Nafarroako Foru Hobekuntzaren 9. artikulua aldatzearen akordioa eta Nafarroan euskararen koofizialtasuna ezartzeak gizartearen gehiengo handiaren onespena izango luke eta, gainera, premiazkoa bilakatu da. Badira bost arrazoi aldaketa horren beharra, egokitasuna eta logika adierazten dutenak. Ziur nago estatuak berak ez lukeela oztoporik jarriko, 1982an jarri ez zuen bezala. Bost arrazoi hauetako bakoitzak tratatu oso bat osa lezake, nahiz hemen laburki aipatu.<\/p>\n
1. Hizkuntza eremuen kontzeptuak ez du zehaztasunik, ez dauka antzekotasunik nazioartean edo arlo autonomikoan, eta zaharkituta gelditu da. Hizkuntza eremuetan oinarritutako arauketa hau hizkuntza politikaren eta soziolinguistikaren arteko nahasketa oker batean oinarritzen da. Hizkuntza eremuak soziolinguistikako gauza dira, baina hizkuntza eskubideek berdinak behar dute Goizuetako edo Mendigorriko herritarren artean.<\/p>\n
Nazioartean edo estatuko autonomietan ez dago hizkuntza eremurik. Euskaltzaindiak arautu berri ditu munduko estatuen hizkuntza ofizialen izenak; eta ez dago inon zonaldekako arauketarik. Ezta bi hizkuntza ofizial dituzten autonomietan ere, nahiz zonalde soziolinguistiko ezberdinak eduki. Bestalde, Nafarroako kasuan, hiriburuan euskara koofiziala ez izateak zentzu guztia kentzen dio lur-eremu ofizialtasunari. Ezin liteke ahaztu, gainera, euskaldunik gehiena duen udalerria Iru\u00f1ea dela.<\/p>\n
2. Foru Hobekuntzaren 9. artikulua trikimailu edo sabotaje politiko batean oinarritzen da. Nafarroako Legebiltzar Foralak 1981ean Foru Hobekuntzaren oinarriak erabakitzerakoan, euskarak eta gaztelerak Nafarroa osoan koofizialak behar zutela eta luketela erabaki zuen. Horixe izan zen negoziatzaileei emandako agindu zehatza.<\/p>\n
Baina Foru Hobekuntzaren zirriborroa negoziatu zuten Nafarroako bost ordezkariak izan ziren hizkuntza eremu edo zonaldeen asmakeria mahai gainean jarri zutenak. Ez estatuko ordezkariak. Aitzitik, estatuko ordezkariak harrituta gelditu ziren, baina, haietako baten lekukotasunaren arabera, ez zuten eragozpenik jarriko Nafarroako koofizialtasuna beste autonomietan eta mundu guztian bezalakoa izan zedin. Beraz, Foru Hobekuntza negoziatu zutenek tranpa edo sabotaje bat egin zieten Nafarroako Parlamentu Foralari eta herri osoari.<\/p>\n
Esandakoari gehitu egiten zaio Foru Hobekuntza ez zela herritarren onarpenera erreferendumean aurkeztua izan. Gaur egun Nafarroako hizkuntza politika eredu homologarrietara eramatekotan sabotaje hura gainditu beharra dago. Ez dira nahikoak 1986ko legearen garapenean egindako dekretuak eta aginduak, eta ezta legearen beraren aldaketa ere.<\/p>\n
3. Foru Hobekuntzaren 9. artikulua ez dator bat, eta ez du betetzen Konstituzioaren 3. artikulua. Konstituzioaren 3.2 artikuluak hitzez hitz esaten du: \u00abBeste hizkuntza espainiarrak ere ofizialak izango dira, zein bere erkidego autonomoan dagokien estatutuaren arabera\u00bb. Beraz, ez dio eremukako arauketari babesik ematen. Zentzu berean, Prozedura Administratibo Komuneko 39\/2015 Lege Organikoak ere ez du eremu posibilitaterik aurreikusten edo aipatzen.<\/p>\n
Okerrago oraindik, hizkuntzaren ofizialtasun kontzeptua hiriburuaren arauketarekin lotuta dagoenez gero, hiriburu batean hizkuntza ofiziala ez denean, Iru\u00f1ean gertatzen den bezala, erkidego osoko ofizialtasuna hutsaldu egiten da.<\/p>\n
Laburbilduz, esan genezake hizkuntzei buruzko konstituzioaren arauketa txarra baldin bada, Foru Hobekuntzak okertu egiten duela; eta are gehiago, 1986ko legeak okertu egiten du oraindik gehiago Foru Hobekuntzaren okerra. Nafarroari eta bere legegintza arloko ekimenari dagokionez, premiazkoa da hizkuntzaren araudia parametro duin eta zuhurretara eramatea, eta horretarako ez da aski 1986ko Lege Forala aldatzea; eta gutxiago oraindik lege hori garatzen duten dekretuak edo aginduak eta abar hobetzea edo txukuntzea.<\/p>\n
4. Euskarari buruzko epaien kontraesana eta Europatik behin eta berriro datozen eskakizunak. Nafarroako Auzitegi Nagusiak azken 40 urteetan emandako epai anitzek halako ezaugarri \u00abisomorfo\u00bb bat daukate; hain zuzen ere, guztiek gai berdinaz jarduten dutela. Betiko gai komun eta berdin hori zera da: ea hurrenkeran ebatzitako Foru Dekretuak, Foru Aginduak, Hizkuntza Arau edo Ordenantzak eta mota guztietako Lan Deierak gainditzen ote duten ala ez zonifikazioaren muga.<\/p>\n
Baina azpimarratzekoa da 2019ko azken aldean emandako epaietan, lehengo argudiaketa berresteaz gainera, behin eta berriro errepikatzen den leloa hauxe dela: \u00abHizkuntza herritarraren eskubidea da\u00bb. Iradokizuna ematen du. Legea edo arauketa osoa aldatu beharra dagoen iradokizuna.<\/p>\n
Bestalde, Europatik behin eta berriro errepikatzen zaizkio Nafarroari euskararen erabilpen ofizialak gainditzeko eskakizunak. Baina eskakizun horiek guztiak ezin dira behar bezala bete, ez baldin bada sakontasunez Nafarroako euskararen araudi eredua aldatzen. Hau da, ez baldin bada Foru Hobekuntzako 9. artikulua aldatzen.<\/p>\n
5. Irlandako adibidea. Ipar Irlandako indar politikoek, hiru urteko gobernu haustura gaindituta, lortu berri dute azkenean adostasun bat. Akordio horren oinarri eta muina gaeliko edo irlanderaren koofizialtasuna ezartzea izan da. Arlene Foster Erresuma Batuaren aldeko DUP alderdiko liderrak hurrengo gogoeta egin du: \u00abBadago nortasun irlandarreko eta nortasun britaniarreko jendea, eta ez dago pertsona bat bestearen gainetik jarri beharrik\u00bb.<\/p>\n
Nafarzaletasunak, nabarrismoak alegia, XXI. mende honetan bere XIX. mendeko jatorrira itzuli beharko luke eta euskararen aldeko jarrera berreskuratu. Nafar gizartea euskarari buruzko aldaketa aurrerakoi, demokratiko eta homologarria egiteko prest dago. Akordioak Foru Hobekuntzaren 9. artikulua aldatzea izan beharko luke, orain 40 urteko trikimailu hura gaindituz. Herritarrek ongi eta lasai hartuko luketela eta hartuko dutela ez dago zalantzarik. Soilik zentralismoaren frankiziak egongo lirateke aurka, baina egiazko nafarzaletasunak alde egon beharko luke. Dagoeneko Ipar Irlandan ez da inor Ian Paisley erreberendoaz oroitzen.<\/p>\n
Berria<\/p>\n
<\/p>\n
patxi zabaleta<\/p>\n
cambiar el Art. 9 de la Lorafna o Amejoramiento del Fuero, estableciendo la cooficialidad de euskara en Navarra, es un acuerdo que contar\u00eda con el apoyo de la inmensa mayor\u00eda de la sociedad.<\/p>\n
Aducimos aqu\u00ed brevemente cinco razones de peso, cada una de las cuales tiene material para un verdadero tratado; y hay muchas razones m\u00e1s. El Estado no pondr\u00eda ning\u00fan reparo a esta modificaci\u00f3n, para cuya iniciativa Navarra est\u00e1 legitimada; igual que no pon\u00eda reparos en 1982.<\/p>\n
1.- El concepto de zona ling\u00fc\u00edstica carece de rigor, no tiene parang\u00f3n internacional ni auton\u00f3mico y ha quedado obsoleto. La normativizaci\u00f3n por zonas ling\u00fc\u00edsticas se basa en una tergiversaci\u00f3n entre socioling\u00fc\u00edstica y pol\u00edtica ling\u00fc\u00edstica. Es un concepto estad\u00edstico de socioling\u00fc\u00edstica, que puede inspirar planificaciones, pero que no debe conculcar el principio de que los derechos ling\u00fc\u00edsticos corresponden a las ciudadanas y ciudadanos y por lo tanto, deben ser iguales; sean de Goizueta o de Mendigorr\u00eda.<\/p>\n
Ni en el \u00e1mbito internacional ni en el auton\u00f3mico del Estado existen zonas ling\u00fc\u00edsticas. Ni en los Estados, ni en las autonom\u00edas, que cuentan con varias lenguas oficiales -y hay muchas- existen zonas ling\u00fc\u00edsticas de normativizaci\u00f3n, aunque las haya en el campo de la socioling\u00fc\u00edstica. Adem\u00e1s en el caso de Navarra el hecho de que en la capital el euskara no sea cooficial, desvirt\u00faa radicalmente la cooficialidad de una zona, por cuanto su uso oficial se desarrolla mayoritariamente en la capital; sin olvidar que el municipio de Navarra, donde m\u00e1s vascoparlantes viven es Pamplona-Iru\u00f1a. La cooficialidad es libertad y opci\u00f3n; imposici\u00f3n es la discriminaci\u00f3n de la no oficialidad.<\/p>\n
2.- Sabotaje pol\u00edtico en el origen del Art. 9 del Amejoramiento. El Parlamento Foral de Navarra en 1981, al acordar las bases del Amejoramiento, estableci\u00f3 por mayor\u00eda el que el castellano y el euskera fuesen lenguas cooficiales en toda Navarra. Ese fue el mandato expreso dado a los negociadores del texto legal. Ese fue el estricto mandato a los negociadores.<\/p>\n
Al distribuirse la redacci\u00f3n de las propuestas del borrador, correspondi\u00f3 a los cinco negociadores de Navarra la presentaci\u00f3n del borrador del primer t\u00edtulo, que es donde apareci\u00f3 la propuesta de zonas. No fue una propuesta de los negociadores del Estado, que, seg\u00fan el testimonio de uno de ellos, no pusieron ni hubiesen puesto ning\u00fan inconveniente a que la regulaci\u00f3n de la cooficialidad ling\u00fc\u00edstica en Navarra fuese como en las dem\u00e1s autonom\u00edas con dos lenguas oficiales.<\/p>\n
A ello se sum\u00f3 la aprobaci\u00f3n de la Lorafna en circunstancias y condiciones de excepci\u00f3n democr\u00e1tica, por su no sometimiento a la aprobaci\u00f3n popular por refer\u00e9ndum y por el condicionamiento del cercano golpe de estado de Tejero y compa\u00f1\u00eda.<\/p>\n
3.- El Amejoramiento es incongruente con lo establecido en el Art. 3 de la Constituci\u00f3n. El Art. 3-2 de la Constituci\u00f3n establece literalmente que \u00ablas dem\u00e1s lenguas espa\u00f1olas ser\u00e1n tambi\u00e9n oficiales en las respectivas comunidades aut\u00f3nomas de acuerdo con sus estatutos\u00bb. No da, por lo tanto, cobertura a ning\u00fan establecimiento de zonas. En el mismo sentido se ha desarrollado la legislaci\u00f3n b\u00e1sica; as\u00ed por ejemplo, la Ley Org\u00e1nica de Procedimiento Administrativo Com\u00fan, que ahora es la n\u00ba 39\/2015, tampoco prev\u00e9 ni menciona ninguna posibilidad de zonas.<\/p>\n
Podr\u00edamos decir, resumiendo, que si la normativizaci\u00f3n ling\u00fc\u00edstica ya es insatisfactoria -y hasta contradictoria- en la propia Constituci\u00f3n (pues denomina lenguas espa\u00f1olas a todas las del Estado y luego las discrimina y hasta hace a una de ellas obligatoria), el Amejoramiento empeor\u00f3 dicha regulaci\u00f3n. Y luego, la Ley Foral de 1986 volvi\u00f3 a empeorar la regulaci\u00f3n del Amejoramiento, con el invento chirene de la zona mixta, en la que, adem\u00e1s estableci\u00f3 la capitalidad, en la que se desarrolla la inmensa mayor\u00eda de la cooficialidad de toda Navarra. Todos los intentos posteriores de normalizaci\u00f3n o de introducci\u00f3n de criterios m\u00e1s modernos en desarrollo de la dichosa \u00abley del vascuence\u00bb han ido chocando una y otra vez con los problemas de origen. Se necesita una soluci\u00f3n desde el Amejoramiento.<\/p>\n
4.- La contradicci\u00f3n jurisprudencial y los reiterados requerimientos de Europa. Las numeros\u00edsimas sentencias sobre pol\u00edtica ling\u00fc\u00edstica del Tribunal Superior de Justicia de Navarra, adem\u00e1s de otros \u00f3rganos juridiciales a lo largo de los \u00faltimos 40 a\u00f1os, son \u00abisomorfas\u00bb; es decir, tienen la misma forma, porque versan todas ellas sobre el mismo asunto. El objeto de todas esas sentencias es siempre si los sucesivos decretos forales, \u00f3rdenes forales, pol\u00edticas ling\u00fc\u00edsticas, ordenanzas, convocatorias de todo orden, etc\u00e9tera, se exceden o no de la zonificaci\u00f3n.<\/p>\n
Es obvio, sin embargo, que el conjunto de sentencias de finales del a\u00f1o 2019 centra su argumentaci\u00f3n en el repetid\u00edsimo principio de que \u00abla lengua es un derecho del ciudadano\u00bb. Es, sin duda, una sugerencia. Una sugerencia de la necesidad de cambiar la ley. Los derechos de las ciudadanas y ciudadanos tienen que ser iguales y no pueden \u00abzonificarse\u00bb.<\/p>\n
Por otro lado, se reiteran una vez m\u00e1s los requerimientos de Europa en cuanto al uso oficial del euskara. Ni esos requerimientos europeos, ni la sutil sugerencia judicial, ni la voluntad de normalizaci\u00f3n en materia ling\u00fc\u00edstica de la inmensa mayor\u00eda de la sociedad navarra se pueden satisfacer sin una radical modificaci\u00f3n de la normativiza del euskara en Navarra. Es decir, sin la modificaci\u00f3n del Art. 9 del Amejoramiento.<\/p>\n
5.- El ejemplo de Irlanda. Las fuerzas pol\u00edticas de Irlanda del Norte han superado recientemente una ruptura de gobierno de tres a\u00f1os. La esencia de ese acuerdo ha estado en la cooficialidad del ga\u00e9liko o irland\u00e9s adem\u00e1s del ingl\u00e9s. Arlene Foster, l\u00edder de la DUP, el principal partido pro brit\u00e1nico del Ulster, fundado por el reverendo Ian Paisley, ha justificado ahora dicho acuerdo con la siguiente reflexi\u00f3n literal: \u00abHay gente con identidad irlandesa y otra brit\u00e1nica sin necesidad de situar a una persona por encima de otra\u00bb.<\/p>\n
Aunque ciertamente este profundo cambio se ha producido justo despu\u00e9s de que las fuerzas pol\u00edticas pro irlandesas hayan obtenido m\u00e1s votos por primera vez en Irlanda del Norte o Ulster y las encuestas les vaticinen su victoria en Eire o Irlanda del Sur, bienvenido sea. Es un paso adelante pac\u00edfico, democr\u00e1tico, moderno, homologable? Y hasta europe\u00edsta, ahora que, tras el brexit<\/em>, la lengua m\u00e1s franca de Europa, que el ingl\u00e9s dejar\u00e1 parad\u00f3jicamente de ser lengua oficial de la Uni\u00f3n Europea. El navarrismo del siglo XXI deber\u00eda tomar nota y volver su mirada a sus or\u00edgenes vasquistas del siglo XIX. Tambi\u00e9n en Navarra un acuerdo sobre el euskara deber\u00eda ser, adem\u00e1s de riguroso, democr\u00e1tico y homologable, lo m\u00e1s amplio posible.<\/p>\n Noticias de Navarra<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nafarroako Foru Hobekuntzaren 9. artikulua aldatzearen akordioa eta Nafarroan euskararen koofizialtasuna ezartzeak gizartearen gehiengo handiaren onespena izango luke eta, gainera, premiazkoa bilakatu da. Badira bost arrazoi aldaketa horren beharra, egokitasuna eta logika adierazten dutenak. Ziur nago estatuak berak ez lukeela oztoporik jarriko, 1982an jarri ez zuen bezala. Bost arrazoi hauetako bakoitzak tratatu oso bat osa […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":38845,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[78],"tags":[],"class_list":["post-45617","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-egunekoa"],"yoast_head":"\n