\u00a0<\/p>\n
Gipuzkoako Diputazioak Belateko bataila ospetsua gogora ekartzen zuen bere armarriko kanoi-saila (baita erregea ere) kentzea erabaki zuen 80ko hamarkadan. Bataila hartan, ustez, 50 gipuzkoar adoretsuk frantses armada inbaditzaileari artilleria hura kendu zioten, Iru\u00f1eko erasoan kale egin ondotik piriniar mendietan barna borrokan atzera egiten ari zirela azken hauek. <\/p>\n
Gure herriko ondare sinboliko eta kulturalaren erreferenteen artean, ongi sartutako arantza manipulazioaren agerikotasuna da. Akulturizazioa garbi inposatzen ari zaigu: euskararen mendez mendeko eta lurraldez lurraldeko atzerakada batetik, eta komunitateak bere nortasuna aitortu dezan ahalbidetzen duen memoria kolektiboaren interpretazio likitsa bestetik. Honela, adibideak biltze aldera, gure hirietako kale-izenak etsaiez, atzerriko erregeez, militar genozidez eta, oro har, gure historiaren gaineko pozoitutako bertsio mota oroz josiak ageri dira. <\/p>\n
Gauzak horrela, Belateko kanoiak Gipuzkoako armarritik kendu ziren, baina beste hainbat tokitan, Zizurkil edo Antzuolan esate baterako, bizirik diraute, 80ko hamarkadako kontzientzia kritiko hark herri hauetako bizilagunengan atsekabe handiegirik sortu ez zuelarik nonbait. <\/p>\n
Pello Esarte historiagileak dio batailatxo hura legenda heroiko bihurtu zutela espainiar Koroaren interesek. Albako Dukeak 1512an Nafarroa inbaditu eta lurraldearen zati handian independentzia galarazi zuen hartan, lehen erantzunean eta galdutako lurra berreskuratu nahian, Albreteko Juanen armada Iru\u00f1eko harresietaraino ailegatu zen, espainiar eskuetan baitzen orduan. Hori da, hain justu, \u00abarmada frantsesa\u00bb espainiar bertsioaren esanetan. Neguak eta bat-bateko erasoaldiko hornidura faltak nafarrak eta gaskoiak harresia altxatu eta Pirinioen bestaldean babesa bilatzen behartu zituen. Atzera-egite hartan hainbat gertakari eta liskar izan zen, gerra-mailakorik ez batere, horien artean 1512ko abenduren 7an Belateko Bataila deitua. <\/p>\n
Garaiko testigantzetatik abiatuta, Esartek dio ez zela egiazko batailarik izan. Gida gipuzkoarren taldea, gaztelar armaden aurrelari lanetan bidea arakatzen ari baitzen, ekipaje pisutsuena, alegia, artilleria garraiatzen ari zen aleman talde batekin egin zuen topo. Alemanek, tokiko borroketan aski gutxi interesatuak eta soldataren truke hutsean lanean ari zirenak, sakabanatu eta ihes egin zuten, eta arakatzaileek kanoiak hartu zituzten eurentzat. Eta kito. <\/p>\n
Baina gerra militarraren ondotik propaganda dator. Espainiarren esku-hartzea ez zen oso gogoangarria izan nafar saiakeraren aurrean. Ez zen ausardiarik edo balentriarik izan; errege gaztelarrak mesetatik laguntza-tropak noiz bidaliko zain zirela erresistentzia pasiboa aski izan zen. <\/p>\n
Eta legenda sortu beharra zen. Baskongadoak eta nafarrak banatuta izatearen espainiar koroaren interesa eta herri bereko jendearen artean gorrotoa handitzeko nahia dela eta, kanoien harrapakinaren pasartea bataila handiaren mailara igo zen. <\/p>\n
Ez gara historiaz ari. Oraina diren hirietan, legendetan, kale-izenetan eta festetan gurekin batera bizi den sinbologia hau berriz aztertzeko garaia da. Ez da bidezkoa lotsa ematen diguten pasarteei nortasun sinbolo gisa eustea 500 urte beranduago. Espainiaren interesen arabera sortutako gezurrez eta menperatze mendeez betetako historia horren akabua behar dugu. Gu banatzeko, tradizio eta hizkuntza bereko jendea herriz herri, eskualdez eskualde zatitzeko erabili diren kanoi horiek lurperatzeko garaia da. Independentzia kendu zigun etsaiaren garaipenaren sinbologia hori desagertzeko garaia, izan ere, Espainiako Inperioari, armaren bidezko konkistari laguntza eman izanaren gipuzkoar harrotasun ergelari arnasa ematen baitio, eta bere lurra defendatzeagatik borrokatu zirenen zapalkuntza goresten baitu. <\/p>\n
En los a\u00f1os 80 la Diputaci\u00f3n de Gipuzkoa decidi\u00f3 retirar los ca\u00f1ones que (junto con la figura del rey) adornaban su escudo, y que hac\u00edan alusi\u00f3n a la legendaria batalla de Belate. En ella, supuestamente, 50 valerosos gipuzkoanos arrebataron dicha artiller\u00eda al ej\u00e9rcito invasor franc\u00e9s que, tras fracasar en su asalto a Pamplona, se bat\u00eda en retirada por los pasos de la monta\u00f1a pirenaica. <\/p>\n
Entre los referentes del patrimonio simb\u00f3lico y cultural de nuestra tierra, una espina bien clavada es la evidencia de la manipulaci\u00f3n. La aculturaci\u00f3n se nos impone a ojos vista: desde el retroceso de la lengua vasca siglo a siglo, territorio a territorio, hasta una interpretaci\u00f3n cochambrosa de la memoria colectiva en la que una comunidad se reconoce y sostiene su identidad. As\u00ed tenemos, por poner un ejemplo, el callejero de nuestras ciudades, llenos de enemigos, reyes hostiles, militares genocidas y en general este tipo de versiones envenenadas de nuestra historia. <\/p>\n
As\u00ed pues, los ca\u00f1ones de Belate se retiraron del escudo de Gipuzkoa, pero se conservan en otros lugares, como Zizurkil o Antzuola, sin que aquella conciencia cr\u00edtica de los a\u00f1os 80 hiciera entre los vecinos de esas localidades demasiada mella. <\/p>\n
El historiador Pello Esarte cuenta aquella batallita que los intereses de la corona espa\u00f1ola convirtieron en leyenda heroica. Cuando el duque de Alba invadi\u00f3 Navarra y acab\u00f3 con la independencia de una buena parte de su territorio en 1512, en la primera reacci\u00f3n y el intento por recuperar el terreno perdido, el ej\u00e9rcito de Juan de Albret lleg\u00f3 hasta las murallas de Pamplona, en manos militares hispanas. Tal es el \u201cej\u00e9rcito franc\u00e9s\u201d de la versi\u00f3n espa\u00f1ola. El invierno y la falta de provisiones en una incursi\u00f3n improvisada, mal abastecida, obligaron a los navarros y gascones a levantar el cerco y buscar refugio al otro lado de los Pirineos. En esa retirada ocurrieron diversos incidentes y escaramuzas, sin relevancia b\u00e9lica, y el 7 de diciembre de 1512 sucedi\u00f3 lo que se da en llamar la batalla de Belate. <\/p>\n
A partir de testimonios de la \u00e9poca, Esarte sostiene que no hubo batalla real. Una partida de gu\u00edas gipuzkoanos, que rastreaba el terreno como avanzadilla de las tropas castellanas, tropez\u00f3 con el grupo de alemanes que transportaban la impedimenta m\u00e1s pesada, la artiller\u00eda. Los alemanes, contratados a sueldo, poco interesados en las pendencias locales, se limitaron a dispersarse y huir, y los rastreadores se quedaron con los ca\u00f1ones. Fin de la historia. <\/p>\n
Pero tras la guerra militar viene la propaganda. La intervenci\u00f3n espa\u00f1ola ante el intento navarro no hab\u00eda sido muy gloriosa. No hubo alardes de hero\u00edsmo ni grandes proezas; bast\u00f3 la resistencia pasiva a la espera de que el rey castellano mandara tropas de refuerzo desde la meseta. Y hab\u00eda que inventar la leyenda. Dado el inter\u00e9s de la corona espa\u00f1ola en mantener divididos a vascongados y navarros y en alentar el odio entre gentes de una misma poblaci\u00f3n, el relato del bot\u00edn de los ca\u00f1ones ascendi\u00f3 a categor\u00eda de gran batalla. <\/p>\n
No hablamos del pasado, sino de nuestra sociedad presente. Ya va siendo hora de revisar esta simbolog\u00eda que nos acompa\u00f1a en ciudades, leyendas, callejeros y fiestas tradicionales. No es de recibo que 500 a\u00f1os m\u00e1s tarde mantengamos como s\u00edmbolos de identidad episodios que nos averg\u00fcenzan. Es hora de acabar con una historia cargada con siglos de dominaci\u00f3n y de mentiras urdidas seg\u00fan los intereses de Espa\u00f1a. Hora de enterrar esos ca\u00f1ones que se han utilizado para dividirnos, para enfrentarnos pueblo a pueblo, comarca a comarca, a gentes de una misma tradici\u00f3n, una misma lengua. Hora de que desaparezcan esos s\u00edmbolos de la victoria enemiga que nos arrebat\u00f3 la independencia, que alientan el est\u00fapido orgullo gipuzkoano de haber contribuido al imperio de Espa\u00f1a, a la conquista por las armas, que alardean y glorifican el aplastamiento de quienes lucharon por defender su tierra<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u00a0<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[78],"tags":[],"class_list":["post-20282","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-egunekoa"],"yoast_head":"\n