{"id":47018,"date":"2020-05-20T08:24:55","date_gmt":"2020-05-20T07:24:55","guid":{"rendered":"https:\/\/nabarralde.eus\/?p=47018"},"modified":"2020-05-20T08:24:55","modified_gmt":"2020-05-20T07:24:55","slug":"origen-vascon-de-pamplona-iruna-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\/","title":{"rendered":"Origen vasc\u00f3n de Pamplona-Iru\u00f1a"},"content":{"rendered":"<p>Buena parte de los libros de historia nos cuentan que Pamplona la fund\u00f3 un general romano y tal. Como si al llegar se hubiera encontrado un inhabitado desierto.<br \/>\nPero no se puede inventar lo que ya est\u00e1 inventado ni fundar lo ya fundado, por lo que la realidad -cient\u00edfica e hist\u00f3rica- evidencia que en la parte alta de la ciudad (actual Navarrer\u00eda) se ubic\u00f3 el primer asentamiento humano, un primitivo poblado vasc\u00f3n, cuyo origen se remonta a la Edad del Hierro (siglo VII antes de Cristo).<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-47019\" src=\"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/AORIGEN1.jpg\" alt=\"\" width=\"199\" height=\"300\" \/><\/p>\n<p>Los estudios arqueol\u00f3gicos constatan c\u00f3mo el primigenio poblado fue extendiendo sus l\u00edmites, construyendo viviendas, trazando calles, levantando empalizadas, cavando fosos y conformando un <em><span style=\"font-family: Times;\">oppidum<\/span><\/em> vasc\u00f3n prerromano. Se trata de la primitiva Iru\u00f1a, cuya etimolog\u00eda nos conduce al protovasco Ilun (como Ir\u00fan o Ilunberri-Lumbier), y cuya traducci\u00f3n es ciudad (hiria). Algunos autores entienden que en su nombre confluyen ambos or\u00edgenes: \u00a0Pompelo-Ilun (ciudad de Pompeyo) que derivar\u00eda en Pompelon y Pamplona.<\/p>\n<p>La ciudad gozaba de una excelente ubicaci\u00f3n estrat\u00e9gica,\u00a0\u00a0<a name=\"_Toc451016653\"><\/a>que desde sus inicios ejerce una hegemon\u00eda sobre el territorio. Y esta altiplanicie habitada por vascones no pasa desapercibida para el general romano\u00a0<strong><span style=\"font-family: Times;\">Cneo Pompeyo Magno, <\/span><\/strong>que pasaba por aqu\u00ed en <strong><span style=\"font-family: Times;\">el a\u00f1o 75 a.C.<\/span><\/strong> mientras libraba una guerra civil contra Sertorio, y decide asentar un campamento militar a partir del cual se desarrollar\u00e1 la urbe. Pompeyo (Pompaelo, Pamplona) termina dando nombre latino a la ciudad, sin que nunca pierda su nombre original en euskera.<\/p>\n<p>El propio ge\u00f3grafo e historiador griego\u00a0<strong><span style=\"font-family: Times;\">Estrab\u00f3n<\/span><\/strong>\u00a0(64 a.C.\u201324 d.C.) cita lo siguiente:\u00a0<em><span style=\"font-family: Times;\">\u201cPasada la Jacetania, hacia el norte, se encuentra la tribu de los vascones, donde hay una ciudad llamada Pompelon, que es como decir Pompei\u00f3polis\u201d<\/span><\/em>.<\/p>\n<p>Incluso es muy probable que Pompeyo oyera a su padre hablar de los vascones, pues en el conocido como Bronce de Ascoli -conservado en el Museo Capitolino de Roma- su padre, el general Cneo Pompeyo concedi\u00f3 en el a\u00f1o 89 a.C. la ciudadan\u00eda romana a un grupo de mercenarios, la\u00a0<em><span style=\"font-family: Times;\">\u201cturma salluitana\u201d<\/span><\/em>, de la que formaban parte numerosos vascones. No fueron los \u00fanicos que sirvieron al Imperio Romano, pues tambi\u00e9n aparece documentada la<em><span style=\"font-family: Times;\">\u00a0\u201c<\/span><\/em><strong><i><span style=\"font-family: Times;\">Cohors II Vasconum\u201d<\/span><\/i><\/strong>\u00a0(por l\u00f3gica existi\u00f3 una primera), destinada en Germania y luego llevada por Trajano a Britania, donde estuvieron a las \u00f3rdenes de Adriano.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-47021\" src=\"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/AORIGEN2.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" \/><\/p>\n<p>Terminamos esta entrada reiterando algo obvio, decir que Pompeyo fund\u00f3 Pamplona es como decir que Col\u00f3n descubri\u00f3 Am\u00e9rica: menos mal que a los ind\u00edgenas americanos y a los vascones de Iru\u00f1a vino alguien a decirles que ya exist\u00edan y que habitaban su tierra.\u00a0Cuesti\u00f3n diferente es que a partir de entonces se desarrollase, modernizase y mejorase la ciudad. Y otro cantar distinto es creer que los vascones de Iru\u00f1a resistieran y combatieran a los romanos como si de Ast\u00e9rix se tratase, lo que en absoluto sucedi\u00f3.<\/p>\n<p>Si uno fuera mal pensado creer\u00eda que hay personas y estamentos interesados en borrar, obviar o desde\u00f1ar nuestros or\u00edgenes o la parte de nuestra historia con raigambres euskaldunas\u2026 pero desde mi ingenuidad supongo que no es m\u00e1s que ignorancia supina\u2026<br \/>\n<strong><span style=\"font-family: Times;\">https:\/\/guiadepamplona.org\/<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Buena parte de los libros de historia nos cuentan que Pamplona la fund\u00f3 un general romano y tal. Como si al llegar se hubiera encontrado un inhabitado desierto. Pero no se puede inventar lo que ya est\u00e1 inventado ni fundar lo ya fundado, por lo que la realidad -cient\u00edfica e hist\u00f3rica- evidencia que en la [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":47019,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[79],"tags":[],"class_list":["post-47018","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nabarmena"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Origen vasc\u00f3n de Pamplona-Iru\u00f1a - Nabarralde<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/nabarralde.eus\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"es_ES\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Origen vasc\u00f3n de Pamplona-Iru\u00f1a - Nabarralde\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Buena parte de los libros de historia nos cuentan que Pamplona la fund\u00f3 un general romano y tal. Como si al llegar se hubiera encontrado un inhabitado desierto. Pero no se puede inventar lo que ya est\u00e1 inventado ni fundar lo ya fundado, por lo que la realidad -cient\u00edfica e hist\u00f3rica- evidencia que en la [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/nabarralde.eus\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Nabarralde\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/nabarraldefundazioa\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-05-20T07:24:55+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/AORIGEN1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"199\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"300\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Nabarralde\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@Nabarralde\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@Nabarralde\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Escrito por\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"guiadepamplona.org\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tiempo de lectura\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"3 minutos\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Nabarralde\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/597064be2999f8f5251a2dd9bd90ac56\"},\"headline\":\"Origen vasc\u00f3n de Pamplona-Iru\u00f1a\",\"datePublished\":\"2020-05-20T07:24:55+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\\\/\"},\"wordCount\":546,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/AORIGEN1.jpg\",\"articleSection\":[\"Nabarmena\"],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\\\/\",\"name\":\"Origen vasc\u00f3n de Pamplona-Iru\u00f1a - Nabarralde\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/AORIGEN1.jpg\",\"datePublished\":\"2020-05-20T07:24:55+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/597064be2999f8f5251a2dd9bd90ac56\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"es\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/AORIGEN1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/AORIGEN1.jpg\",\"width\":199,\"height\":300},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/es\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Origen vasc\u00f3n de Pamplona-Iru\u00f1a\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/\",\"name\":\"Nabarralde\",\"description\":\"Kultur Ekimenak eta Sustapenak\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/597064be2999f8f5251a2dd9bd90ac56\",\"name\":\"Nabarralde\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/eb923fe5afac9095da877b906a6d3b9e9a55a2361912ca85b1232801e983cef8?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/eb923fe5afac9095da877b906a6d3b9e9a55a2361912ca85b1232801e983cef8?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/eb923fe5afac9095da877b906a6d3b9e9a55a2361912ca85b1232801e983cef8?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Nabarralde\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/nabarralde.eus\\\/es\\\/author\\\/nagusia\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Origen vasc\u00f3n de Pamplona-Iru\u00f1a - Nabarralde","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/nabarralde.eus\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\/","og_locale":"es_ES","og_type":"article","og_title":"Origen vasc\u00f3n de Pamplona-Iru\u00f1a - Nabarralde","og_description":"Buena parte de los libros de historia nos cuentan que Pamplona la fund\u00f3 un general romano y tal. Como si al llegar se hubiera encontrado un inhabitado desierto. Pero no se puede inventar lo que ya est\u00e1 inventado ni fundar lo ya fundado, por lo que la realidad -cient\u00edfica e hist\u00f3rica- evidencia que en la [&hellip;]","og_url":"https:\/\/nabarralde.eus\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\/","og_site_name":"Nabarralde","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/nabarraldefundazioa","article_published_time":"2020-05-20T07:24:55+00:00","og_image":[{"width":199,"height":300,"url":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/AORIGEN1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Nabarralde","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@Nabarralde","twitter_site":"@Nabarralde","twitter_misc":{"Escrito por":"guiadepamplona.org","Tiempo de lectura":"3 minutos"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\/"},"author":{"name":"Nabarralde","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#\/schema\/person\/597064be2999f8f5251a2dd9bd90ac56"},"headline":"Origen vasc\u00f3n de Pamplona-Iru\u00f1a","datePublished":"2020-05-20T07:24:55+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\/"},"wordCount":546,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/AORIGEN1.jpg","articleSection":["Nabarmena"],"inLanguage":"es"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\/","url":"https:\/\/nabarralde.eus\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\/","name":"Origen vasc\u00f3n de Pamplona-Iru\u00f1a - Nabarralde","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/AORIGEN1.jpg","datePublished":"2020-05-20T07:24:55+00:00","author":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#\/schema\/person\/597064be2999f8f5251a2dd9bd90ac56"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\/#breadcrumb"},"inLanguage":"es","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/nabarralde.eus\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\/#primaryimage","url":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/AORIGEN1.jpg","contentUrl":"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/AORIGEN1.jpg","width":199,"height":300},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/origen-vascon-de-pamplona-iruna-2\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Origen vasc\u00f3n de Pamplona-Iru\u00f1a"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#website","url":"https:\/\/nabarralde.eus\/","name":"Nabarralde","description":"Kultur Ekimenak eta Sustapenak","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/nabarralde.eus\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"es"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/nabarralde.eus\/#\/schema\/person\/597064be2999f8f5251a2dd9bd90ac56","name":"Nabarralde","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/eb923fe5afac9095da877b906a6d3b9e9a55a2361912ca85b1232801e983cef8?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/eb923fe5afac9095da877b906a6d3b9e9a55a2361912ca85b1232801e983cef8?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/eb923fe5afac9095da877b906a6d3b9e9a55a2361912ca85b1232801e983cef8?s=96&d=mm&r=g","caption":"Nabarralde"},"url":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/author\/nagusia\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47018","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=47018"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47018\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47023,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47018\/revisions\/47023"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media\/47019"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=47018"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=47018"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nabarralde.eus\/es\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=47018"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}