<\/p>\n
Berriz haste balitz, pentsu dut Benedikto XVI Aita Sainduak ez lezakeela errepika Bizantzioko enperadore batek Erdi Aroan Mahoma profetaz, edo bederen haren mezuaren balioaz erran zuen gaizkia: baieziz eta erlisioari ez ziola deus onik ekarri. Holako gaitzespena ezin zen gaizkiago etorri, musulmanen munduak eta gure sartaldeak hain guti elkar ulertzen eta konprenitzen duten une honetan: olioa suari gehitzea zen, zaurietara isuri behar litzatekeelarik, pixka bat eztitzeko.<\/p>\n
Mendebalde kristauak, hobeki erranez paganoak ene ustean, islama estimu gutitan daduka, osoki gorrotatzen ez duelarik. Estatu Batuetako lehendakariak zibilizazio eta kulturen arteko gerla aipu du, baita egiten. Europa zaharrean ez gaude horrekin bat, musulmanak pixka bat ezagutzen ditugulako. Historiaz eta geografiaz hurbilago ditugu naski, gutartean ere baditugu, beraz ez zaigu egoki auzoekin eta auzokoekin gaizki egotea, are gutiago horien aurka guduan sartzea.<\/p>\n
Halere nire gustuko, gehiegi nahasten ditugu islama eta islamismoa, eta gehiegi bortizkeriari lotzen. Iraganaz oroitu behar genuke, zeren historia ikertuz, ikus geniro denbora batez kristau munduak baino espiritu zabalagoa zuela musulmanenak, jasankorragoa zela hau, une eta gune jakin batzuetan bederen.<\/p>\n
Adibidez, Europa kristaua (orduan hala baitzen) kurutzada sainduetan sartu zelarik hain zitalki, hiru komunitate monoteistak bakean bizi ziren, ez bazen arras elkarrekin, elkarren alboan eta ondoan behintzat, bereziki Andaluzian, baina ez han bakarrik. Granada maiz aipatzen zaigu eredutzat, arrazoi osoz. Haatik zenbatek dakite ber egoera bikaina bizi zutela gure arbaso batzuek Tutera aldean, bereziki \u201cmoroen\u201d agintepean, aginte horrek lau mendez irauten zuelarik?<\/p>\n
Gainera nor ote ziren \u201cmoro\u201d sonatu horiek? Gutiz gehienak tokiko jendeak ziren, Erriberako baskoiak, Banu Qasi familia indartsuaren etsenplura VIII. mendean erlisio etorri berria onartu eta beretu zutenak, Jainkoa beti ber Jainkoa delakoan. Gauza jakina da Iru\u00f1eko lehen erregea, I\u00f1igo Arista, beren askazia, gailentzen eta irauten lagundu zutela, haatik berak horren erreinu kristauetik bazter egonez. Horrela Tuterako eskualdea ez zegoen Antso Handiaren mende. Zaragozatik landa, 1119an beretuko du Alfontso Borrokalariak.<\/p>\n
Lau mendez Ebroko ibarra gobernatu ondoren, hor jagoiti gutiengoan gertatuko dira, kristau erregeen menpeko. Baina hiru komunitateen arteko bake egoera ez da hainbat aldatuko. Alfontso Borrokalariak \u201cMoroen Forua\u201d musulmanei izkirioz emanen die, eta horren ondoko erregeek Foru horrez babestuko dituzte halaber. Haatik musulmanek Tuterako hiri barnea utzi beharko dute, Queiles errekako beste bazterrean jartzeko. Haien eskualdea gaurko geografian ez dut ikusten, agian Tuterako hiria ez dudalako asko ezagutzen. Juduena bederen nabaria zait, ongi berritua eta markatua baitago erdigunean, hau guztia bezala.<\/p>\n
Artetik erran behar dut Maulerekin birazkatua dela Tutera, eta hor bizi dela zuberotar baita behe nafar jatorri zaharreko familia mordoa.<\/p>\n
Dena dela, musulmanak Tuteran bizi dira, dirudienez lasai, beren artean ongi eratuak, \u201cAlfaqui\u201d baten inguruan. Honen ardura pean daude koran ikastegiak eta mezkitak, auzitegi batzuk, erregearekiko harremanak, eta notario kargua. Erregearen manuak eta mezuak bere erlisiokoei helarazten dizkie, haien eskakizun eta galdeak erregeari helarazten dizkio. Musulmanak ere Tuterako hiritarrak dira bete-betean, egiazko nafarrak.<\/p>\n
Horrez hona zer dion Paueko Unibertsitatean irakasle den B\u00e9atrice Leroy andereak bere liburu batean (1):<\/p>\n
\u201cCe sont essentiellement des gens de Navarre, convertis \u00e0 l\u2019islam lorsque les Banu Qasim, ma\u00eetres de Saragosse et de Tudela, eux-m\u00eames des muwaladies d\u00e8s l\u2019origine- ont fait r\u00e9gner sur la vall\u00e9e de l\u2019Ebre la \u201cpaix de l\u2019islam\u201d. Ils gardent la religion de leur choix apr\u00e8s 1121; ils n\u2019en changent gu\u00e8re par la suite, puisque cet islam leur est officiellement reconnu sous la protection du roi de Navarre. (\u2026) Ces musulmans poss\u00e8dent presque tous des vignes, et rien ne dit qu\u2019ils n\u2019en boivent pas le vin. Comme leurs voisins des autres religions, ils sont monogames, et laissent une grande libert\u00e9 d\u2019expression et de d\u00e9cision \u00e0 leurs femmes, qui semblent avoir une forte personnalit\u00e9 dans la vie du couple comme dans la vie du royaume. Souvent cette femme agit seule pour emprunter de l\u2019argent, acheter ou vendre les produits domestiques ou les terrains ; (\u2026) Le couple musulman est un couple navarrais comme un autre\u2026\u201d<\/p>\n
\u201cLes Maures de Navarre sont libres, aussi libres que les autres sujets du roi. Ils sont propr\u00e9taires fonciers dans et autour de Tudela et des localit\u00e9s voisines. (\u2026) A Tudela, dans leur Moreria que longe le Queiles, ils sont occup\u00e9s dans leurs forges et leurs moulins, remarquables savetiers, (\u2026) et pardessus tous travailleurs du fer et du m\u00e9tal\u2026<\/p>\n
\u201cOuvriers du m\u00e9tal, ils sont sp\u00e9cialis\u00e9s dans la fa\u00e7on des armes\u2026 tr\u00e8s demand\u00e9s par les rois sans cesse sur pied de dans sa guerre en Normandie; les Alpelmi eux-m\u00eames, suivis de l\u2019essentiel des hommes de la Moreria de Tudela, dont le ma\u00eetre des arbal\u00e9triers Ahmed Ahudali, vont \u00e0 pied, ou \u00e0 cheval pour les privil\u00e9gi\u00e9s, dans les garnisons du Bassin parisien. Personne ne les y remarque; ce sont des Navarris comme les autres, ne portant ni habit particulier, ni type physique quelconque. Leurs femmes demeurent chez eux \u00e0 Tudela; c\u2019est \u00e0 elles que le roi fait verser les soldes des enr\u00f4l\u00e9s\u2026<\/p>\n
\u201cLa guerre, les chantiers sont des occasions pour les musulmans de Navarre de sortir de l\u2019anonymat et certainement de la mis\u00e8re. Ils demeurent sur place, avec leurs champs et leurs troupeaux je moutons, et de fa\u00e7on g\u00e9n\u00e9rale personne ne les inqui\u00e8te. El 1521, seulement, l\u2019ordre de conversion des rois catholiques transforme les Maures en Morisques. La petite poign\u00e9e qui reste en Navarre n\u2019est pas expuls\u00e9e en 1609 ; ce n\u2019en est plus la peine.\u201d
1512an Fernando Errege Katolikoaren konkistak Nafarroako tolerantzia hilen du, juduentzat bederen. Musulmanen kasuan, teoriara mugatuko da lege berria, praktika musulmanak bakean utziko dituzte, gutiengo eskasean gelditzen baitira, B\u00e9atrice Leroy andre irakasleak erraten duenez.<\/p>\n
Bere aldetik Manex Goyheneche zenak Euskal Herriko Historia orokorrean hauxe idazten zuen (2):<\/p>\n
\u201cLa cit\u00e9 des bords de l\u2019Ebre fut conquise en 1118 par Alphonse le Batailleur. L\u2019acte de capitulation qui eut lieu le 25 f\u00e9vrier 1119 ne chassa pas les musulmans de la ville, mais leur imposa de nouvelles conditions de vie et de r\u00e9sidence. Une charte sauve gardait les droits de religion, de propri\u00e9t\u00e9 ou de justice:<\/p>\n
\u201cLes maures pourront rester dans leur maison pendant un an. Ce temps \u00e9coul\u00e9, ils devront s\u2019en aller dans les quartiers ext\u00e9rieurs, et la grande mosqu\u00e9e restera entre leurs mains jusqu\u2019 au d\u00e9part. Ils conserveront les biens immeubles dans Tudela et paieront la d\u00eeme. Celui qui veut s\u2019en aller en pays maure ou ailleurs, qu\u2019il s\u2019en aille quand il voudra. S\u2019il y a un proc\u00e8s entre un chr\u00e9tien ou un maure, ou bien le chr\u00e9tien accordera \u00e0 son adversaire maure le jugement du juge des maures, ou bien il se d\u00e9fendra devant le juge des chr\u00e9tiens, chacun selon sa loi\u2026<\/p>\n
\u201cQuand les maures se seront retir\u00e9s dans les faubourgs, les chr\u00e9tiens ne les emp\u00eacheront pas de circuler dans Tudela. Personne ne leur interdira le port des armes. \u201d<\/p>\n
MUSULAMANAK EUSKARAZ ?<\/strong> Tuteran eta inguruan zortzi mendez gora iraun zuen europar islam ireki horrek. Gainera Erriberako nafar musulman horiek gure arbasoetarik ziren. Euskal herritarrak ditugu, agian euskaldunak ere, dena dela euskal populuko partzuerrak. \u201cXehetasun\u201d eta detaile horrek bere munta badu guretzat, eta ez eskasa.<\/p>\n (1) B\u00e9atrice LEROY, \u201cLes musulmans et les juifs sujets du roi de Navarre\u201d, in LA NAVARRE AU MOYEN AGE, Editions Albin Michel, 1984, 22 rue Huyghens, 75014 Paris. Chapitre V, PP. 103-108.<\/p>\n (2) Manex GOYHENETCHE, \u201cLe cas de Tudela: juifs, chr\u00e9tiens et musulmans\u201d, in HISTOIRE GENERALE DU PAYS BASQUE, Tome I, PP. 327-329. Elkarlanean, 1998.<\/p>\n \u201cJinkoak nahi \u00fcken bal\u00fc, z\u00fcez eginen z\u00fcan pop\u00fcl\u00fc bakoitx bat; bena berak emanari zoinen fidel zinatekeien esprabi nahi \u00fcken d\u00fc. Obra honetan algarri lehentzera lehia ziteie: denak Jinkoaren ganat \u00fctz\u00fcliko ziradee; ord\u00fcan berak argit\u00fcren d\u00fct\u00fc z\u00fcen arteko aharrabideak.\u201d \u201cSi Dieu l\u2019avait voulu, il aurait fait de vous un seul peuple; mais il a voulu \u00e9prouver votre fid\u00e9lit\u00e9 \u00e0 observer ce qu\u2019il vous a donn\u00e9. Cherchez \u00e0 vous surpasser les uns les autres par les bonnes actions; vous retournerez tous \u00e0 Dieu; il vous \u00e9claircira lui-m\u00eame l\u2019objet de vos diff\u00e9rents.\u201d \u201cDios, si hubiera querido, habr\u00eda hecho de vosotros una sola comunidad, pero quer\u00eda probaros en lo que os dio. Rivalizad en buenas obras! Todos volver\u00e9is a Dios. Ya os informar\u00e1 \u00e9l de aquello en que discrepabais.\u201d
Tuterako musulmanen hizkuntzaz -edo hizkuntzez- ohar interesgarriak egin zituen Erlantz Urtasunek \u201cArgia\u201d astekarian, 2002ko otsailaren 17an, \u201cMusulmanek ez al zekiten euskaraz\u201d izenburuaren azpian. Arabieraz otoitz egiten zuten naski, musulman guziek bezala, Aljerian pixka bat ezagutu ditudan Kabiliarrak barne. Baina otoitzetik at, zelan mintzo ziren? Kristauek latinez errezatzen zuten, ene gaztaroan oraino meza latinez ematen zen, baina kanpoan euskaraz ari ginen. Juduek beren aldetik orazioneak hebrearrez egiten zituzten eta dituzte, baina gero besteak bezala mintzo dira. Pentsatzeko da Tuteran berdin egiten zutela batzuek eta besteek: nork bere tenploan edo etxean erlisioko gauzak bere liturgiako hizkuntzan, baina kalean eta karrikan, denek herriko mintzairean edo mintzairetan, hots erromantzez edo\/eta euskaraz, itxura guzien arabera.<\/p>\n
ALKORAN lib\u00fcr\u00fctik, V, 53.<\/p>\n
LE CORAN, Sourate V, 53.<\/p>\n
EL CORAN, Libro sexto, Sura V, 53.<\/p>\n