![](\"http:\/\/www.euskonews.com\/0520zbk\/argazkiak\/gaia52003.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Pastoralaren historiaz (II\/II) <\/a><\/p>\n<\/p><\/div>\n <\/a>1. Antzerki horren izenak<\/a> Pastoral izena Italiarik horra zaig\u00fc. Hamaseigerren mentean Tassio (edo Le Tasse) idazleak antzerki mota berri bat asmatu z\u00fcan izen horrekin batean. Hoiek gero hedat\u00fc ziren Espainiala eta Frantziala. Espainian Cervantes<\/a>ek \u00abGalatea\u00bb izenekoa izkiribat\u00fc z\u00fcan. Frantzian \u00abpastorale\u00bb delakoak arrakasta handia bild\u00fc z\u00fcan hamazazpigerren mentean, bereziki Honor\u00e9 d\u2019Urf\u00e9 batekin.<\/p>\n Komedia lilits\u00fc bat zen, osoki s\u00fckrata. Gure pastoralarekin ikusteko g\u00fcti z\u00fcan, izena salb\u00fc.<\/p>\n Hor aip\u00fc ziren artzain eta artzaintsa elibaten amorioak, bena jente horik egiaz errege korteetako jaun eta andere handiak ziren maskat\u00fcrik.<\/p>\n Hanitxez gogorrago da Z\u00fcberoako pastorala. Hor bada borroka, g\u00fcd\u00fcka, gerla eta hiltze. Antzerki epikoa da nausiki, nahiz artetarik komediatik ere bad\u00fcan. Ez da greko zaharren eta frantses klasikoen tragedia bezala, b\u00fcr\u00fctik b\u00fcr\u00fc bortitz eta beltz, bena tragediatik bad\u00fc hein bat azkar, ez da s\u00fckrategi, piper eta gatzez aberats da.<\/p>\n Trajeria pastoralaren izen zaharra d\u00fcg\u00fc, eta zerbaitengatik hola deit\u00fc da. Builtaka nigarra begiala ekarten bad\u00fc, marka hona da, egiazko pastorala delako seinalea. Haatik \u00fcs\u00fcan ontsa \u00fcrrentzen da, zel\u00fcari esker. Baikorra da azkenean, \u00abfila bait\u00bb, greko eta frantses tragedia haboroxeak ez bezala. Hanitx kosta ondoan, heroia ontsa elkitzen da, eta berak ez bad\u00fc irabazi, ondokoek eginen d\u00fcelako esperantxan hiltzen da. Bakoitxak eg\u00fcn batez hil beharko d\u00fcala badakig\u00fc, eta gisa hortan pastorala ezin izan da osoki alagera, s\u00fckrat eta lilits\u00fc, salb\u00fc prefosta domesantorelili edo krisantemekin.<\/p>\n Bizia, pastoralaren beste izen bat da. Eta egiaz, jente baten bizitzea kontatzen d\u00fc, edo bekanago jente saldo batena, hala nola Santa Grazi\/Urdatxeko herritarrena Junes Casenave<\/a>ren l\u00fcmatik (Santa Grazi, 1976).<\/p>\n Istoria, pastoralaren laugerren izena, beste gisaz erran berri d\u00fcdan bezala, norbaiten edo zonbaiten istoria txipia kontatzen beit\u00fc, Historia handiari lot\u00fcrik. (AURKIBIDEA)<\/a><\/p>\n Pastoral baten irudikapenaren detailea Jean Paul Tillac Deriaud-en arabera.<\/em><\/p>\n \u00a0<\/p>\n Hamazazpigerren mente erdits\u00fctan, Oihenart mauletar abokat\u00fc poetak esk\u00fcizkirib\u00fc batetan dio mente bat lehenago \u00abArtzain gorria\u00bb deit\u00fcriko pastoral bat emanik izan zela behin beno haborotan Donibane Garazin, z\u00fcbereraz Donajuane deitzen d\u00fcg\u00fcn Nafarroa Behereko hirib\u00fcr\u00fc hortan. Idazlea Jean Etxegarai apeza. Haatik ez dakig\u00fc pastoral hori zer motakoa izan zen: italiar eta frantsesen gisako antzerki s\u00fckrata, ala e\u00fcskald\u00fcn gisako trajeria piperts\u00fca.<\/p>\n Hamazortzigerren mentean pastoralaren aipamena eginen d\u00fc J\u00fcsef Egiategi xiberotar irakasle, filosofo euskald\u00fcnak.<\/p>\n Hemeretz\u00fcgerren mentean agert\u00fcren dira Xiberoko teatrea ord\u00fc hartan zen bezala aipat\u00fcko d\u00fcen idazle \/ izkiribainoak:<\/p>\n (AURKIBIDEA)<\/a><\/li>\n<\/ul>\n Agosti Xahok Voyage en Navarre<\/em> lib\u00fcr\u00fcan aipamen llab\u00fcr bat egiten deio 333-335 ostoaldeetan, eta hastapena hanitx h\u00fcrr\u00fcn ezarten deio erranaldi honez: \u00abLe th\u00e9\u00e2tre souletin compte dej\u00e0 dix si\u00e8cles d\u2019existence; il n\u2019a point subi de changements, et n\u2019a fait aucun progr\u00e8s depuis son origine; (…)\u00bb. Haatik probaren hastapenik ez d\u00fc ekarten.<\/p>\n Junes Casenavek ere uste d\u00fc pastorala Erdi Aroa beno lehen hasirik zela. Bere ideiaren aldeko arrazu elibat ekarten d\u00fct\u00fc, bena egiazko probak ote dira? Bakoitxak nahi d\u00fcana pentsa dezake d\u00fcdazko p\u00fcnt\u00fcetan, bena historiako jakintza seg\u00fcrik ezin izan da probarik ez deno.<\/p>\n Georges H\u00e9rellek dio Xiberoko pastorala europar teatre kiristi zaharretik horra dela, eta bereziki Erdi Aroko frantses \u00abmisterioetarik\u00bb. Kasik Europa osoala hedat\u00fc zen gisa hortako antzerkia, bena emeki emeki gald\u00fc zen, salb\u00fc Xiberoan. Heben hamabosgerren mente ondarrean sart\u00fc zatekeala dio H\u00e9rellek.<\/p>\n H\u00e9rellerekin akort daude jakints\u00fc haboroxeak, bereziki Be\u00f1at Oihartzabal Uztaritzeko euskaltzaina. Bena erraiten d\u00fc xiberotarrak ez direla kopiatzean barat\u00fc: europar modela zinez berenganat\u00fc d\u00fce, beharren eta ahalen arabera moldatu, zinez hebenkot\u00fc eta xiberotart\u00fc. Gisa horrez \u00abzuberotarrek beti bizirik atxeki dute, denborak eskatzen zituen aldakuntza beharrezkoak eginaraziz.\u00bb (Zuberoako herri teatroa<\/em>, 55-56).<\/p>\n Haatik antzerki mota hori Xiberoan noiz sart\u00fc zen erraitean ez dira beren artean akort Herelleren jarraikizaleak. Pierre Lafitte<\/a>k pents\u00fc d\u00fc, H\u00e9rellek bezala, hamabosgerren mente \u00fcrrentzean hasi zela, Francisque Michel<\/a>ek eta Julien Vinsonek hamahirugerrenean edo berantxeago, Webster<\/a>rek hamalaugerrenean, Albert L\u00e9on<\/a>ek hamaseigerrenean.<\/p>\n Pastoral test\u00fc zaharrenak, esk\u00fcizkiribuz, hamazortzigerren mentekoak d\u00fct\u00fcgu: lehena oraiko ustez Sainte Elisabeth de Portugal<\/em>, 1750ean Eskiulan. Oihartzabalek dio halere pastorala hor ontsa finkat\u00fcrik ageri denaz geroz, pentsa daiteala aitzineko mentean hasirik zela, hots hamazazpigerrenean.<\/p>\n Ber abiseko da Txomin Peillen Lapurdiko xiberotar euskaltzaina. Hamazortzigerren menteko test\u00fc elibatetan hamazazpigerren menteko e\u00fcskara zaharraren herexak borogatzen beitira. Haatik pastorala frantses \u00abmiracles\u00bb (mirak\u00fcll\u00fc) antzerkien ondoko bezala ikusten d\u00fc, haiek ere saint\u00fcen biziak aipatzen beitz\u00fct\u00fcen, \u00abmisterioek\u00bb aldiz Jes\u00fcsen pasionea. Eta hona haren esplikazionea: Paueko jaun epaile \/ j\u00fcje kalbinistek, Jeanne d\u2019Albret<\/a>en ondotik, Xiberoa tinkatzen z\u00fcen, hau orokorki katoliko egonik beitzen: xiberotarrek beren izate berezia zaint\u00fc z\u00fcen, pastoralaren arartez saint\u00fcak ohoratzez. Kalbinisteen b\u00fcr\u00fczagiak zinez intelekt\u00fcalak ziren, izkirib\u00fc saint\u00fca baizik ez z\u00fcen kont\u00fctan hartzen, hotz-hotzik. Pop\u00fcl\u00fcak aldiz zeremonia ederrak maite z\u00fct\u00fcan, prosesioneak, saint\u00fcen ir\u00fcdi edo imajeak, eta abar…Ber denboran xiberotarrek beren mintzajea eta Xiberoko \u00dcsantxa (La coutume de la Soule)<\/em> zaintzen z\u00fct\u00fcen Paueko j\u00fcjeen eretzean. Horra, ontsa entelegat\u00fc bad\u00fct, Txomin Peillen<\/a> adiskidearen ikuspegia.<\/p>\n Azken ikuspegi bat, bena hau osoki okerra, eta baztertzeko aipatzen d\u00fct. Manuel Lekuona<\/a> euskaltzainburu zenak idatzi z\u00fcan pastorala koblakatik horra zela. Geroztik hegoaldeko jakints\u00fc elibatek \u00abahozko literat\u00fcran\u00bb ezarten g\u00fct\u00fce. Xiberotarrek badakig\u00fc akt\u00fcrrak ez girela koblakan ari, bena izkirib\u00fctik bertseten gogoz ikastea, gogoan ed\u00fckitzea eta hiru mila jenteri b\u00fcr\u00fcz haien kantatzea ere badela zerbait. Lehenago zonbaitek ez beitzakien irakurtzen, pastoral errejentak horier bertsetak arrapikatzez irakasten zeitzoen, bardin laneko denboran ere, algarrekin lan egiten z\u00fcelarik. (AURKIBIDEA)<\/a><\/p>\n Lehen pastoral idazle \/ izkiribainoak, Georges H\u00e9relleren arabera, elizagizonak izan ziren, eta hona irakasle jakints\u00fcak emaniko arrazuak:<\/p>\n Haatik Xiberoko pastoral idazle zaharren izenik ez dakig\u00fc, ihon ere ez beita holakorik agertzen, salb\u00fc Oihenarten l\u00fcmapean Jean Etxegarai apezarena, eta horrek berak pentsaraz dezake beste pastoral motako idazlea zaitekeala.<\/p>\n L\u00fczaz eta l\u00fczaz agert\u00fc den jente bakoitxa, pastoral errejenta da. Errejent dinastia bat ph\u00fcr\u00fc izan da, famat\u00fca, Soh\u00fctako H\u00e9guiaphaltarrena: azkena franko ontsa ezag\u00fct\u00fc dug\u00fc, Marcelin H\u00e9guiaphal<\/a>. Test\u00fca errejentak ekarten z\u00fcan esk\u00fcizkirib\u00fcz, berak arrahunkirik, emendat\u00fcrik edo llab\u00fcrt\u00fcrik beharren arabera. Hori zen berriki arte pastoral antolazaleek saristatzen z\u00fcen jente bakoitxa. Hemeretz\u00fcgerren menteko hamabi errejent aip\u00fc d\u00fct\u00fc H\u00e9rellek: eskoletako bi errejent, bi oskigile, bi arotz, zurgin edo maiast\u00fcr\u00fc bat, esparti\u00f1egile bat, plastr\u00fcr bat, oihanzain bat, bidekari edo kantonier b\u00fcr\u00fczagi bat, eta laborari bat. Bena kantonier b\u00fcr\u00fc hori laboraria zen ber denboran, J. Aguer Atharratze B\u00fcrg\u00fcb\u00fcr\u00fcko etxeko jauna.<\/p>\n Idazlea berant agert\u00fc da, eta ezag\u00fctzen d\u00fct\u00fcg\u00fcn lehenak errejentak ziren: J.P. Saffores atharraztarra 1839 altean Napol\u00e9on<\/em> trajeriarekin, eta aipat\u00fc berri d\u00fcdan beste atharraztarra, J. Aguer, hiru antzerkirekin: Fran\u00e7ois 1er <\/em>(1900), Louis XI <\/em>(1903) eta Henri IV <\/em>(1903).<\/p>\n Lehen idazle h\u00fctsak 1906an agertzen dira \u00dcskald\u00fcnak Iba\u00f1etan<\/em> piezarekin: Justin de Menditte apeza eta Cl\u00e9ment d\u2019Andurain<\/a> mauletar jaun gaztea. Hau hamalaueko gerla handian hilen da. Builta batez salb\u00fcespenak dirate, errejent izkiribainorik beitate orano, bereziki L\u00e9on Salaber ozaztarra eta Pierre Appeceix Salahanka<\/em> barkoxtarra, Marcel Eihartxet <\/em>Uthurry beste barkoxtarra ere, nahiz ez den ofizialki agert\u00fc. Etxahun-Irurik de Menditte eta d\u2019Andurainen segida hart\u00fcren d\u00fc 1953an Barkoxen Etxahun Koblakari <\/em>piezarekin. Pierre Borda\u00e7arre hori d\u00fcg\u00fc pastoral idazlearen etsenpl\u00fca. Mente laurden batez bakoitxa egonen da. Horrek izkiribat\u00fc pastoraletako libret axaletan idazlearen izena zabal-zabala ikusten d\u00fct, oraiko pastoral haboroxeetan ez bezala. (AURKIBIDEA)<\/a><\/p>\n Pastoral baten irudikapena Jean Paul J.P. Tillac-en arabera.<\/em><\/p>\n \u00a0<\/p>\n Arren 1750koa da ezag\u00fctzen d\u00fcg\u00fcn test\u00fc xaharrena, urte hortan Eskiulan antzezt\u00fca: Sainte Elisabeth de Portugal<\/em>. Ondokoa 1859an Jean de Paris<\/em> Larrainen, eta ber urtean \u0152dipe<\/em> Gameren. 1760an berriz Jean de Paris<\/em> Larrainen; 1769an Richard C\u0153ur de Lion<\/em> Zalgizen, eta Histoire de Saint Eustache<\/em> Altzabehetin; 1770ean Clovis<\/em> Sarrikotapean…<\/p>\n Ikusten d\u00fcg\u00fc pastoralik ez zela urte oroz emaiten, eta berriki arte hori zen \u00fcsantxa. Bena ber urtean bizpahiru pastoral izaten ahal ziren, zonbait aldiz algarri h\u00fcllan dauden herrietan ere: orai ahal oroz baztertzen d\u00fcgun desafioa, arrisk\u00fc sobera beit\u00fc, bereziki sosaren aldetik.<\/p>\n Bestalde ber antzerkia arrapika zaitean urte g\u00fcti artean \u00fctziz, eta bardin ondoko urtean berean, herri hortan edo beste zonbaitetan. Adibidez \u0152dipe<\/em> 1792an eman zen Garindainen eta Gameren, 1793an Ar\u00fcen eta berriz Garindainen; Godefroy de Bouillon<\/em> Ainharben 1790ean, 1793an Urdi\u00f1arben eta berriz Ainharben, 1798an arrapika bi herri horietan, 1816an Lanbaran.<\/p>\n Frantziako Ira\u00fcltza edo Errebozl\u00fczione denboran, pastoral elibat debetat\u00fcrik izan ziren, hala nola 1796an Charlemagne \/ Roland<\/em> Zunharretan. Bena hori ber urtean Alozen eman z\u00fcen, eta \u00dcrr\u00fcstoin Prodiga<\/em>, k\u00fcrioski e\u00fcskal izen horrekin, beste herrietan beste urte zonbaitez L\u2019enfant prodigue<\/em> zelarik. Artetik erran dezadan berriki arte frantses izenb\u00fcr\u00fca z\u00fcela pastoralek. Egia da frantses lib\u00fcruxka batz\u00fcetarik egokitzen z\u00fct\u00fcela, horiek merkat\u00fcz merkat\u00fc hedatzen beitz\u00fct\u00fcen saltzale ibilkari elibatek.<\/p>\n Pastoral xaharren beste berezitarz\u00fcn bat zen l\u00fczegoa. Leheneko denboretan eg\u00fcn pare batez ira\u00fcten omen z\u00fcan. Gero eg\u00fcn bakoitxeala jaitsi zen. Zazpi-zortzi orenetarik seietara jin zen hogeigerren mente hastean, eta bi gerla handien artean lauetara Sallaber eta Heguiaphal errejentekin, antzerkiaren arrastiritan kokatzeko gisan.<\/p>\n Antzokia edo teatrea oraikoa bena zabalago zen, bizpahiru parte beitz\u00fct\u00fcan. Gaineala aitzinea h\u00fctsik \u00fczten z\u00fcen, zaldizko g\u00fcd\u00fcken egiteko gisan. P\u00fcblika bi aldeetarik jarten zen.<\/p>\n G\u00fcd\u00fcka gabeko pastoralik izan da, artzainik gabeko zonbait ere bai. Orai nekez asma daite holakorik, s\u00fcstut artzainik gabekorik: istoriak horien beharrik ez d\u00fcalarik ere agerarazten d\u00fct\u00fcg\u00fc, jenteari plazer egiteko. Hola gertat\u00fc zen bereziki Gamere-Zihigakoan: mari\u00f1el baten bizia zen, artzainekiko harreman g\u00fcti \u00fcken z\u00fckean, haatik azken p\u00fcntan agert\u00fc ziren ustegabean bezala, hala behar zelakoan. Leheneko pastoral antolazaleak gogorrago ziren, eta beharrik ez bazen, ez z\u00fct\u00fcen erakarten. Egia da geroztik artzain zionea g\u00fctit\u00fc dela, eta eskasten dena kariotzen da.<\/p>\n Dena dela, pastoralaren z\u00fcrkaitzak ez dira kanbiat\u00fc, bereziki hiru bortak: gorria ifern\u00fcko s\u00fciaren kolore, bl\u00fc \/ urdina zel\u00fc kolore, erdiko xuria el\u00fcr kolore, argi kolore, xah\u00fctarz\u00fcnaren adierazle. Arropetan ere margoek erakusten d\u00fce bakoitxaren alderdia: gorria t\u00fcrkena da, bl\u00fc \/ urdina kiristiena. Eta hori da beti pastoralaren zola.<\/p>\n Bertseten ahaireak eta moldea ere xaharretarik d\u00fct\u00fcg\u00fc. Moldeaz bi hitz. Bertseta \u00fcs\u00fcenik lau herrokatan agertzen da, bena egiaz bi neurtzitz d\u00fct\u00fc, bakoitxa erditik mozt\u00fcrik: bi letra larri hastapenetan, bi errima \u00fcrrentzetan, eta bi erranaldi arte horietan.<\/p>\n Le quatrain de la pastorale est un faux quatrain et un vrai distique: il comporte deux vers, attest\u00e9s par deux majuscules au d\u00e9part et deux rimes ou assonances \u00e0 l\u2019arriv\u00e9e, avec entre les deux autant de phrases. Chaque vers est coup\u00e9 en deux h\u00e9mistiches. On pourrait l\u2019\u00e9crire sur une ligne, ce qui nous dispenserait d\u2019explications foireuses telles que celle-ci : \u00abquatre vers avec une majuscule au d\u00e9but du premier et du troisi\u00e8me vers, et la rime \u00e0 la fin du deuxi\u00e8me et du quatri\u00e8me vers.\u00bb Mais pourquoi faire simple quand on peut faire compliqu\u00e9?<\/p>\n<\/blockquote>\n Pastoral xaharretako e\u00fcskara zinez j\u00fcdikatzen d\u00fce ikerzale zonbaitek bai eziz eta handiosa dela, pretentziosa, \u00fcrg\u00fcll\u00fcts\u00fca eta gogorra, gaineala frantses hitzez infisi. Irakurri d\u00fct\u00fcdan zatietarik \u00fcd\u00fcri zait hein hortako kritikak bortitzegi direla: gure aitzinekoek erranaldi ederrik baz\u00fcen, aditza nahi bezala erabilten z\u00fcen, bena gero, egia da, hitz arrotzak behar gabe sartzen z\u00fct\u00fcela, e\u00fcskarazkoak baz\u00fct\u00fcelarik. Bena hori xiberotar hanitxen h\u00fctsa da orai ere, b\u00fcr\u00fcko auherkeriaz: zoin nahi frantses hitz har, \u00fcrrentzean a bat sar, eta jo aintzina, hori beita gisala xiberotar \u00abp\u00fcr-p\u00fcrra\u00bb…<\/p>\n Pastoral xaharraren beste seinale bat: gizonen afera zen, gizonek emazteen lek\u00fca ere betatzen z\u00fcelarik. Gero artetarik bazen pastoral ustez apalago bat, txipiago bat, neskatilek eta emazte gazteek emanik. (AURKIBIDEA)<\/a><\/p>\n H\u00e9rellek beitzion lehen pastoral idazle \/ izkiribainoak elizagizonetarik zirela seg\u00fcr ere, gero airea kanbiat\u00fc zen, haatik ez dakit noiz. Dena dela, berriki arte pastoralak oso fama txarra z\u00fcan apezen artean. Hemeretz\u00fcgerren mente \u00fcrrentzealat Emmanuel Inchausp\u00e9<\/a> idazle handiak hitz gogorrak izkiribat\u00fc z\u00fct\u00fcan pastoral errejenten aitzi, baieziz eta i\u00f1orant pretentzios elibat zirela, ezjakinak eta beren b\u00fcr\u00fcaz hant\u00fcrik. Eta ez dezag\u00fcn ahatz ord\u00fc hartan errejent horik pastoral idazle zirela ber denboran, hala nola Saffores eta Aguer atharraztarrak…<\/p>\n Hogeigerren mentean, bi gerla handien artean, Pierre Lanougu\u00e8re apezak, alias Pette Xibero<\/em>, mustraka bat kontatzen beit\u00fc artik\u00fcl\u00fc batetan, hor akt\u00fcrrez tr\u00fcfatzen da ahal oroz.<\/p>\n Bertseten artean zonbait frantsesez beitz\u00fct\u00fcen, hona biga mustrakan akt\u00fcrrek ahoskat\u00fc bezala ekarriak:<\/p>\n Senechal t\u00fcrk erregeak: <\/em><\/p>\n Halhon compagnons, Octavius t\u00fcrk erregeak: <\/em><\/p>\n Halhon, mes camarades, H\u00fcrr\u00fcntxeago hona Lanougu\u00e8reren beste tr\u00fcfa bat:<\/p>\n \u00ab\u00dcd\u00fcri zait ikusten d\u00fcdala bidearen erdian Aita Saint\u00fca xuri-xuria bezti, koroa paregabeko bat b\u00fcr\u00fcan, \u00fcrrezko k\u00fcr\u00fctxe handi bat esk\u00fcetan! Kant\u00fcan igaraitearekin egin deiot: Pastoralaren etsaia zen halaber Espil apeza, Garindaineko erretora. Herrian bat emaiten z\u00fcelarik, arrastiria otoitzean igaraiten z\u00fcan elizan, eginen ziren bekat\u00fcez parkament\u00fc galtatzeko. Behin ja bere xantreari bazkoak erref\u00fcsat\u00fc zeitzon, pastoralean akt\u00fcr zelakoz. Hau deitzen z\u00fcz\u00fcn Battitta Urruty<\/a>, gero s\u00fcjet ere izanen zena, bai eta hanitxek ezag\u00fct\u00fc d\u00fcg\u00fcn errejent handi eta maitagarria. Ord\u00fcan Battitta Maulera joan zen bazkoen egitera, eta gogo honez eman zeitzon Mgr Etcheber Xiberoko arxipretrak, Garindaineko seme zenak. Hau ez zen apez eta gizon arrunta. Hamalaueko gerla handia eginik z\u00fcan arroiletan omonier bezala, komandant gradoa baz\u00fcan, alemana bazakian, eta hiru kalitate horiez baliat\u00fc zen berrogeita laueko agorrila bero hartan alemanekin elestatzeko, amoreagatik eta Mauleko parte hon bat ez lezen erre. Hots ezpirit\u00fca Espil gaixoak beno zabaltxeago z\u00fcan. Eta pastoral bat h\u00fcllantzen ari beitzen, uste d\u00fct 1951akoa zela Garindainen, Robert le diable<\/em>, bigerren gerla handi ondoko lehena, Pierre Lafitte apez jakints\u00fcna telefonaz deit\u00fc z\u00fcan: \u00abErraz\u00fc jaun apez lag\u00fcna, z\u00fc e\u00fcskaltzale handia beitz\u00fct\u00fcg\u00fc, pastorala ikert\u00fc behar z\u00fcn\u00fcke, zeren eta Xiberoan d\u00fcg\u00fcn teatre k\u00fcrios eta miragarria beita. J\u00fcstoki bat badiz\u00fcg\u00fc daig\u00fcn igantean holako lek\u00fcan. Atsol\u00fct\u00fcki jin behar z\u00fcn\u00fcke ikustera, ez z\u00fcn\u00fcke dol\u00fctzerik!\u00bb Lafittek berehala hitzeman zeion, baietz falta gabe jinen zela. Eta ord\u00fcan gure axeri zaharrak zer egin z\u00fcan? Telefona hart\u00fc, eta tresna berri hori baz\u00fcen xiberotar apezer dei egin: \u00abErraz\u00fc adiskidea, Lafitte pastoralzale horra zikuz\u00fc. Arren g\u00fc ere joaiten ahal g\u00fct\u00fcz\u00fc. Apez a\u00fczoer jakinaraz izez\u00fc!\u00bb E\u00fcskal telefonak bestea l\u00fczatu ziz\u00fcn, eta ondoko igantean xiberotar apezak, beste zonbait ere lax\u00fcki, burrustan pastoralzale joan. Gero 1976an Urdatx \/ Santa Grazin eman zen herriko istoria kontatzen z\u00fcan trajeria, horko seme den Junes Casenave apezak hont\u00fcrik. Ondotik, joan berri den Pierre Moleres Baionako apezk\u00fcp\u00fcak ere \u00fcsatzen zuan pastoraletara jitea. (AURKIBIDEA)<\/a><\/p>\n Allande d’Oihenart pastoralaren irudikapenaren detailea Muskildin (Zuberoa). 1985ko uztaila.<\/em><\/p>\n \u00a0<\/p>\n Bibliografia<\/strong><\/p>\n Hau ez da bibliografia jakints\u00fc bat: aipatzen d\u00fct\u00fcdan obrak aisa edireitekoak dira. Izkiribaino \/ idazleak sailkatzen d\u00fct\u00fct, ez ordena alfabetikoan, bena kronologiaren arabera, z\u00fcberotar trajeriaz hont\u00fc d\u00fct\u00fcen izkirib\u00fc \/ idazki zaharrenen arabera.<\/p>\n Michel, Francisque: Le Pays Basque, 1857. Elkar, 1994.<\/p>\n Webster, Wentworth: Les loisirs d\u2019un \u00e9tranger au Pays Basque, 1901. Elkarlanean, 1999.<\/p>\n H\u00e9relle, Georges:<\/p>\n – La repr\u00e9sentation des Pastorales basques \u00e0 sujets tragiques, 1923, Paris. Urkizu, Patri: Eusko teatroaren historia, 1975, Donostia.<\/p>\n Casenave, Junes:<\/p>\n – Vers l\u2019origine du th\u00e9\u00e2tre souletin, revue Ekaina n\u00b0 6, 1983. Haritschelhar, Jean: Etre basque. La pastorale, PP. 276-286. Privat, 1983.<\/p>\n Oyhar\u00e7abal, Bernard:<\/p>\n – Zuberoako Herri Teatroa, Donostia, 1985. Aguergaray, Arnaud:<\/p>\n – A.d\u2019Oihenart trajeriako libretean, Muskildi, 1985. Lauburu: La pastorale, Th\u00e9\u00e2tre populaire basque en Soule (1951-1980), Bayonne, 1987.<\/p>\n Orpustan, Jean-Baptiste: Pr\u00e9cis d\u2019histoire litt\u00e9raire basque, 1545-1950, Izpegi, 1996.<\/p>\n Davant, Jean-Louis:<\/p>\n – Pastoralaren aldaketaz, Euskera, separata: Tolosan 1998\/XI\/13-14, Antonio Maria Labaienen mendeurrena, V. Herri-Literatura Jardunaldiak: Herri antzerkiaz (301-313 or.). Marliave, Oilivier de: F\u00eates et traditions du Pays Basque, \u00e9ditions Sud-Ouest, 1998.<\/p>\n Kortazar, Jon: Pastoralak, Egan 1998 \u20131\/2ko gehigarria.<\/p>\n Etch\u00e9copar Etchart, H\u00e9l\u00e8ne:<\/p>\n – Th\u00e9\u00e2tres basques, une histoire du th\u00e9\u00e2tre populaire en marche… Gatuzain, Baiona, 1998. Fernandez de Larrinoa, Kepa: Pastoralaren azkenaren zentzazioak, Eusko Ikaskuntzaren lib\u00fcru hortan, 181-188 ostoaldeetan. (AURKIBIDEA)<\/a><\/p>\n
2. Lehen aipamenak<\/a>
3. Etorkia: nontik horra den<\/a>
4. Idazleak eta errejentak<\/a>
5. Pastoral xaharra<\/a>
6. Apezak eta pastorala<\/a><\/p>\n<\/a>1. Antzerki horren izenak<\/h3>\n
<\/a>2. Lehen aipamenak<\/h3>\n
![\"Pastoral](\"http:\/\/www.euskonews.com\/0520zbk\/argazkiak\/gaia52003_02.jpg\")
<\/p>\n\n
<\/a>3. Trajeriaren etorkia: nontik horra den<\/h3>\n
<\/a>4. Idazleak eta errejentak<\/h3>\n
\n
![\"Pastoral](\"http:\/\/www.euskonews.com\/0520zbk\/argazkiak\/gaia52003_01.jpg\")
<\/p>\n5. Pastoral xaharra<\/h3>\n
\n
<\/a>6. Apezak eta pastorala<\/h3>\n
\n
Trabertzon la montagn\u00e9.
H\u2019il n\u2019y a point d\u00e9 pardon,
Ravachons la campagn\u00e9.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n
Etsaiak heben d\u00fct\u00fcgu!
Har etzatz\u00fce ezpatak,
Eta gardez vos positions!<\/p>\n<\/blockquote>\n\n
– Agur Aita Saint\u00fca, ohore handia egiten d\u00fcz\u00fc eg\u00fcn gure herriari!
– Bai, otoi! Eg\u00fcn Aita Saint\u00fc eta bihar… ote epaiten!\u00bb<\/p>\n<\/blockquote>\n![\"Allande](\"http:\/\/www.euskonews.com\/0520zbk\/argazkiak\/gaia52003_03.jpg\")
<\/p>\n\n
– Les Pastorales \u00e0 sujets tragiques. Techniques des pi\u00e8ces. Histoire des r\u00e9pertoires. 1926, Paris.
– Le r\u00e9pertoire du Th\u00e9\u00e2tre tragique. Catalogue analytique. 1926, Paris.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n
– Zuberotar antzerkiaren sortzeaz eta iturriez, Antzerti aldizkarian, 1983.
– Artik\u00fcl\u00fc franko aldizkari eta kazeta ezberdinetan.
– Gaineala bi lib\u00fcr\u00fcgei, orano agert\u00fc gabeak:
1- Xiberoko antzertia edo pastorala.
2- La pastorale, th\u00e9\u00e2tre populaire souletin. Argitarat\u00fc behar g\u00fcnt\u00fcke.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n
– La pastorale souletine. Edition critique de Charlemagne. Donostia, 1991.
– Place de Sainte Elisabeth de Portugal (1750) dans l\u2019histoire des trag\u00e9dies traditionnelles en langue basque, revue Lapurdum IX, d\u00e9cembre 2004, Bayonne (PP. 205-214).<\/p>\n<\/blockquote>\n\n
– Les pastorales modernes en Bar\u00e9tous, revue Ekaina n\u00b040, 1991, PP. 283-294.
– Cent ans de pastorales en Soule et dans les Pyr\u00e9n\u00e9es, Jakintza, Ciboure, 2008.
– Artik\u00fcl\u00fc franko kazeta eta aldizkari ezberdinetan.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n
– Artikulu franko aldizkari eta kazeta ezberdinetan.
– Igaraneko trajeria zonbait: Xiberoko Jauna trajeriako libret \u00fcrrentzean, Ezpeize, 2008.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n
– Ambivalence du th\u00e9\u00e2tre populaire basque: Th\u00e9\u00e2tre populaire europ\u00e9en, Eusko Ikaskuntza, Bayonne, 1998 (PP. 63-85).<\/p>\n<\/blockquote>\n