Duela 12 urte, 1998ko martxoan, Uda-Trebi\u00f1uk erreferenduma egin zuen. Zeren erabakitzekotz? Honatx azalpen xumea. <\/p>\n
Lehenik eta, galdera bat, historia eta egungo errealitatearen artean harremanik ote? <\/p>\n
Irudika ezazu, irakurle maitea, Ordizia eta Tolosa arteko herri batean bizi zarela, hots, Itsasondo, Legorreta, Amezketa, Beizama, Ikaztegieta, Albiztur, horietako batean. Bada, edozein paper administratibo, ofizial, agiri, lizentzia, diru-laguntza tramitatu, zer edo zer xerkatu behar duzunean… Santander hirian egin behar duzu. Eta egin beharreko kudeaketa serioagoa denean, irudika ezazu Leon hirian egin behar duzula. <\/p>\n
Hori da Uda-Trebi\u00f1ukoek egin behar dutena. Haien herriak, bertzeak bertze, Arrieta, Marauri, Ogeta, Saseta, Obekuri, Askartza dira. Bada, edozein paper administratibo, ofizial, agiri, lizentzia, diru-laguntza tramitatu, zer edo zer xerkatu behar dutenean… Burgos hirian egin behar dute. Eta egin beharreko kudeaketa serioagoa denean, Valladolid hirian… <\/p>\n
Zergatik? Historia eta egungo errealitatearen artean harremanik ote? <\/p>\n
Hitz batez, zertarakotz balio nahi izan zuen, duela 12 urte, 1998ko martxoan, Uda-Trebi\u00f1uk eginiko erreferendumak? Uda-Trebi\u00f1uk Burgos utzi eta Araba izatekotz. Espainiak, ezetz. <\/p>\n
Baina eta hemen, Uda-Trebi\u00f1u inoiz ez da Araba izan. Antso Nagusiaren garaian, 1016an, eta nazioartean bermaturiko mugen arabera, Iru\u00f1eari zegoen loturik. Berantago, 1054ko gaztelar uholde militarra izan eta gero, berdin jarraitu zuen. Mende osoa igaro eta, Antso Jakitunaren pergaminoek diotenez, Uda-Trebi\u00f1u nafar eskualdea zen, non nafar funtzionarioak (Albaro Munioz, Semen de Burueta, Alvaro Veteri) eta nafar foruak, legeak indarrean baitziren (1172-1191). Horregatik, 1177an, eta berriz ere nazioartean bermatu ziren mugetan, Uda-Trebi\u00f1u Nafarroako barnealdean zegoen kokaturik, Burebatik nahiz Errioxatik urrun. <\/p>\n
Uda-Trebi\u00f1u, erran beharrik ez dago, euskaldun hutsa zen. <\/p>\n
1200. urtean, halere, eta Erromako elizak bedeinkaturik, gaztelar armadak nafar eskualde batzuk militarki konkistatu zituen: \u00abEl rey de Castilla, despues de varios trances de Armas gan\u00f2 \u00e0 Miranda de Ebro <\/em>[…] con todo su poder se ech\u00f3 sobre Victoria. El Cerco se comenz\u00f2 con bater\u00ecas, y assaltos, y todo rigor de las Armas: y que los Cercados emprendieron la defensa con muy fuerte, y denodada resistencia: y que se derram\u00f2 mucha sangre en ella<\/em>\u00bb. <\/p>\n Uda-Trebi\u00f1un sarraskietan aritu ziren gaztelar soldaduek, haatik, ezin izan zuten Trebi\u00f1uko gaztelua irabazi, eta haien porrotaren ondorioz gibelerat jo behar izan zuten. <\/p>\n Antso Azkarrak, edonola ere, ez zuen aukerarik: gaztelarrek egungo Araba erdia, Bizkaia gehiena, Gipuzkoa eta Nafarroa Garaiko hainbat hiri militarki okupatzen zuten. Areago, laster, Baztan-Bidasoan eta Lapurdin hedatu eta Baiona setiatu zuten. <\/p>\n Negoziaketak direla medio, ingeles zein frantses erregeek erdietsi zuten gaztelarrek Lapurdi utzi eta muga Bidasoan finkatzea. Era berean, egungo Nafarroa Garaiko Baztan-Bidasoa eta bertze zenbait hiri ere itzuli zioten Nafar Estatuari… Zerbaiten truke. <\/p>\n Hau da, duela 800 urtetako negoziaketak horrela agindurik, amore eman ez zuen Uda-Trebi\u00f1u gaztelarren eskuetan geratu zen. Jarraian, gaztelar erregeak Uda-Trebi\u00f1uri zegozkion nafar foruak, legeak faltsifikatu, bere sinadura ipini eta herrixka haietan gaztelar jauntxoak jarri zituen. Berantago, egungo Araba eratzen ari zelarik, Uda-Trebi\u00f1uk handiki horien esku pribatuetan jarraitu zuen, \u00abGrandes de Espa\u00f1a<\/em>\u00bb, Burgosko eskualde gisa bihurturik… <\/p>\n Izan ere, 1200. urtean gaztelar armadaren aitzinean etsi egin ez zutenez, Uda-Trebi\u00f1uko biztanleek zigorra merezi zuten, hots, 2010ean indarrean dagoen zigorra. <\/p>\n 800 urtetako zigorra. <\/p>\n Historia eta egungo errealitatearen artean harremanik ote? <\/p>\n Uda-Trebi\u00f1ukoen iritziaz zer erran? 1646an Arabar Aldundiak berak, 1710eko azaroaren 16an bertako Antonio Urbina, Manuel Montoya, Jose Ruiz de Ozilla, Santiago Villarreal eta Mateo Turisok, 1833 inguruan berrituriko espainiar probintzia mapa aztertzen ari zenean, 1940ko falangistek ere, 1958an populazioaren %95ek, 1978ko \u00abhaize berriek\u00bb, Europar Batasunaren boladan 1986ko Uda Elkarteak, Lizarra-Garazi usainean 1998ko martxoko erreferendumean eskatu dute, behin eta berriz, Burgosko egitura utzi eta Arabako Aldundiari legokiokeen \u00abZortzigarren Eskualde\u00bb bilakatzea. Hor da, baita ere, Trebi\u00f1u Batu ekimena… <\/p>\n Tartean, ai, 1857an milaka biztanle zuen. 1991n, 907. Industriarik ez. Bazterketa ikaragarria. <\/p>\n Uda-Trebi\u00f1ukoen borondateaz zer erran? Haur eta gaztettoen artean euskararen ezagutza, hots, Burgosek praktikan debekatu eta gurasoek Gasteizen bilatu edota bertako ikastolan hazi dutena, %50ekoa. Hau da, Iru\u00f1ekoa baino hagitzez hobea. Euskal etorkizun oparoagoa Burgos<\/em>-en, euskal hiriburuan baino… <\/p>\n 2001etik, urtero, euskal jaia, bertakoek osatu euskararen aldeko taldearen eskutik, jakina. <\/p>\n Arabako PP alderdiko buruek aspaldi ei errana: \u00abSi el problema fuera en Guadalajara no habr\u00eda ni problema, se habr\u00eda solucionado. Pero al ser un tema vasco no se arreglar\u00e1 en muchos a\u00f1os<\/em>\u00bb. <\/p>\n