![\"\"](\"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/BARDEAK1.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Bardeetako irudiak -Parke Naturala eta Biosferako Erreserba- ikusgarriak suertatzen dira, urrezko gaztelu handiak balira, antzina benetakoak eta beherrezkoak izan zirela gure Erresumaren defentsarako. Ikusgarriak diogu, zeren handik hurbil, gure iparraldean, berdea nagusia baita.
\nKontraste handi honek egiten ditu Bardeak erakargarriak eta xarmangarriak, bertakoentzat nahiz kanpokoentzat. Hori dela eta, bertan nazioarteko mailako hainbat pelikula filmatu dira, esaterako 007 isileko agente zen Pierce Brosnan, Cameron Diaz\u2026 edo mundo mailan arrakasta izugarria izan duen Tronu Jokua deitutako saila, zeinak aurrekoek bezala eszenatoki berezi-bereziak bilatu dituen.
\nLeku hauek zur eta lur uzten zaituzte bidexkan zehar aurrera egiten duzun heinean, mendi bitxiak nahiz putzu deigarriak direla, hau da paisaia bakar-bakarra dugu.
\nBardetara joan ginen Arguedaseko arroz zelaiak eta zezenak bidean genituela.
\nInformazio bulegoan gazte batek azaldu zigun antzina Erronkarritik eta Zaraitzutik 300.000 ardi inguru etortzen zirela, orain, aldiz, 56.000 edo. Aurrehistoriatik datorren transumantzia dugu hau, Pirinietatik artaldeak ekartzen dituztela, irailatik maiatzara bazka egin dezaten.
\nGazte berak azaldu zigun, Bardeetan dauden leku-izen euskaldun ugari aipatutako artzanei esker dela, dioen teoria. Horrela dugu Landazuria \u2018la campa blanca\u2019, Pizkerra (Bizkarra) \u2018la espalda\u2019, el Beltzo \u2018el negro\u2019, Sagasti \u2018manzanal\u2019, Larrate \u2018puerto del prado\u2019, Mugarria \u2018el moj\u00f3n\u2019, Andorriaga, Txirimendia, Sardazuria, Monteartea, Eguaras, Ezkarate, hainbat Mugas\u2026, Muruzabal, Sardazuria, Landa (Naf.Top. eta Lur Partz.)
\nNire ustez nahiko posible da erronkarriarren eta zaraitzuarren eragina, Mendigatxa, Garde, Irigoien txabolen izenetan ikus daitekeenez\u2026 baina uste dut izenak bertakoak izan zitezkeela lehendik ere, Arguedaseko hainbat bizilagunek oraindik erabiltzen dituztela.
\nPeio Monteanok \u201cEl iceberg navarro\u201d liburuan 1623ko datu bat ematen digu, non Arguedaseko alkateak, Pedro Menakoak, hainbat erronkarriarrekin euskaraz hitz egiten duen.
\nBardena izenaren jatorria dela eta, filologoek eginiko hainbat teoria dago. Ziur aski botanikari loturik egon daiteke hauetariko batzuek esaten dutenez, zentzu hori euskararekin lotzen dutela batzuek. Egiaztatu dudanez Bardena izena ere dugu 1652. urtean Iekoran (Araba) Gere\u00f1uk biltzen duenez. Beste herri batzuetan ere dugu izen hori, esaterako Lapoblacionen, Galipentzun, Ibargoitin\u2026 Bardenas izena Nafarroako Toponimiaren arabera 1155. urtean dokumentaturik dago. DRAEen bardana landare mota bat dela ikus dezakegu, jatorri ezazagunena dela esanez. Laudion egindako ikerketa baten arabera ohartu nintzen hainbat kasutan hasierako bokala galtzen dela: Ycarduy 1568 > Sarduy 1793, Imitola > Mitola 1785, Iturrigorri >Tulugurri\u2026 Eta nire ustez Lokiz mendikateko Sarza tokia Izartzatik dator. Gere\u00f1uk Barcabal 1870 biltzen du, Ibarzabaletik ziur aski. Duela urte batzuk ikusi nuen hasierako i bokalaren galerak *Ibardena \u2018lo que es valle\u2019 aukeran pentsarazi dit. Azkenean gaurtxe sartu naiz Googlen aukera hori sartuz, eta ikusi berri dut Jose Luis Garcia-Falcesek horrela idatzi zuela 1976an. Dena den, aipatzen dudan hipotesi horrek ez nau guztiz gogobetetzen.
\nLehengora joanik, Bardeetakoa ibilbide polit hori merezi du bisitatzea.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/BARDEAK2.jpg\")
<\/p>\n
BARDENAS, NUESTRO DORADO DESIERTO
\nLas im\u00e1genes de las Bardenas -Parque Natural y Reserva de la Biosfera- impactan por su singularidad, a semejanza de imponentes castillos dorados, que anta\u00f1o fueron reales y necesarios en la defensa del Reino, siendo un Pa\u00eds donde no lejos, al norte, predomina el verde. Este fuerte contraste lo hace sumamente atractivo y sugerente, tanto para propios como extra\u00f1os, de ah\u00ed que hayan sido escenario para muchas pel\u00edculas de car\u00e1cter internacional, como las protagonizadas por el agente 007 Pierce Brosnan, Cameron D\u00edaz\u2026 o la exitosa serie Juego de Tronos que junto a las anteriores buscan escenarios muy especiales. Escenarios que te van sorprendiendo seg\u00fan vas por las pistas que la atraviesan, encontr\u00e1ndote con curiosas monta\u00f1as, sugerentes balsas, en fin un paisaje \u00fanico.
\nA las Bardenas llegamos teniendo a los costados los llamativos los campos de arroz de Arguedas, as\u00ed como sus ganader\u00edas de reses bravas.
\nEn la oficina de informaci\u00f3n una joven nos indic\u00f3 que antes acud\u00edan los reba\u00f1os del Roncal y Salazar con m\u00e1s de 300.000 cabezas de ganado lanar, actualmente son unas 56.000. Una trashumancia que se hunde en la prehistoria, trayendo los reba\u00f1os desde el Pirineo, para que pasten desde setiembre a mayo.
\nLa misma joven nos inform\u00f3 de la teor\u00eda de que los abundantes nombres de lugar en euskera son debido a la presencia en las Bardenas de los citados pastores. As\u00ed tenemos en este entorno Landazuria \u2018la campa blanca\u2019, Pizkerra (Bizkarra) \u2018la espalda\u2019, el Beltzo \u2018el negro\u2019, Sagasti \u2018el manzanal\u2019, Larrate \u2018puerto del prado\u2019, Mugarria \u2018el moj\u00f3n\u2019, Andorriaga, Txirimendia, Sardazuria, Monteartea, Eguaras, Ezkarate, abundantes Mugas\u2026, Muruzabal, Sardazuria (Top. Nav. y Parc. Agric.)
\nYo considero es que es muy posible la influencia de los roncaleses y salacencos, como se ve en caba\u00f1as como Mendigatxa, Garde, Irigoien\u2026 pero creo que los nombres ya eran propios de la zona, siendo algunos utilizados por vecinos de Arguedas a\u00fan en la actualidad.
\nPeio Monteano en su libro \u201cEl iceberg navarro\u201d nos da un dato de 1623 donde el alcalde de Arguedas, Pedro de Mena, debe parlamentar con varios roncaleses en euskera.
\nSobre la etimolog\u00eda de Bardena hay varias teor\u00edas, todas ellas avaladas por notables fil\u00f3logos. Lo m\u00e1s probable es que tenga relaci\u00f3n con la bot\u00e1nica como afirman varios de ellos, vinculando dicha denominaci\u00f3n en casos con el euskera. He comprobado que Bardena es tambi\u00e9n un labrant\u00edo de 1652 de Y\u00e9cora (Araba) seg\u00fan Gere\u00f1u. Tambi\u00e9n lo tenemos el Lapoblaci\u00f3n, Gallipienzo, Ibargoiti\u2026 Estando Bardenas documentado en 1155 seg\u00fan la Top. Navarra. El DRAE indica bardana, origen incierto, planta. En Laudio\/Llodio he comprobado que en ocasiones la vocal inicial se pierde Ycarduy 1568 > Sarduy 1793, Imitola > Mitola 1785, Iturrigorri >Tulugurri\u2026 Y creo que el Sarza de Lokiz, procede de un Izartza. Gere\u00f1u tambi\u00e9n recoge Barcabal 1870, posiblemente de Ibarzabal. La p\u00e9rdida de la vocal inicial que observe hace a\u00f1os me hizo pensar en la hip\u00f3tesis *Ibardena \u2018lo que es valle\u2019. Al final hoy he entrado en Google con esta posibilidad y acabo de ver que Jos\u00e9 Luis Garc\u00eda-Falc\u00e9s as\u00ed lo citaba en 1976. Con todo es una hip\u00f3tesis de la que no estoy del todo convencido.
\nEn fin, una bonita ruta que merece la pena visitar por su encanto.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bardeetako irudiak -Parke Naturala eta Biosferako Erreserba- ikusgarriak suertatzen dira, urrezko gaztelu handiak balira, antzina benetakoak eta beherrezkoak izan zirela gure Erresumaren defentsarako. Ikusgarriak diogu, zeren handik hurbil, gure iparraldean, berdea nagusia baita. Kontraste handi honek egiten ditu Bardeak erakargarriak eta xarmangarriak, bertakoentzat nahiz kanpokoentzat. Hori dela eta, bertan nazioarteko mailako hainbat pelikula filmatu dira, […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":41607,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[79],"tags":[],"class_list":["post-41606","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nabarmena"],"yoast_head":"\n