<\/p>\n
Corr\u00eda el a\u00f1o 768 cuando el duque aquitano-vasc\u00f3n Waifre muri\u00f3 a manos de los francos. Gobern\u00f3 desde entonces la Vasconia continental un duque en precaria independencia ante los francos y separado por primera vez de los aquitanos (r\u00edos Garona al Loira). Por su parte, la Vasconia peninsular dej\u00f3 de ser controlada por los duques vascones del norte y surgieron diferentes buruzagis llamados nauarri, documentados en las cr\u00f3nicas francas desde el a\u00f1o 769. Estos nuevos cabecillas vascones controlaban el territorio ante los asturianos (que pasar\u00e1n por ser el \u00faltimo reducto \u00abgodo\u00bb) y los musulmanes.<\/p>\n
Estos territorios del sur vasc\u00f3n se empezaron a unir de nuevo tras derrotar a un ej\u00e9rcito de unos 20.000 francos el 15 de agosto del a\u00f1o 778 en la Primera Batalla de Orreaga-Roncesvalles. En esta batalla, un importante contingente de un ej\u00e9rcito ligero y veterano habr\u00eda derrotado a otro desconocedor del terreno y que ven\u00eda de una campa\u00f1a contra los musulmanes y el asedio a Zaragoza. El est\u00edmulo vasc\u00f3n pudo ser variado, destacando la venganza por la muerte de Waifre o la quema de Pamplona, pero ante todo, ser\u00eda una batalla por mantener su independencia y parar el avance del Imperialismo franco que quedar\u00e1 en los anales de la historia como una de las batallas m\u00e1s importantes de la Edad Media europea.<\/p>\n
Los musulmanes hab\u00edan entrado para entonces en la pen\u00ednsula ib\u00e9rica por el sur en el a\u00f1o 711 y en tres a\u00f1os acabaron con los godos. Los musulmanes encabezados por Mutarrif ibn Muza de la familia de los Banu Qasi, fueron expulsados nuevamente de Pamplona por los vascones en el a\u00f1o 799 al mando de su caudillo Belasco, dominadores en \u00c1lava, Sakana, Burunda, Tierra Estella, el pirineo aragon\u00e9s y la comarca de Pamplona.<\/p>\n
En el a\u00f1o 824 Pipinio, nieto de Carlomagno, arm\u00f3 un nuevo ej\u00e9rcito franco al mando de los condes Eblo y Aznar, el cual cruz\u00f3 los Pirineos con la intenci\u00f3n de \u00abrestaurar el orden\u00bb, entraron en Pamplona sin aparentes dificultades, escarmentaron con la horca a muchos habitantes para evitar ser atacados por la retaguardia, nombraron abades y gobernantes fieles de nuevo a los francos. A la vuelta, recorrieron el mismo camino que Carlomagno, por Iba\u00f1eta y por Luzaide-Valcarlos. Eblo y Aznar fueron atacados y apresados donde antes fuera derrotado el ej\u00e9rcito de Carlomagno.<\/p>\n
En esta batalla destac\u00f3 Eneko Aritza Ximeno, de alrededor de cincuenta a\u00f1os, que cont\u00f3 con la ayuda de los hasta entonces procarolingios Belasco, de su hermano Gar\u00e7ea Ximenez -del que nacer\u00e1 despu\u00e9s la segunda dinast\u00eda pirenaica de reyes navarros- y tambi\u00e9n de sus hermanastros musulmanes del sur vasc\u00f3n, los Banu Qasi, antiguos terratenientes vascones desde \u00e9poca romana que se cambiaron de religi\u00f3n y que har\u00e1n de tap\u00f3n con el emir de C\u00f3rdoba, lo que dio un respiro a los nauarri.<\/p>\n
El abuelo de Eneko Aritza, seg\u00fan el c\u00f3dice de Roda, hab\u00eda venido huyendo del poder franco para instalarse de Tierras de Deio sobre el fat\u00eddico a\u00f1o 768. Mandar\u00edan los Ximeno y Aritza en el Valle de Salazar, Aezkoa, Urraul, el Ronkal, la villa de Cillas en Ans\u00f3, el sur del r\u00edo Argueda, Onsella y el oriente de Sang\u00fcesa y Navascu\u00e9s, donde se encuentra el monasterio de Leire, cuna espiritual del nuevo poder vasc\u00f3n.<\/p>\n
Eneko habr\u00eda sido coronado seg\u00fan la tradici\u00f3n en el valle del Ronkal, ennobleci\u00f3 la villa de Isaba (Ronkal) y fortific\u00f3 Aibar, X\u00e1seda, Gallipienzo, San Mart\u00edn de Unx y Uxue, adem\u00e1s expandi\u00f3 el reino por tierras riojano-alavesas de la Sonsierra de Nabarra.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
En todos estos siglos los vascones fueron independientes gracias a su resistencia al imperialismo godo, musulm\u00e1n y sobre todo franco. No existe constancia documental de suceso b\u00e9lico alguno interno entre vascones entre los a\u00f1os 476 y 824 ni posteriores, a\u00f1o de la creaci\u00f3n com\u00fanmente aceptada del reino de Pamplona-Nabarra, reino geogr\u00e1ficamente horizontal a los Pirineos, por lo que una conciencia nacional y un inter\u00e9s com\u00fan en la defensa del territorio, riquezas y gentes frente a diferentes invasiones, debieron de ser las razones que nos llevaron a todos los vascones a aunar esfuerzos y crear nuestro Estado de Nabarra.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
768. urtea zelarik, Waifre duke euskal-akitaniarra hil zen, frankoek akabaturik. Harrezkero, kontinenteko Baskoniako dukea oso nekez izan zen frankoengandik independentea, eta lehen aldiz aritu zen akitaniarrengandik bereizirik (Garona ibaitik Loirararaino). Penintsulako Baskonia, berriz, aurrerantzean ez zen egon iparreko duke baskoien esku: beste buruzagi batzuk sortu ziren, nauarri izenekoak, frankoen kroniketan dokumentatuak 769. urteaz geroztik. Buruzagi baskoi berri haiek kontrolatzen zuten lurraldea, asturiastarren \u2014godoen azken gotorleku\u2014 eta musulmanen aurka.<\/p>\n
Hegoalde baskoiko lurralde horiek berriz elkartzen hasi ziren, Orreagako lehen guduan 20.000 frankoren armada bat garaitu ondoren 778ko abuztuaren 15ean. Bataila hartan, armada arin eta beterano baten zati handi batek mendean hartu zuen beste armada bat, lurraldea ezagutzen ez zuena, eta musulmanen kontrako kanpainan eta Zaragozako setioan ibili berria. Baskoien akuiluak asko izango ziren, baina nabarmenena, Waifre hil eta Iru\u00f1eari su eman izana mendekatu nahia, baina, batez ere, independentziaren aldeko gudu bat izan zen, frankoen inperialismoa geldiaraztekoa. Historiaren urte liburuetan, Erdi Aroko Europako batailarik garrantzizkoenetako bat da.<\/p>\n
Ordurako, musulmanak sartuak ziren Iberiar penintsulan hegoaldetik 711. urtean, eta hiru urteren buruan txikituak zituzten godoak. 799an, ordea, Belaskoren agintepean, baskoiek berriro egotzi zituzten musulmanak Iru\u00f1etik, musulmanen buru Mutarrif ibn Muza zelarik, Banu Qasi familiakoa. Baskoien mende zeuden Araba, Sakana, Burunda, Estellerria, Aragoiko Pirinioa eta Iru\u00f1erria.<\/p>\n
824. urtean, Karlomagnoren biloba Pepin-ek armaz hornitu zuen frankoen beste armada bat, eta Eblo eta Aznar kondeak jarri ziren haren buru. Armada hark Pirinioak zeharkatu zituen, \u00abordena berriz ezartzeko\u00bb asmoz; neke handirik gabe sartu zen Iru\u00f1ean, eta urkamendira eraman zuen bertako asko, eskarmentuan sartu eta atzetik inoren erasorik ez izateko; abadeak eta agintariak izendatu zituen, berriz ere frankoenganako leialak. Itzultzean, Karlomagnok eginiko bide bera egin zuen, Iba\u00f1etatik eta Luzaidetik. Eblo eta Aznarri eraso egin zieten, ordea, eta gatibu hartu zituzten, Karlomagnoren armada garaitua izan zen toki berean.<\/p>\n
Gudu hartan, Eneko Aritza Ximeno nabarmendu zen, 50 bat urtekoa. Izan zuen laguntzarik: Belaskorena eta bere anaia Gartzea Ximenez-ena \u2014zeinarengandik sortu baitzen errege-erregina nafarren bigarren dinastia piriniotarra\u2014, ordu arte karolingioen aldekoak biak ere; eta hegoalde baskoiko anaiaorde musulmanen laguntza ere izan zuen, Banu Qasitarrena, zeinak aspaldiko lur jabe baskoiak baitziren erromatarren garaitik, beste erlijio batera aldatuak, eta hesi lanak eginak Kordobako emirrarekin, nauarrien lagungarri.<\/p>\n
Rodako kodexaren arabera, Eneko Aritzaren aitona frankoen boteretik ihesi etorri zen, eta Deioko lurretan bizitzen jarri, 768. urte zorigaiztoko hartan. Ximeno eta Aritza familiek agintzen zuten Zaraitzun, Aezkoan, Urraulen, Erronkarin, Anso edo Berariko Cillas hiribilduan, Argueda ibaiaren hegoaldean, Onsellan, eta Zangozaren eta Nabaskozeren ekialdean, non Leire monasterioa baitago, botere baskoi berriaren sehaska espirituala. Eneko, tradizioa betez, Erronkarin koroatu zuten; Izabako hiribildua nobletu zuen (Erronkari), eta harresiak egin zituen Oibarren, Xasedan, Galipentzun, San Mart\u00edn Unxen eta Uxuen; gainera, erresuma handitu egin zuen, Sonsierrako lur errioxar-arabarretan sarturik.<\/p>\n
Mende horietan guztietan, baskoiak independenteak izan ziren, gogor egin ziotelako godoen, musulmanen eta, batez ere, frankoen inperialismoari. Hain zuzen, 824. urtea jo ohi da Iru\u00f1e-Nafarroako Erresumaren sorrera urtetzat, Pirinioekin horizontalean eraturiko erresuma. Dokumentuetan ez da ageri baskoien arteko inolako gudurik ez 476 eta 824 bitartean, ezta gero ere. Beraz, kontzientzia nazionala eta interes komuna, inbasioetatik babesteko lurrak, aberastasuna eta jendea: horra hor baskoi guztiek zergatik sortu zuten Nafarroako Estatu gurea, denon ahaleginak baturik.<\/p>\n