{"id":47956,"date":"2020-09-04T17:01:46","date_gmt":"2020-09-04T16:01:46","guid":{"rendered":"https:\/\/nabarralde.eus\/?p=47956"},"modified":"2020-09-04T17:01:46","modified_gmt":"2020-09-04T16:01:46","slug":"euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\/","title":{"rendered":"Euskaraz idatzitako iragarkia 1842ko Montevideoko prentsan"},"content":{"rendered":"<p>1842ko irailaren 4an, igandea, <em>Le Messager Fran\u00e7ais<\/em> egunkariaren lehen orrialdean txertatutako albistea orain arte aurkitu dugun Ameriketako prentsan euskaraz idatzitako lehen berria da. Duela 178 urte idatzitakoa.<\/p>\n<p>Egoera larria zen Montevideon. Gerra Handiaren testuinguruan (1839-1851), Fructuoso Rivera-ren Colorado-ek Manuel Oriberen Blanco-ek hiriburuaren aurkako erasoa espero zuten. Irailean Oriberen tropak ez ziren Montevideora iritsi baina hirian inbasiorako prestatzen ari ziren eta bertakoen derrigorrezko konskripzio deialdia zabaldu zen. Noski, atzerritarrak soldadutzaz salbuetsita zeuden. Jos\u00e9 Antu\u00f1a, Montevideoko buruzagi politiko eta polizialak sinatutako euskarazko testuak azaltzen du errepublika armetan dagoela eta, gizon guztiak zerbitzu militarrera deitu dituzten arren, \u201cpenarequin ichusten\u201d zuten nola askok ez zuten kasurik egiten. Antu\u00f1ak azken hauek atxilotzeko agintea luzatu zuen eta, atzerriko biztanleen artean atxiloketak ekiditeko -errepublika armekin defendatzeko betebeharrik ez baitzuten- azken hauek, euren artean anitz euskaldunek, bere herrialdeetako koloreak zituen kokardoa ikusgai eraman zezaten agindu zuen.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Poli\u03c2iaco avisua<\/p>\n<p>R\u00e9publica gu\u03c2ia harmetan [c]a[u]sicen delacots<\/p>\n<p>eta nola hemengo semiac oro cerbi\u00e7urat<\/p>\n<p>galdeguinac bactira, penarequin ichusten<\/p>\n<p>dugu badela ainhits orai artecan casuric<\/p>\n<p>eguin estutenac. Gau\u03c2a hori dela cau[s]a,<\/p>\n<p>eta nahis evitatu cembait estranyerri policiara[t]<\/p>\n<p>preso yoatia es yaquines cein na\u00e7ionetacoac<\/p>\n<p>diren. Poli\u03c2iaco chefac ordenatcen du egunetic<\/p>\n<p>hasiric estranyer guciec bereen nacionaco<\/p>\n<p>cocarda ibil de\u00e7aten, guisa hortan ecaguciaatic<\/p>\n<p>no[r] diren heirco semiac eta nor es.<\/p>\n<p>[Antu\u00f1a]<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Testuari begira, Iparraldeko euskaldun batek idatzitako oharra dela dirudi. Esate baterako, adierazgarria da poliziaren \u201cchefa\u201d-ren aipamena eta \u201cainhits\u201d aditzondoaren edota \u201cestranyerri\u201d formaren erabilera. Bizkaian eta Gipuzkoan \u201corain\u201d forma hobesten den bitartean, Iparraldean \u201corai\u201d erabiltzen da batez ere, nahiz eta \u201corai\u201d Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldeko hiztunen artean ere erregistratzen den. Oro har, XIX. mendeko lehen hereneko Uruguaiko euskaldun gehienak Iparraldeko etorkinak ziren, nahiz eta 1839tik aurrera Hegoaldeko erbesteratuen eta emigranteen kopurua nabarmen handitzen hasi zen ere.<\/p>\n<p>Biztanle gehienak etorkinak ziren 1842ko Montevideon eta bai kontsuletako ordezkariek zein gobernuko agintariek adostu zuten hiria defendatzeko ezinbestekoa zela atzerritarrak armatzea. Aipatutako oharra argitaratu eta gutxira, atzerritarren estatutua kendu zieten kanariarrei eta erroldatu zituzten. Italiako eta Frantziako legioak sortu ziren, baina Jean Thiebaut koronelak euskaldunak bere legiora erakartzeko ahaleginak egin zituen arren, azken hauek ez zuten erroldatu nahi, beraz, euskaldunei arreta berezia eskainiz, bigarren ohar bat argitaratu zen euskaraz 1843an <em>Le Patriote Fran\u00e7aise<\/em> egunkarian. Hiriaren defentsan borrokan arituko ziren atzerritarrei gerra ondoren lurrak eta abereak emango zietela argitzen zuen oharrak. Euskaldunek euskaldunen agintepean borrokatuko ziren euskaldunez osatutako unitateetan. Gobernuak Juan Bautista Brie de Laustan Garaziko naparra izendatu zuen <em>Chasseurs Basques<\/em> izeneko euskal batailoiaren buru. 659 tropek osatutako unitate honek eta 600 soldadu mantendu zituen batez beste gerrak iraun zuen zortzi urtez.<\/p>\n<p>Oriberen tropek euskal soldaduek osatutako unitatea izan zuten ere, Oribe Boluntarioen Batailoia hain zuzen. Santurtziko El Mello herrian jaio zen Ram\u00f3n Bernardo Artagabeitia Urioste izan zen 689 gizon izatera iritsi zen unitate honen buru. Euren kanpamentua \u201cOribe Erri\u201d izendatu zuten. Horien artean asko karlista ohiak ziren, Hegoaldekoak nagusiki, baldintza okerrenetan zazpi urtez (1833-1839) tropa liberalei aurre eginik borrokan aritu ondoren, Espainiako gobernuko agintariak Bergarako bake akordioa sinatzera behartu zutenak. Haien ospea handia zen eta soldaduen behar handia zegoenez, euskal jatorria aitortu zitzaien, euskal agindupean zeuden euskal batailoietan soilik zerbitzatzeko eskubidea bai eta Zazpi Urteko Gerran izan zuten maila eta soldata mantetzeko eskubidea ere.<\/p>\n<p>Horrela, 1842tik aurrera, Euskal Herrian urtetan borrokan aritu zirenak berriro ere gerra egingo zuten aurrez aurre, bi ejertzito ezberdinetan. 1843ko otsailean hasi zen setioak zortzi urte baino gehiago iraun zuen, 1851ko urriaren 8ra arte.<\/p>\n<p>Orain arte, 1843ko maiatzean Montevideoko <em>Le Patriote Fran\u00e7ais<\/em> egunkarian argitaratutako artikulua egunkari amerikar batean euskaraz idatzitako lehen testua zela defendatu izan ohi da baina, bistan da, azken hau zaharragoa da. Ameriketako egunkari batean oso-osorik euskaraz idatzitako lehen testuetako bat da. Hego Amerikako kazetaritza modernoaren historia Perun hasi zen, 1790ean <em>Diario Erudito, Econ\u00f3mico y Comercial de Lima<\/em> agertu zenean. 1807an <em>Estrella de Sur<\/em> agerkariaren lehen alea argitaratu zen, Banda Oriental-eko kazetaritzaren historiari hasiera emanez eta 1810ean <em>La Gaceta de Montevideo<\/em> sortu zen. Kontinente oso bateko hemeroteketan berrien bila jarraitu behar badugu ere, orain arte aurkitu dugun egunkari amerikar batean euskaraz idatzitako idazkirik zaharrena dugu hau.<\/p>\n<p>Bitxikeria gisa, irailaren 13ko <em>Le Messager Fran\u00e7ais<\/em> egunkarian, \u201cmoral oneko\u201d gizon gazte bati buruzko iragarki bat argitaratu zen, zamaltzain edo eraikuntzan lan bila zebilena eta frantsesa, gaztelania eta euskaraz hitz egiten zekiena. Urriaren 1eko alean beste iragarki bat txertatu zen, frantsesez, gazteleraz eta euskaraz hitz egiten eta ongi idazten zuen gazte batena, negozio-etxe bateko hiru hizkuntzetan idatzitako gutun-trukeaz arduratuko zena. Horrek adierazten du garai hartako Montevideon euskara merkataritza-transakzioetarako erabiltzen zela.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-47959\" src=\"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/ANUNCIO1.jpg\" alt=\"\" width=\"425\" height=\"280\" srcset=\"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/ANUNCIO1.jpg 425w, https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/ANUNCIO1-300x198.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 425px) 100vw, 425px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-47957\" src=\"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/ANUNCIO.jpg\" alt=\"\" width=\"513\" height=\"276\" srcset=\"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/ANUNCIO.jpg 513w, https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/ANUNCIO-300x161.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 513px) 100vw, 513px\" \/><\/p>\n<p><strong>Anuncio en Euskara en la prensa de Montevideo de 1842<\/strong><\/p>\n<p>La nota inserta en la primera p\u00e1gina del diario <em>Le Messager Fran\u00e7ais<\/em> del domingo 4 de septiembre de 1842, es probablemente la primera noticia escrita en euskara en la prensa americana. Hoy hace 178 a\u00f1os.<\/p>\n<p>La situaci\u00f3n era desesperada en Montevideo. En el contexto de la Guerra Grande (1839-1851), los Colorados liderados por Fructuoso Rivera esperaban el ataque a la capital por parte de los Blancos encabezados por Manuel Oribe. Las tropas de Oribe no hab\u00edan llegado a las puertas de Montevideo pero la ciudad se preparaba para la invasi\u00f3n y se declar\u00f3 la leva en masa de los naturales del pa\u00eds, de la cual los extranjeros estaban naturalmente exentos. El texto en euskara, firmado por el jefe pol\u00edtico y de polic\u00eda de Montevideo Jos\u00e9 Antu\u00f1a, explica concretamente que la rep\u00fablica est\u00e1 en armas y que, a pesar de que se ha llamado al servicio militar a todos los varones, se hab\u00eda observado con tristeza que muchos hab\u00edan deso\u00eddo la orden por lo que deb\u00edan ser arrestados. A fin de evitar arrestos entre la poblaci\u00f3n extranjera -que no ten\u00eda el deber de defender la rep\u00fablica con las armas-, el jefe de polic\u00eda hab\u00eda ordenado que \u00e9stos, entre ellos una gran cantidad de vascos, llevasen visible una cucarda o escarapela con los colores de su pa\u00eds de origen.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Poli\u03c2iaco avisua<\/p>\n<p>R\u00e9publica gu\u03c2ia harmetan [c]a[u]sicen delacots<\/p>\n<p>eta nola hemengo semiac oro cerbi\u00e7urat<\/p>\n<p>galdeguinac bactira, penarequin ichusten<\/p>\n<p>dugu badela ainhits orai artecan casuric<\/p>\n<p>eguin estutenac. Gau\u03c2a hori dela cau[s]a,<\/p>\n<p>eta nahis evitatu cembait estranyerri policiara[t]<\/p>\n<p>preso yoatia es yaquines cein na\u00e7ionetacoac<\/p>\n<p>diren. Poli\u03c2iaco chefac ordenatcen du egunetic<\/p>\n<p>hasiric estranyer guciec bereen nacionaco<\/p>\n<p>cocarda ibil de\u00e7aten, guisa hortan ecaguciaatic<\/p>\n<p>no[r] diren heirco semiac eta nor es.<\/p>\n<p>[Antu\u00f1a]<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Varios de los elementos del texto sugieren que se trata de una nota escrita por un hablante de Iparralde, por ejemplo la menci\u00f3n del \u201cchefa\u201d de polic\u00eda, y la utilizaci\u00f3n de las formas \u201cainhits\u201d o \u201cestranyerri\u201d. El adverbio \u201corai\u201d se utiliza fundamentalmente en Iparralde mientras que en Bizkaia y Gipuzkoa se prefiere la forma \u201corain\u201d, no obstante, \u201corai\u201d se registra tambi\u00e9n entre los hablantes del noroeste de la alta Navarra. En general, la mayor\u00eda de los vascos del Uruguay del primer tercio del siglo XIX proced\u00edan de Iparralde si bien a partir de 1839 se increment\u00f3 notablemente el n\u00famero de exilados o emigrantes procedentes de Hegoalde.<\/p>\n<p>En una ciudad donde la mayor\u00eda de la poblaci\u00f3n era inmigrante, tanto los representantes consulares como las autoridades gubernamentales estaban de acuerdo en que, de no conseguir que los extranjeros se armaran, no se podr\u00eda organizar la defensa de la plaza. Poco despu\u00e9s del este aviso, se les retir\u00f3 a los canarios su condici\u00f3n de extranjeros y tambi\u00e9n fueron enrolados. Se crearon las legiones italiana y francesa, pero a pesar de los esfuerzos de Jean Thiebaut por atraerlos, la mayor\u00eda de los vascos se mostraron reacios a alistarse por lo que, dedicando especial atenci\u00f3n a los vascos, se public\u00f3 en <em>Le Patriote Fran\u00e7aise<\/em> un llamado a filas redactado en lengua vasca en 1843. Con igual prop\u00f3sito se public\u00f3, tambi\u00e9n en euskara y en reiteradas ediciones, el proyecto de ley por el que se dispon\u00eda el otorgamiento de tierras y animales a los extranjeros que lucharan en la defensa de la ciudad.<\/p>\n<p>Los vascos luchar\u00edan en unidades vascas bajo mando vasco. S\u00f3lo entonces se enrolaron voluntariamente. El gobierno design\u00f3 a Juan Bautista Brie de Laustan, natural de Donibane Garazi, coronel del reci\u00e9n formado Batall\u00f3n de Cazadores Vascos o, <em>Chasseurs Basques<\/em>. Este batall\u00f3n, integrado en su creaci\u00f3n por 659 tropas, mantuvo durante toda la contienda un promedio de 600 efectivos.<\/p>\n<p>Las tropas de Oribe contaron asimismo con una unidad formada por soldados vascos, el batall\u00f3n de Voluntarios de Oribe cuyo coronel era Ram\u00f3n Bernardo Artagabeitia Urioste, natural del lugar de El Mello en Santurtzi. Su n\u00famero ascendi\u00f3, con ligeras variaciones, a 689 hombres y a su campamento se le dio el nombre de \u201cOribe Erri\u201d. Algunos de ellos eran carlistas, provenientes de Hegoalde en este caso, que hab\u00edan luchado durante siete a\u00f1os (1833-1839) en las peores condiciones y que hab\u00edan conseguido contener a las tropas del gobierno que finalmente firm\u00f3 un acuerdo de paz en Bergara. Su fama les preced\u00eda y ante la necesidad de hombres de armas, se les reconoci\u00f3 su origen vasco, el derecho a servir \u00fanicamente en batallones vascos bajo mando vasco e incluso se les reconoci\u00f3 el rango que hab\u00edan detentado durante la Primera Guerra Carlista o Guerra de los Siete A\u00f1os.<\/p>\n<p>De este modo, a partir de 1842 aquellos que hab\u00edan luchado en Euskadi se volvieron a ver envueltos en un conflicto b\u00e9lico que los enfrentaba en dos bandos encontrados. El sitio de la ciudad, que fue cercada en febrero de 1843, dur\u00f3 m\u00e1s de ocho a\u00f1os, hasta el 8 de octubre de 1851.<\/p>\n<p>Hasta ahora se hab\u00eda defendido que el primer texto en euskara publicado en un medio period\u00edstico americano era el art\u00edculo publicado en mayo de 1843 en <em>Le Patriote Fran\u00e7ais <\/em>de Montevideo al que hemos hecho referencia m\u00e1s arriba, pero obviamente \u00e9ste es anterior. Sin duda se trata de uno de los primeros textos escritos \u00edntegramente en euskara en un rotativo americano. Se considera que la historia del periodismo moderno en Sudam\u00e9rica se inicia con la aparici\u00f3n en Per\u00fa del <em>Diario Erudito, Econ\u00f3mico y Comercial de Lima<\/em> en 1790. En 1807 se public\u00f3 el primer n\u00famero de la <em>Estrella de Sur<\/em>, que marc\u00f3 en inicio del periodismo en la Banda Oriental y en 1810 surgi\u00f3 <em>La Gaceta de Montevideo<\/em>. A\u00fan hay que seguir buscando en las hemerotecas de todo un continente pero hasta el momento, \u00e9ste es el escrito m\u00e1s antiguo escrito en euskara en un rotativo americano que hemos hallado.<\/p>\n<p>Como curiosidad, en el n\u00famero del 13 de septiembre <em>Le Messager Fran\u00e7ais<\/em> se public\u00f3 el anuncio de una persona, de moral intachable, que buscaba trabajo como cochero o en la construcci\u00f3n y sab\u00eda hablar franc\u00e9s, castellano y euskara. En el n\u00famero del primero de octubre se insert\u00f3 otro anuncio en el que un joven hablante de franc\u00e9s, castellano y euskara, que escrib\u00eda correctamente en las tres lenguas, se ofrec\u00eda para trabajar en una casa de comercio \u201cocup\u00e1ndose de la correspondencia en los tres idiomas\u201d, lo cual indica que el euskara se utilizaba como lengua para las transacciones comerciales en la ciudad.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1842ko irailaren 4an, igandea, Le Messager Fran\u00e7ais egunkariaren lehen orrialdean txertatutako albistea orain arte aurkitu dugun Ameriketako prentsan euskaraz idatzitako lehen berria da. Duela 178 urte idatzitakoa. Egoera larria zen Montevideon. Gerra Handiaren testuinguruan (1839-1851), Fructuoso Rivera-ren Colorado-ek Manuel Oriberen Blanco-ek hiriburuaren aurkako erasoa espero zuten. Irailean Oriberen tropak ez ziren Montevideora iritsi baina hirian [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":47957,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[78],"tags":[],"class_list":["post-47956","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-egunekoa"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.5 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Euskaraz idatzitako iragarkia 1842ko Montevideoko prentsan - Nabarralde<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/nabarralde.eus\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"es_ES\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Euskaraz idatzitako iragarkia 1842ko Montevideoko prentsan - Nabarralde\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"1842ko irailaren 4an, igandea, Le Messager Fran\u00e7ais egunkariaren lehen orrialdean txertatutako albistea orain arte aurkitu dugun Ameriketako prentsan euskaraz idatzitako lehen berria da. Duela 178 urte idatzitakoa. Egoera larria zen Montevideon. Gerra Handiaren testuinguruan (1839-1851), Fructuoso Rivera-ren Colorado-ek Manuel Oriberen Blanco-ek hiriburuaren aurkako erasoa espero zuten. Irailean Oriberen tropak ez ziren Montevideora iritsi baina hirian [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/nabarralde.eus\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Nabarralde\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/nabarraldefundazioa\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-09-04T16:01:46+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/ANUNCIO.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"513\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"276\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Nabarralde\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@Nabarralde\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@Nabarralde\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Escrito por\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Xabier Irujo, Alberto Irigoyen\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tiempo de lectura\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minutos\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Nabarralde\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/597064be2999f8f5251a2dd9bd90ac56\"},\"headline\":\"Euskaraz idatzitako iragarkia 1842ko Montevideoko prentsan\",\"datePublished\":\"2020-09-04T16:01:46+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\\\/\"},\"wordCount\":1888,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/09\\\/ANUNCIO.jpg\",\"articleSection\":[\"Egunekoa\"],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\\\/\",\"name\":\"Euskaraz idatzitako iragarkia 1842ko Montevideoko prentsan - Nabarralde\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/09\\\/ANUNCIO.jpg\",\"datePublished\":\"2020-09-04T16:01:46+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/597064be2999f8f5251a2dd9bd90ac56\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"es\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/09\\\/ANUNCIO.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/09\\\/ANUNCIO.jpg\",\"width\":513,\"height\":276},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/es\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Euskaraz idatzitako iragarkia 1842ko Montevideoko prentsan\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/\",\"name\":\"Nabarralde\",\"description\":\"Kultur Ekimenak eta Sustapenak\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/597064be2999f8f5251a2dd9bd90ac56\",\"name\":\"Nabarralde\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/eb923fe5afac9095da877b906a6d3b9e9a55a2361912ca85b1232801e983cef8?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/eb923fe5afac9095da877b906a6d3b9e9a55a2361912ca85b1232801e983cef8?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/eb923fe5afac9095da877b906a6d3b9e9a55a2361912ca85b1232801e983cef8?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Nabarralde\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/es\\\/author\\\/nagusia\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Euskaraz idatzitako iragarkia 1842ko Montevideoko prentsan - Nabarralde","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/nabarralde.eus\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\/","og_locale":"es_ES","og_type":"article","og_title":"Euskaraz idatzitako iragarkia 1842ko Montevideoko prentsan - Nabarralde","og_description":"1842ko irailaren 4an, igandea, Le Messager Fran\u00e7ais egunkariaren lehen orrialdean txertatutako albistea orain arte aurkitu dugun Ameriketako prentsan euskaraz idatzitako lehen berria da. Duela 178 urte idatzitakoa. Egoera larria zen Montevideon. Gerra Handiaren testuinguruan (1839-1851), Fructuoso Rivera-ren Colorado-ek Manuel Oriberen Blanco-ek hiriburuaren aurkako erasoa espero zuten. Irailean Oriberen tropak ez ziren Montevideora iritsi baina hirian [&hellip;]","og_url":"https:\/\/nabarralde.eus\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\/","og_site_name":"Nabarralde","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/nabarraldefundazioa","article_published_time":"2020-09-04T16:01:46+00:00","og_image":[{"width":513,"height":276,"url":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/ANUNCIO.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Nabarralde","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@Nabarralde","twitter_site":"@Nabarralde","twitter_misc":{"Escrito por":"Xabier Irujo, Alberto Irigoyen","Tiempo de lectura":"9 minutos"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\/"},"author":{"name":"Nabarralde","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#\/schema\/person\/597064be2999f8f5251a2dd9bd90ac56"},"headline":"Euskaraz idatzitako iragarkia 1842ko Montevideoko prentsan","datePublished":"2020-09-04T16:01:46+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\/"},"wordCount":1888,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/ANUNCIO.jpg","articleSection":["Egunekoa"],"inLanguage":"es"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\/","url":"https:\/\/nabarralde.eus\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\/","name":"Euskaraz idatzitako iragarkia 1842ko Montevideoko prentsan - Nabarralde","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/ANUNCIO.jpg","datePublished":"2020-09-04T16:01:46+00:00","author":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#\/schema\/person\/597064be2999f8f5251a2dd9bd90ac56"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\/#breadcrumb"},"inLanguage":"es","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/nabarralde.eus\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\/#primaryimage","url":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/ANUNCIO.jpg","contentUrl":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/ANUNCIO.jpg","width":513,"height":276},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/euskaraz-idatzitako-iragarkia-1842ko-montevideoko-prentsan\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Euskaraz idatzitako iragarkia 1842ko Montevideoko prentsan"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#website","url":"https:\/\/nabarralde.eus\/","name":"Nabarralde","description":"Kultur Ekimenak eta Sustapenak","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/nabarralde.eus\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"es"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#\/schema\/person\/597064be2999f8f5251a2dd9bd90ac56","name":"Nabarralde","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/eb923fe5afac9095da877b906a6d3b9e9a55a2361912ca85b1232801e983cef8?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/eb923fe5afac9095da877b906a6d3b9e9a55a2361912ca85b1232801e983cef8?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/eb923fe5afac9095da877b906a6d3b9e9a55a2361912ca85b1232801e983cef8?s=96&d=mm&r=g","caption":"Nabarralde"},"url":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/author\/nagusia\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47956","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=47956"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47956\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47961,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47956\/revisions\/47961"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media\/47957"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=47956"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=47956"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=47956"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}