarralde\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Escrito por\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Aitzol Altuna Enzunza\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tiempo de lectura\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minutos\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Nabarralde\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/a0f064c4a38aaef1b58b785c1d4579f0\"},\"headline\":\"Irulegiko eskua eta euskalduntze Berantiarra\",\"datePublished\":\"2024-02-13T10:04:08+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\\\/\"},\"wordCount\":1198,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/02\\\/word-image-60908-1.jpeg\",\"articleSection\":[\"Nabarmena\"],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\\\/\",\"name\":\"Irulegiko eskua eta euskalduntze Berantiarra - Nabarralde\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/02\\\/word-image-60908-1.jpeg\",\"datePublished\":\"2024-02-13T10:04:08+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/a0f064c4a38aaef1b58b785c1d4579f0\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"es\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/02\\\/word-image-60908-1.jpeg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/02\\\/word-image-60908-1.jpeg\",\"width\":400,\"height\":299},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/es\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Irulegiko eskua eta euskalduntze Berantiarra\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/\",\"name\":\"Nabarralde\",\"description\":\"Kultur Ekimenak eta Sustapenak\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/a0f064c4a38aaef1b58b785c1d4579f0\",\"name\":\"Nabarralde\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/8d15af820acecdf93dd9ef2186326ae16943d999ac2e9ee425420f5b54544c99?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/8d15af820acecdf93dd9ef2186326ae16943d999ac2e9ee425420f5b54544c99?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/8d15af820acecdf93dd9ef2186326ae16943d999ac2e9ee425420f5b54544c99?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Nabarralde\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/es\\\/author\\\/miren\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Irulegiko eskua eta euskalduntze Berantiarra - Nabarralde","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/nabarralde.eus\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\/","og_locale":"es_ES","og_type":"article","og_title":"Irulegiko eskua eta euskalduntze Berantiarra - Nabarralde","og_description":"  Euskalduntze Berantiarraren hipotesiak 100 urte\u00a0 ditu eta planteatzen duena hauxe da:\u00a0erromatarrak etorri aurretik\u00a0gaurko Bizkaia, Gipuzkoa eta Araban bizi ziren aurrehistoriako herriek\u00a0\u00a0euskaraz\u00a0ez zutela\u00a0hitz egiten,\u00a0hizkuntza\u00a0zelta\u00a0bat baizik eta inbasioaren ondoren latina:\u00a0autrigoiak,\u00a0karistioak eta\u00a0barduloak dira herri horiek\u00a0hurrenez hurrez. Horrela, V-VI mendean gaurko Nafarroa Garaitik edo agian Akitaniatik etorri zen baskoien inbasio batek ekarri zuen euskara lurralde hauetara. Joseba Ariznabarreta […]","og_url":"https:\/\/nabarralde.eus\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\/","og_site_name":"Nabarralde","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/nabarraldefundazioa","article_published_time":"2024-02-13T10:04:08+00:00","og_image":[{"width":400,"height":299,"url":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/word-image-60908-1.jpeg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Nabarralde","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@Nabarralde","twitter_site":"@Nabarralde","twitter_misc":{"Escrito por":"Aitzol Altuna Enzunza","Tiempo de lectura":"9 minutos"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\/"},"author":{"name":"Nabarralde","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#\/schema\/person\/a0f064c4a38aaef1b58b785c1d4579f0"},"headline":"Irulegiko eskua eta euskalduntze Berantiarra","datePublished":"2024-02-13T10:04:08+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\/"},"wordCount":1198,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/word-image-60908-1.jpeg","articleSection":["Nabarmena"],"inLanguage":"es"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\/","url":"https:\/\/nabarralde.eus\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\/","name":"Irulegiko eskua eta euskalduntze Berantiarra - Nabarralde","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/word-image-60908-1.jpeg","datePublished":"2024-02-13T10:04:08+00:00","author":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#\/schema\/person\/a0f064c4a38aaef1b58b785c1d4579f0"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\/#breadcrumb"},"inLanguage":"es","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/nabarralde.eus\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\/#primaryimage","url":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/word-image-60908-1.jpeg","contentUrl":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/word-image-60908-1.jpeg","width":400,"height":299},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/irulegiko-eskua-eta-euskalduntze-berantiarra\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Irulegiko eskua eta euskalduntze Berantiarra"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#website","url":"https:\/\/nabarralde.eus\/","name":"Nabarralde","description":"Kultur Ekimenak eta Sustapenak","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/nabarralde.eus\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"es"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#\/schema\/person\/a0f064c4a38aaef1b58b785c1d4579f0","name":"Nabarralde","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8d15af820acecdf93dd9ef2186326ae16943d999ac2e9ee425420f5b54544c99?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8d15af820acecdf93dd9ef2186326ae16943d999ac2e9ee425420f5b54544c99?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8d15af820acecdf93dd9ef2186326ae16943d999ac2e9ee425420f5b54544c99?s=96&d=mm&r=g","caption":"Nabarralde"},"url":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/author\/miren\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60908","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=60908"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60908\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":60939,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60908\/revisions\/60939"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media\/60909"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=60908"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=60908"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=60908"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}