![\"Garate\"](\"https:\/\/nabarralde.eus\/wp-content\/uploads\/2009\/09\/Garate.jpg\")
<\/a><\/p>\nProzesu historikoaren azterketa sakona egiterakoan garai eta garrantzi ezberdineko gertaera historikoak zaku berean sartzen baditugu, totum revolutum<\/em>-aren amildegian erortzeko arriskuan egongo gara, gertaera nagusiak bigarren mailakoetatik ezberdintzeko ezgai. Horrelakoetan, azterketaren emaitza pobrea eta okerra izaten da gehienetan, herrialde bateko historiaren perspektibak behar duen azalpen edo ezagutza faltan duena. Gauza orokorra da hori, eta horregatik, euskaldunon historiari ere aplika dakioke.<\/p>\n Horren harira, errege-erreginei buruzko narrazio baten barruan euskal literaturaren sorrera bezain gertaera garrantzitsua 1512ko konkistarekin erlazionatzen denean (euskal literatura guztia nafar Estatua konkistatu ostean ekoitzi dugu), bi arazo azaleratzen dira, zein baino zein larriagoa. Lehenengoa objektiboa da, eta ezjakintasuna adierazten du. Izan ere, Espainiak Nafarroa Garaia okupatu zuenean, hain zuzen, Behe Nafarroan eta Bearnen \u2014hartara lurralde independenteak\u2014, euskarazko bi testu nagusietakoak ekoiztu ziren: Etxepareren Linguae Vasconum Primitiae<\/em> 1545ean eta Leizarragak egindako Testamentu Berriaren itzulpena<\/em>, Iesus Christ Gure Iaunaren Testamentu Berria<\/em>,1571n La Rochelan Nafarroako Juana III.a erreginaren babespean editatua. Bigarren arazoa subjektiboa da, eta euskal nazioak historiarekiko eta gizartearen memoriarekiko duen autoestimu gabeziari dagokio. <\/p>\n Nafarroaren, euskaldunon Estatuaren menpekotasuna eta gutxiagotzea eragin zuten ekintza beliko eta politikoak trufaka tratatzen dituenak (Mikel Sotoren artikulua, Me cago en el V centenario<\/em>, Gara-<\/em>n, 2012ko otsailaren 11n) \u2014menpekotasun hori mendeetan zehar gaur egun arte luzatu dela kontuan hartuta\u2014 gure nazioaren funtsezko gertaera historikoa hutsaren pare jartzen du, eta jarrera horrek hala mintzatzen denaren autoestimu eta duintasun gabezia erakusten du. <\/p>\n Maltzurki ala axolagabeki foruen aldarrikapen protonazionala \u2014XIX. mendeko gerra karlistetan nagusitu zena\u2014 garai hartako ohiko apologiekin \u2014Moret, Larramendi eta foruen eta euskararen defendatzaile izan ziren beste hainbeste\u2014 alderatzen duenak, hau da, \u00abeuskalduna\u00bb \u00abtubalismoarekin\u00bb parekatzen duenak mesede eskasa egiten die foruen eta euskararen auziei.<\/p>\n Estatuak XVIII. edo XIX. mendean sortu zirela baieztatzen duen printzipio baldarra \u2014Frantziako eta Espainiako erakunde akademikoek estiman duten printzipioa\u2014 zalantza izpirik gabe onartzen badugu, honako ondorio honetara iritsiko gara: Nafarroako erakunde politikoek ez zutela inoiz Estatu euskaldun bat eratu; izan ditugun estatu bakarrak espainiarra eta frantsesa izan direla, eta gu beti haien periferia. Estatu nafarrak mendeetan zehar izan duen nazio eraikuntzarako gaitasuna gutxiesteak prozesu historikoarekiko ezjakintasuna erakusten du, eta lehen aipatutako gutxiagotasun konplexua.<\/p>\n XII. mendean bizkaitarrak gerrarik gabe Gaztelaren parte bilakatu zirela baieztatzen duenak \u2014\u00abbizkaitarrak gerra barik pasatu ziren Castillara\u00bb, Gorka Etxebarria, BERRIA\u2014, Harotarrek eta Gebaratarrek Nafarroari egindako traizioa ezkutatzen arituko da, eta haien interesek feudalek Gaztelarekin bat egitea ekarri zutela. <\/p>\n Arestian aipatutako guztia Gorka Etxebarriak BERRIArako idatzitako artikuluan (2012ko martxoak 3) irakurri nuenean \u2014artikulua errespetuz idatzia bada ere\u2014 lubaki berean beharko luketen sektoreek batak besteaz ezer gutxi dakitela ohartu nintzen. Guztiok nahi dugu Estatu euskaldun (nafar) independente bat, baina ez da gure artean eztabaidarako gune abegikorrik. Adibide gisa, horietako sektore batek behin eta berriz errepikatzen duen iritzia: historiak ez duela gaur egungo independentzia nahia justifikatzen. <\/p>\n Baina sektore horrek ez du azaltzen zergatik, 2012an, oraindik ere, gure gizarteak nazio bat osatzen duen eta zergatik nahi duen burujabe izan. Ezin dugu galdera horren erantzuna ezagutu gure historia sakonki aztertu gabe, gaurdaino mantendu diren memoria trazuak ezagutu gabe; alegia, gure herriaren egungo errealitatea osatu duen eraikuntza sozialaren prozesua ezagutu gabe. Hori, noski, menpean gaituzten estatu ofizialetako erakunde akademikoen galbahetik pasatu gabe.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Cuando se mezclan en un mismo zakuto an\u00e9cdotas hist\u00f3ricas de diversa trascendencia y de distintas \u00e9pocas, se corre el riesgo de caer en el abismo del totum revolutum,<\/em> en el que se es incapaz de distinguir el grano de la paja a la hora de producir un an\u00e1lisis acertado del proceso hist\u00f3rico. En tal caso, el resultado es, normalmente, pobre o err\u00f3neo y falto de la capacidad de explicaci\u00f3n y comprensi\u00f3n que la perspectiva de la historia de toda naci\u00f3n o pueblo requiere. Eso es algo general y, por lo mismo, tambi\u00e9n aplicable a la historia de los vascos.<\/p>\n Cuando, unido a lo anterior, dentro de una serie de hechos m\u00e1s o menos anecd\u00f3ticos sobre reyes, se asocia algo tan importante como el surgimiento de la literatura escrita en euskera al hecho de la conquista de 1512 (euskal literatura guztia nafar Estatua konkistatu ostean ekoitzi dugu<\/em>), se manifiestan dos problemas de los que no s\u00e9 decir cu\u00e1l me parece m\u00e1s grave. El primero es objetivo e indica desconocimiento. Se refiere a que fue precisamente tras la ocupaci\u00f3n de la Alta Navarra por Espa\u00f1a, cuando en la Baja Navarra y el Bearne, territorios libres, se produjeron dos de los principales textos en euskera: el Linguae Vasconum Primitiae<\/em> de Etxepare en 1545 y la traducci\u00f3n del Nuevo Testamento de Leizarraga, Iesus<\/em> <\/em>Christ Gure Iaunaren Testamentu Berria,<\/em> editada en 1571 en La Rochela bajo la protecci\u00f3n y apoyo de la reina Juana III de Navarra. El segundo es subjetivo y se asocia a la carencia de autoestima con relaci\u00f3n a la historia y memoria de la sociedad propia, de la naci\u00f3n vasca.<\/p>\n Cuando se acepta como algo gracioso la puesta en rid\u00edculo de unos hechos traum\u00e1ticos, b\u00e9licos y pol\u00edticos, que condujeron a la minoraci\u00f3n y subordinaci\u00f3n de una naci\u00f3n como Navarra, el Estado de los vascos, con relaci\u00f3n a otra (art\u00edculo de Mikel Soto, \u201cMe cago en el V centenario<\/a><\/em>\u201d, en Gara, 2012\/02\/11) y este hecho se ha prolongado durante siglos hasta el presente m\u00e1s rabioso, se expresa no s\u00f3lo la banalizaci\u00f3n de un acontecimiento hist\u00f3rico fundamental en la historia de una naci\u00f3n, sino, de nuevo, la falta de autoestima social y de dignidad de quien as\u00ed se manifiesta.<\/p>\n Cuando, no s\u00e9 si de modo artero o inconsciente, se une la reivindicaci\u00f3n foral, protonacional, expresada en las Guerras Carlistas del siglo XIX, con las apolog\u00edas habituales en aquella \u00e9poca, tanto en Moret como en Larramendi y otros muchos defensores de los fueros y del euskera, es decir \u201clo vasco\u201d con \u201cel tubalismo\u201d, justificaci\u00f3n de supuestas ra\u00edces b\u00edblicas, para asegurar su legitimaci\u00f3n, se hace un flaco favor tanto a la causa de los fueros como a la del euskera.<\/p>\n Cuando se acepta de modo acr\u00edtico el burdo principio, tan querido por las instituciones acad\u00e9micas oficiales de Francia y Espa\u00f1a, de que el Estado no surge hasta los siglos XVIII o XIX, se concluye que las instituciones pol\u00edticas de Navarra no constitu\u00edan un Estado vasco de verdad y que los \u00fanicos estados que hemos tenido han sido el espa\u00f1ol y el franc\u00e9s, de los que somos simple \u201cperiferia\u201d. El hecho de ignorar la capacidad \u201cnacionalizadora\u201d que ejerci\u00f3 durante siglos el Estado navarro supone tambi\u00e9n un ejercicio de desconocimiento del proceso hist\u00f3rico y, una vez m\u00e1s, un complejo de minorizaci\u00f3n.<\/p>\n Cuando se puede afirmar que en el siglo XII los vizca\u00ednos pasaron a Castilla sin guerra (\u201cbizkaitarrak gerra barik pasatu ziren Castillara\u201d, <\/em>Gorka Etxebarria<\/a>, Berria), <\/em>se oculta la traici\u00f3n a Navarra de las familias de Haro o Gebara y la realidad de que sus intereses feudales produjeron su integraci\u00f3n en Castilla.<\/p>\nUsos de la historia<\/h2>\n
<\/a><\/p>\n