Aurten beteko dira 500 urte, 1521eko maiatzaren erdialdean, Nafarroako Henri II. Zangozarraren tropak Iru\u00f1ean sartu zirela. Iru\u00f1arrek bibaka eta goraka hartu zituzten erresuma askatzea zetozen indarrak.<\/p>\n
Biztanleak matxinatu egin ziren hiria okupatzen zuten gaztelar soldadu eta mertzenarioen kontra. Historia itzulipurdika jartzeko aukera ikusi zuten, Nafarroa berriro euskalnafarren eskura itzultzeko aukera alegia.<\/p>\n
Bederatzi urte lehenago, 1512an, Gaztela-Aragoiko ejertzitoek Nafarroa (Garaia eta Beherea) inbaditu zutenean, Joan Albret eta Katalin Foixkoa Nafarroako errege-erreginak honen Biarnoko bizkonderrian babestu ziren. Bertan jarraitu zuten bizirik errege-etxea, Gorteak eta erresumaren egitura juridiko, ekonomiko eta politikoak.<\/p>\n
Bertatik eta etengabe, antolatu zituzten erresuma berreskuratzeko saioak: 1512koa eta 1516an Petri Mariskala buru izan zuena dira ezagunenak.<\/p>\n
1503ko apirilaren 18an, Zangozan, Nafarroako lurralde hori erresuma subiranoa eta independentea zen garaian alegia, jaio zen Henrike II.a Albret Foix Nafarroako erregea izango zena, \u201czangozarra\u201d deitua. Bere guraso eta erresumako egitura guztiarekin erbesteratu zena Bearnora.<\/p>\n
Zuzenean bizi eta tartean esku hartu zuen gurasoek antolatu zituzten Nafarroa berreskuratzeko lehenengo ekimenetan. Bere ama hil zenean, 1517an, koroatu zuten errege Henrike II.a; ondoren, bere esku zegoen 1521ean Nafarroa guztia berreskuratzeko enegarren ahalegina. Frantziako erregea Nafarroaren aliatua zen, baina Parisek ez zuen troparik bidali. Gerra hura ez zen \u201cbere gerra\u201d.<\/p>\n
Derrigorrezkoa da garaiaren testuingurua ezagutzea, zeren eta ez dira gutxi pasarte guzti hauetan eta aurten oroitzen dugun \u201cNoaingo batailaren\u201d V. mendeurrenaren kontakizunean, frantsesen eta espainolen arteko gerra ikusten duten historialariak. Hori, soilik horrela gerta daiteke 1512ko Nafarroaren kontrako konkista zilegitzat ematen bada eta gaurko ikuspegitik ari badira. Alegia, konkista eskubidea ontzat eman eta euskalnafarrei euren lurraldea berreskuratzeko zilegitasuna ukatzen badiete.<\/p>\n
Ikuspegi eskizofreniko hori baliatuta Nafarroa bere borondatez zati bat Frantzian eta bestea Espainian barneratu zela kontatzen dute. Hau da, Nafar frantsesak nafar espainiarren kontra aritzeko Beaumondarren eta Agramondarren arteko borroka besterik ez zela. Eskerrak eman behar al dizkiegu Frantziari eta Espainiari, mende eta erdi geroago Bidasoan eskutik helduta, Pirinioen muga banaketaren 1659ko Itunean \u201cbakea\u201d hitzartu zutelako?<\/p>\n
Kontakizun horren aurrean beharrezkoa da gauzak beste modu batera azaltzea, hau da, aurten 500 urte gertatu zena beste ikuspegi batetik kontatzea: Gaztelako Komuneroen matxinada piztu zenean, Iru\u00f1ean zeuden tropa espainiarrak hiriburutik atera egin ziren. Juan Esteban Manrique de Lara, Naiarako kondeak nahiago izan zuen Tordesillara joatea ohore bila Iru\u00f1ean porrota jasotzeko arriskua jasan baino. Baskoien hiri-buruzagian bertan tropa txiki bat utzita ihes egin zuen. Bertan geratu zen jende haien artean, Naiarako kondearen basailu eta gaztelarren alde borrokatzen zuen Inazio Loiolakoa zegoen.<\/p>\n
Egoera hura aprobetxatuz Henrike II. Nafarroako erregeak 9.000 laguneko tropa bildu eta 1521eko maiatzaren erdialdean Iru\u00f1eko ateetan zegoen. Tropa hura euskalnafarrez (Nafarroa Behereko soldaduz, zangotzarrez, erronkariarrez), biarnesez, gaskoinez eta mertzenarioz ere osatua zegoen. Guztien buru, Italiako gerran eskarmentua handia zuen Andre Foixkoa, Henriren lehengusua amaren aldetik.<\/p>\n
Erregeari itxaron gabe, Iru\u00f1eko jendea espainiarren kontra matxinatu zen. Soldadu gaztelarrak barruko gotorleku batean zokoratu ondoren, Henri, Henri\u2026 oihukatuz, atea zabaldu zioten euren erregeari. Henri II.a Nafarroako erregearen tropak suntsitu zuen Inazio Loiolakoa aterpetua zegoen gotorlekua eta bertan gertatu zen zauritua. Etsaitzat zuen Xabierko etxearen familiako batek eraman zuen gero Loiolara.<\/p>\n
Horra hor, historia bera beste ikuspuntutik kontatua. Aukera aparta 2021eko maiatzean, bosgarren mendeurrena garaipen baten ospakizunarekin hasteko eta ondoren, galdutako abaguneak gogoratzeko. Historiografia ofizialak dioen bezala, Frantziako Frantzisko I. gerra honetan benetan sartu izan bazen, Logro\u00f1oraino iritsitako nafarrek benetako aliatua izango zuketen. Ez zen horrela izan. Gauza bera gertatuko zen gero etorriko zirenetan: 1522an, Amaiurren eta 1524an, Hondarribian.<\/p>\n
<\/p>\n
1521 Noain, comenzar el centenario con una victoria<\/strong><\/p>\n Be\u00f1i Agirre<\/p>\n Este a\u00f1o se cumplen 500 a\u00f1os en que las tropas de Henri II de Nabarra, llamado el Sang\u00fcesino, entraron en Iru\u00f1a, sucedi\u00f3 a mediados de mayo de 1521. Los pamploneses recibieron con vivas y \u201cgoras\u201d a las fuerzas que llegaban para liberar el reino.<\/p>\n Los habitantes se rebelaron contra los soldados castellanos y mercenarios que ocupaban la ciudad. Vieron la oportunidad de dar la vuelta a la historia y de volver a poner Nabarra en manos de los propios vasconavarros El 18 de abril de 1503, en Zangoza, en la \u00e9poca en que ese territorio nabarro era soberano e independiente, naci\u00f3 el que ser\u00eda su rey Enrique II Albret Foix, llamado \u00abel Sang\u00fcesino\u00bb. Se exili\u00f3 al Bearne con sus padres y toda la estructura del reino.<\/p>\n Vivi\u00f3 en persona e intervino en las primeras iniciativas de recuperaci\u00f3n de Nabarra que organizaron sus padres. A la muerte de su madre, en 1517, Enrique II fue coronado rey; como tal protagoniz\u00f3 en 1521 el en\u00e9simo intento de recuperar toda Nabarra. El rey de Francia era aliado de Nabarra, pero Par\u00eds no enviaba tropas. Aquella guerra no era \u00absu guerra\u00bb.<\/p>\n Es obligado conocer el contexto de la \u00e9poca, porque no son pocos los historiadores que ven en todos estos hechos y en el relato del V Centenario de la \u00abbatalla de No\u00e1in\u00bb que conmemoramos este a\u00f1o, como la guerra entre franceses y espa\u00f1oles. Esto s\u00f3lo puede ocurrir si se considera leg\u00edtima la conquista de Nabarra de 1512 y se trata desde un prisma presentista. Es decir, si se da por bueno el derecho de conquista y se niega a los vasconavarros legitimidad para recuperar su pa\u00eds.<\/p>\n Aprovechando esta visi\u00f3n esquizofr\u00e9nica, cuentan que Nabarra se uni\u00f3 voluntariamente una parte a Francia y la otra a Espa\u00f1a. Es decir, que la lucha no era otra cosa que los nabarro-franceses contra los nabarro-espa\u00f1oles, una lucha entre Beamonteses y Agramonteses. \u00bfDeber\u00edamos agradecer a Francia y Espa\u00f1a que,\u00a0siglo y medio m\u00e1s tarde,\u00a0con sus fronteras ya consolidadas\u00a0y de mutuo acuerdo, nos trajeran\u00a0la \u00abpaz\u00bb\u00a0con la partici\u00f3n de los Pirineos en el Tratado fronterizo de 1659, firmado en el Bidasoa?<\/p>\n Ante este relato falseado es necesario explicar las cosas de otra manera, es decir, contar lo que pas\u00f3 hace 500 a\u00f1os desde otra perspectiva: cuando estall\u00f3 la revuelta de los comuneros castellanos, las tropas espa\u00f1olas que estaban en Iru\u00f1ea salieron de la capital. Juan Esteban Manrique de Lara, conde de N\u00e1jera, prefiri\u00f3 ir a Tordesillas a buscar honores antes que correr el riesgo de sufrir una derrota en Iru\u00f1ea. Huy\u00f3 dejando una peque\u00f1a tropa en la capital de los vascones. Entre aquellas gentes que all\u00ed qued\u00f3, estaba Ignacio de Loyola, vasallo del conde de N\u00e1jera que luchaba en el bando castellano. Sin esperar a su rey, la gente de Pamplona se rebel\u00f3 contra los espa\u00f1oles. Arrinconaron a los soldados castellanos en una fortaleza interior y abri\u00f3 las puertas a Enrique, gritando Henri, Henri… La tropa del rey Enrique II de Nabarra destruy\u00f3 la fortaleza en la que estaba refugiado Ignacio de Loyola y all\u00ed result\u00f3 herido. Fue evacuado por familiares de la casa de Xabier a Loiola, a pesar de que \u00e9l los trataba como enemigos.<\/p>\n He aqu\u00ed la misma historia narrada desde otro punto de vista. Una buena ocasi\u00f3n para celebrar en mayo el quinto centenario con una victoria y recordar despu\u00e9s las ocasiones perdidas. Si como dice la historiograf\u00eda oficial, Francisco I de Francia hubiera entrado realmente en esta guerra, los nabarros que llegaron hasta Logro\u00f1o tendr\u00edan un verdadero aliado. Lo mismo ocurrir\u00eda en los sucesos que vendr\u00edan despu\u00e9s: en 1522 en Amaiur y en 1524 en Hondarribia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Aurten beteko dira 500 urte, 1521eko maiatzaren erdialdean, Nafarroako Henri II. Zangozarraren tropak Iru\u00f1ean sartu zirela. Iru\u00f1arrek bibaka eta goraka hartu zituzten erresuma askatzea zetozen indarrak. Biztanleak matxinatu egin ziren hiria okupatzen zuten gaztelar soldadu eta mertzenarioen kontra. Historia itzulipurdika jartzeko aukera ikusi zuten, Nafarroa berriro euskalnafarren eskura itzultzeko aukera alegia. Bederatzi urte lehenago, 1512an, […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":38678,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[78],"tags":[],"class_list":["post-49154","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-egunekoa"],"yoast_head":"\n
\nNueve a\u00f1os antes, en 1512, cuando los ej\u00e9rcitos de Castilla-Arag\u00f3n invadieron Nabarra (Alta y Baja), Catalina de Foix y Juan de Albret se refugiaron en Bearne, vizcondado de la reina. All\u00ed dieron continuidad a la Casa Real, la Corte y la estructura jur\u00eddica, econ\u00f3mica y pol\u00edtica del reino. Desde all\u00ed y constantemente, se organizaron las operaciones de recuperaci\u00f3n del reino: las m\u00e1s conocidas son la de 1512 y la que encabez\u00f3 Pedro, el Mariscal de Nabarra, en 1516.<\/p>\n
\nAprovechando aquella situaci\u00f3n Enrique II. rey de Nabarra reuni\u00f3 una tropa de 9.000 soldados y ya a mediados de mayo de 1521 se encontraba a las puertas de Pamplona. Aquella tropa se compon\u00eda de vasconabarros (soldados de la Baja Nabarra, sang\u00fcesinos, roncaleses), bearneses, gascones y algunos mercenarios. Al mando de todos ellos, Andr\u00e9 de Foix, primo de Enrique por parte de madre y que ten\u00eda gran experiencia en la guerra de Italia.<\/p>\n