![](\"http:\/\/www.argia.com\/astekaria\/docs\/2359\/argazkiak\/gasteiz685.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Gasteizen edonork identifikatu dezake Andra Mari Zuriaren plazan dagoen monumentua. Bonapartistek orain 200 urte galdutako bataila oroitzen du. Nahitaezko irudia gidaliburu turistikoetan. Kale-izendegian ere presentzia nabaria duen jazoera da eta, hala ere, gasteiztarrek ez dute ondo ezagutzen. Nazioartean, ordea, Gasteiz Europako mapan kokatu zuen.<\/p>\n
<\/p>\n
XXI. mende hasieran, Gasteizko Andra Mari Zuriaren plaza eraberritzeko proiektua abian jarri zenean, eztabaida bizia sortu zen haren erdian dagoen monumentuarekin, arrazoi estetikoak medio. Gutxik zekiten zehazki monumentu horrek oroitu nahi zuena zer zen, askorentzat hortik kendu behar ez izateko arrazoi nagusia \u201cbetidanik egon delako\u201d zen. Monumentua 1813ko Gasteizko Batailaren mendeurrena gogoratzeko paratu zuten 1917an, eta Gabriel Borr\u00e1s eskultoreak egina da, harriz eta brontzez. \u201cGasteizko Batailari\u201d goiburua darama, eta behealdean \u201cEspainiako independentziari\u201d esaldi polemikoa ere bai.<\/p>\n
Europa osoan interes, taktika eta joko ugaritako gerra zabalduta zegoen Napoleonek bere inperioaren hedapena hasi zuenetik. Hainbat herrialdeen arteko gerra hartan nork bere buruaren alde egiten zuen, eta Euskal Herriko erakunde eta herritarrek ere modu horretan jokatu zuten. Bada, Gasteizi, gudaldi handi eta konplikatu hartako erabakigune bilakatzea suertatu zitzaion. Napoleondar inperioaren azkenaurreko hatsa izan zen \u2013Waterloon eman zuen azkena\u2013. Orduz geroztik, Arabako hiriburuaren izena Europako hamaikatxo toki eta idazkitan aurki dezakegu.<\/p>\n
Gasteizko 1813ko batailari atzerrian ematen dioten garrantziaz ondo jabetuta dago Emilio Larreina. Bere semea Eskozian ikasten ari zela, unibertsitateko irakasle batek \u201cWellingtonen Gasteiz\u201d-ez galdetu zion. Bere aita Gasteizko Batailan aditua zela erantzun zion. \u201cOrdutik, nire semea ez zen unibertsitatean biziko, irakaslearen etxean baizik\u201d.<\/p>\n
Larreina, Gasteiz 2013 Elkarte Historikoaren lehendakaria da. Gaiaz idatzi den libururik zehatzenetakoa (La Batalla de Vitoria 1813. El fin de la aventura<\/em>) argitaratu zuen 2009an. Liburua idazteko batailaren ibilbidea egiten zuenean, arrunta zitzaion ingelesak aurkitzea. \u201cGaur egun gehiago dakite batailari buruz Ingalaterran Gasteizen baino\u201d. Hala dio, Patxi Vianak ere, elkarteko idazkariak.<\/p>\n Iberiar Penintsulako Gerran edo Espainiako Independentzia Gerran (1808-1814), Gasteiz gune estrategiko bihurtu zen. Bailenen galdu ondoren Jos\u00e9 Bonapartek Montehermosoko jauregian ezarri zuen bere gortea. Okupazioaren momenturik gorena 1813ko ekainaren 21ean jazo zen, batailaren egunean.<\/p>\n \u201cNapoleonen 60.000 soldadu iritsi ziren \u2013dio Larreinak\u2013 eta hurrengo egunean 80.000 \u2018aliatu\u2019 (britainiarrak, portugaldarrak, espainiarrak\u2026), haiei kontra egiteko prest. Arabako lautadan 170.000 lagun pilatu ziren, halakorik ez zen ikusiko XX. mendeko 70eko hamarkadara arte. Batailaren egunean, goizeko zortzietan, kanoikadak entzuten hasi ziren herritarrak. Egun osoa kanoikadak entzuten, gero eta gertuago: lehenengo mendietan, gero lautadan\u2026\u201d.<\/p>\n Frantsesek euren ihesaldian zeramaten gehiegizko zamak, garrantzi handia izan zuen batailaren epilogoan. Gasteiztik Frantziara joateko bide naturala, Debako haranetik igarotzen dena, itxita zegoen Durana herriaren parean. Horregatik, Aguraina abiatu ziren gaurko Gasteizko Santa Luzia auzoan barrena. Bide hori jarraituz muino bat igaro behar zuten. Ezinezkoa zen hori gurdiekin igarotzea, eta militarrek eta ihesean zihoazen beste hainbat familiek, zeramaten guztia utzi behar izan zuten. Hara zer dioen orduko bertso batek:<\/p>\n Kotxe ta karromato, Tropa aliatuek pertsekuzioa eten zuten altxor hura jasotzeko; antza, haien buru Wellington jeneralari ez zitzaion batere gustatu, horrek salbatu baitzuen frantziar gudarostearen zati handiena.<\/p>\n Gasteiz kalte handirik izan gabe libratu bazen ere \u2013hirian ondasun ugari zituen Miguel Ricardo de \u00c1lava jeneralak esku hartu zuelako\u2013, ez zen berdin gertatu frantsesek aurrerago bisitatu zituzten herriekin. Gosez eta egarriz, Aguraina iritsi ziren eta herria arpilatu zuten.<\/p>\n Gasteiztarrek etxean giltzapetuta bizi izan zuten bataila hura, zer gertatuko zen jakin gabe. \u201cFrantsesen porrota benetako askapena izan zen Gasteizko gizartearentzat\u201d, dio Jose Mar\u00eda Ortiz de Orru\u00f1ok.\u00a0 Historia Garaikidean doktore da Ortiz de Orru\u00f1o, EHUko irakasle, eta Gasteiz 2013 elkarteko kidea bera ere: \u201cArpilatzeak eta zerga itogarriak jasan zituzten sei urteko okupazioan\u201d. 1800 inguruan 6.500 biztanle bizi ziren Gasteizen. Gerra garaian, ostera, 20.000tik gora izatera iritsi ziren, tropak barne.<\/p>\n Ortiz de Orru\u00f1oren esanetan bizitza oso desorosoa zen harresien barruan, soldaduentzako kuartelik ez zegoen eta hainbeste jenderentzako ogia egiteko laberik ere ez: \u201cSoldaduek herritarren etxeetan hartzen zuten ostatu, mailaren arabera. Konde eta markesek jeneralei egiten zieten abegi, eta herritarrek, soldadu soilei\u201d.<\/p>\n Aziendak ere murrizketa latza jasan zuen gainpopulazioaren ondorioz. Nekazariek idi-pareak eta animaliak galdu zituzten. Soldaduen esku geratu ziren, nola materiala garraiatzeko hala besterik gabe jateko. \u201cUztak ere galdu zituzten, aziendak elikatzeko erabili baitziren. Borrokaldi hark urte osorako gosea ekarri zuen, uzta jasotzeko sasoian gertatu baitzen\u201d, dio EHUko irakasleak.<\/p>\n Vienako Batzarrean (1819) nazioarteko hitzarmena sinatu zuten, Frantzia eragindako ezbeharrak ordaintzera behartzeko. Galerak konpentsatzearren, euskal diputazioek kalte guztien kontua egin zuten. Azkenean, ez zuten ezer jaso, Espainiak, potentzia handiaren izaerarik gabe, presioa egiteko gaitasun oro galdu zuelako. Ortiz de Orru\u00f1ok garbi du: \u201cPrusiarrek, austriarrek eta beste guztiek kobratu ondoren, diputazioen txanda iritsi zenean, ez zegoen dirurik\u201d.<\/p>\n Okupazioak iraun zuen bitartean, frantsesek ogasuna proportzionalki arrazionalizatu zutela esan ohi da. Bada, irakasleak \u00f1abardura txiki bat dakarkigu: \u201cXedea ez zen gizarte bidezkoagoa egitea, biztanleria ustiatzea baizik\u201d. Napoleonen politikaren arabera, okupazioa okupatuek ordaindu behar zuten. 1810ean Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa Thouvenot jeneralaren agindupeko administrazio-barruti bakar batean gelditu zirenean, enperadoreak argi utzi zion dirurik ez ziola bidaliko Paristik.<\/p>\n Egoera horri aurre egiteko, Thouvenotek bi berrikuntza ekarri zituen: zergen unibertsaltasuna \u2013denek ordaindu behar zuten, nobleziak eta elizgizonek barne\u2013 eta proportzionaltasuna \u2013norbanakoaren aberastasunaren arabera ordaintzea\u2013. Dena den, neurri liberal horiek bazuten itzalik: \u201cKausa inperialaren\u201d aldeko ekarpena saritzeko, ordainagiriak diru gisa onartu ziren herri-ondasunen enkantean, ezer balio ez zuten paper-zatiak, alegia.<\/p>\n Emilio Larreinaren iritziz paradoxikoa da kontua. Napoleonek Gasteizen lehenik eta Waterloon ondoren galdu eta hiruzpalau urte geroago, Europa osoa altxatu egiten da \u201chiritarrak izan nahi dutelako, eta ez subditoak\u201d.<\/p>\n Nortasun nazionalaren kontzeptu abstraktua, askatasun eta eskubideen garapenarekin ulertu behar da, bai Euskal Herrian \u2013liberalismoaren eta tradizionalismoaren arteko tentsioak gerra karlistetan izan zuen adierazpenik gorena\u2013 eta bai Europa osoan. Ortiz de Orru\u00f1oren esanetan \u201cguretzat funtsezkoak diren kontzeptuak \u2013askatasuna, berdintasuna\u2013, duela 200 urteko ikasketarik gabeko baserritarrentzat zentzugabekeri hutsa ziren\u201d.<\/p>\n \u00a0<\/p>\nIngelesen gutizia, frantsesen salbazioa<\/h5>\n
litera ta burdi,\u00a0
Bitoria’n gelditu da
ondasuna lodi,\u00a0
gainera artilleria
bertan dabe itxi,
frantsesen erregeentzat
ezta lotsa gutxi.<\/em><\/p>\nOkupazioaren lazturak<\/h5>\n
Fiskalitate progresiboaren aurrekaria?<\/h5>\n
\u201cEspainiarra da beste ezer izan nahi ez duena\u201d<\/h5>\n